Morgunblaðið - 24.08.1979, Blaðsíða 12

12
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 24. ÁGÚST 1979
Árni Snœvarr
—Minningarorð
Fæddur 27. apríl 1909
Dáinn 15. ágúst 1979
Árni Snævarr, verkfræðingur
og fyrrverandi ráðuneytisstjóri,
lézt í Danmörku að morgni 15.
þ.m., en þangað var hann nýkom-
inn, með eiginkonu sinni, til nokk-
urra vikna sumardvalar. Bar and-
lát hans snöggt að, því kvöldinu
áður var hann hinn hressasti í
hópi vina sinna. Tímabil erfiðra
veikinda átti hann þó að baki, sem
gert gat hið stutta stig milli lífs og
dauða enn styttra. Stutt er það
raunar fyrir oss öllum.
Árni Snævarr var fæddur á
Húsavík 27. apríl 1909, sonur
hjónanna Vaidimars Snævarr,
skólastjóra í Neskaupsstað og
Stefaníu Erlendsdóttur. Árni varð
stúdent frá Akureyrarskóla 1930
og byggingaverkfræðingur frá
Verkfræðiháskólanum í Dresden
1935. Eftir verkfræðistörf í Þýzka-
landi um eins árs skeið kom Árni
til starfa sem verkfræðingur hjá
Vegagerð ríkisins og starfaði þar
til ársins 1942. Hann stofnaði með
öðrum Almenna byggingafélagið
h.f. sem síðan var um áratugi eitt
virkasta verkfræði- og verktaka-
fyrirtæki hér á landi. I ársbyrjun
1970 tók Árni við embætti í
nýstofnuðu iðnaðarráðuneyti, við
gildistöku stjórnarráðslaga, sem
samkvæmt þeim fjölgaði ráðu-
neytum, með meiri aðgreiningu
málefna en áður hafði verið.
Lausn frá því starfi baðst Árni í
árslok 1976 vegna vaxandi sjón-
depru, er leiddi af fyrri veikind-
um. Við fulla starfskrafta að öðru
leyti bjó Árni þó enn og annaðist
áfram ýmis ráðgjafarstörf fyrir
iðnaðarráðuneytið. Árni kvæntist
19. ágúst 1939 eftirlifandi einin-
konu sinni Laufeyju Bjarnadóttur
Jónssonar, forstjóra frá Galtafelli
og Sesselju Ingibjargar
Guðmundsdóttur konu hans. Fjór-
ar dætur hafa þau Árni og Laufey
eignazt, sem lifa hann ásamt 9
barnabörnum.
Aðrir munu betur og af meiri
kunnáttu lýsa ferli Árna Snævarr
sem eins af frumherjum hinnar
nýrri tæknialdar á íslandi. Mér er
hinsvegar ríkt í huga, og tel
íslenzkum skákmönnum skylt að
rifja upp feril hans sem skák-
manns og starfa að málefnum
skáklistarinnar. Varla mundi það
öðrum skyldara en þeim sem átt
hefur samleið með honum á því
sviði í 45 ár, en einnig hin síðustu
ár notið samstarfs við hann í
daglegum störfum og einnig ná-
innar vináttu.
Árni var þegar í Menntaskóla
mjög sterkur skákmaður, og er
það trú mín, að hann og bekkja-
bróðir hans, Guðmundur heitinn
Guðmundsson, frá Þúfnavöllum,
hafi er þeir héldu til náms í
Þýzkalandi eftir stúdentspróf,
mátt teljast meðal beztu skák-
manna landsins. Svo kappssamur
námsmaður sem Árni var, má
telja það með ólíkindum, hvað
honum tókst að iðka skáklistina
mikið, samtímis, og varð hann
einn allra sterkasti skákmaður
Dresden borgar, sem var þó ein
mesta skakborg Þýzkalands. Ég
gæti raunar trúað því að Árni hafi
á þessum árum teflt meira en
honum nokkru sinni vannst tími
til síðar. — Það ber einnig hinum
bráðskemmtilega skákstíl Árna
vitni að fjölmargar skákir, sem
hann tefldi, birtust jafnóðum í
dagblöðum í Dresden.
Eg hefi á undanförnum mánuð-
um haft tilefni og tækifæri til að
skoða a 'ikinn fjölda af skákum
hans og efur sú skoðun enn
styrkt þa nat á skákstíl hans,
sem raunax blasir við sem ríkt
einkenni persónuleika hans. Skák-
in hans e*... enndist af hug-
kvæmni, í óven.ju ríkum mæli, af
skarpri reiknigáfu hans, og verk-
gleði og verknautn við lausn á
viðfangsefnum hverrar skákar.
Keppnin sem slík hvarf honum
miklu meir, og var hann þó engan
veginn kapplaus maður. — Einn
bsti árangur Árna í skákkeppni
var er hann tefldi á 5. borði í
skáksveit íslands á Olympíuskák-
mótinu i Miinchen 1936 og fékk
besta vinningshlutfall i íslensku
sveitinni. Árni tefldi í furðu mörg-
um skákmótum eftir heimkomu
frá námi, þótt það yrði oft á
„hlaupum" vegna starfa hans, þar
sem þeim fylgdu stöðug ferðalög.
Einna bestum árangri náði hann í
landsliðskeppni í ársbyrjun 1944
er hann og Ásmundur Ásgeirsson
urðu jafnir efstir og Ásmundur
vann einvígið um efsta sætið méð
minnsta mun. — Yfir Árna voru
þó þá að hellast verkefni vegna
undirbúnings lýðveldinshátíðar á
Þingvöllum. — Árni var árin
1947—1952 forseti Skáksambands
íslands, en bæði fyrr og síðar lagði
hann íslenskum skákmálum lið
með óþrjótandi áhuga sínum og
hugkvæmni. Öll þau störf mega
íslenskir skákmenn þakka.
Ég vil þakka þau störf að mín-
um hluta, en margt fleira er mér
þakkarefni, og þó mest samfylgd
góðs manns.
Baldur Möller.
Víða liggja spor Árna Snævarr
á framfarabraut verklegra fram-
kvæmda hér á landi. Hann undir-
bjó og stóð að virkjunum, gerð
vega, hafna og annarra mann-
virkja í fjóra tugi ára, sem verk-
fræðingur, verktaki og ráðuneytis-
stjóri.
I hitaveitumálum Reykvíkinga
urðu þáttaskil, 1954, þegar hita-
veitunefnd var komið á fót undir
formennsku Árna Snævarr, en í
upphafi þess árs var hann kosinn
varafulltrúi í bæjarstjórn Reykja-
víkur. Víðtækar rannsóknir voru
hafnar á jarðhita í Reykjavík
sjálfri og víðar og unnið að áætl-
unum til að tryggja öllum borgar-
búum hitaveitu til frambúðar.
Vísindamennirnir Trausti Einars-
son og Gunnar Böðvarsson voru
beðnir álits á því, hvort ekki væri
vænlegt að bora í bæjarlandinu.
Eftir ábendingum þeirra var það
gert með góðum árangri. Til þess
að unnt væri að kanna jarðgufuna
og nýta hana, var keyptur til
landsins fyrir frumkvæði Reykja-
víkurborgar hinn mikli gufubor,
sem er sameign ríkisins og
Reykjavíkur og hefur nú í tvo
áratugi skilað þjóðinni ómetanleg-
um verðmætum. Framsýni Árna
og glöggskyggni naut sín vel í
þessu starfi í fjögur ár.
Þegar virkjun Efra-Sogs var í
undirbúningi og útboð í bygging-
arvinnu hafði farið fram urðu um
það skiptar skoðanir, hvoru skyldi
taka af tveim hagstæðum tilboð-
um frá tveim ágætum fyrirtækj-
um. Sú hugmynd kom upp í stjórn
Sogsvirkjunar, sem ákvörðun átti
að taka um tilboðin, að fá þessa
tvo verktaka til samstarfs, þannig
að þeir tækju sameiginlega að sér
verkið. Það tókst og stofnað var
fyrirtækið „Efrafall". Það var
forystumönnum hinna tveggja
verktaka, þeim Árna Snævarr og
Kay Langvad til mikils sóma, að
þessari samvinnu varð komið á.
Hún leysti mikinn vanda og varð
landinu til góðs. Og með þessum
tveim mönnum og fjölskyldum
þeirra tókst einlæg, varanleg vin-
átta.
Jóhann Hafstein iðnaðarráð-
herra skipaði Árna Snævarr ráðu-
neytisstjóra í iðnaðarráðuneyti,
sem varð til sem sérstakt ráðu-
neyti í ársbyrjun 1970. í því starfi
var Árni hugljúfi samstarfs-
manna. Mörg og stór verkefni
hafði hann með höndum. Hann
gegndi því starfi í sjö ár, til
ársloka 1976. Baðst hann lausnar,
er sjónin dapraðist svo mjög, að
ekki var lengur unnt að lesa. Það
var honum gleðiefni, að við starfi
hans skyldi taka vinur hans og
samstarfsmaður Páll Flygenring,
og tengst héldust áfram hin næstu
ár milli Árna og ráðuneytisins.
Fjölþættar gáfur, margbreyti-
leg áhugamál, en öllu framar
drengileg skapgerð voru þess vald-
andi, að Árni Snævarr hlaut að
virðast vel hverjum manni.
Árni unni bókmenntum og bar
gott skyn á Ijóð, enda átti hann
ekki langt að sækja, þar sem faðir
hans, skáldið og skólastjórinn
Valdemar Snævarr. Ég varð þess
var eitt sinn, að Árni hafði sér-
stakar mætur á snilldarkvæði
Hallgríms Péturssonar: „Aldar-
hætti", og hann fór með upphaf
eins erindis af miklum næmleik:
Manndómur mundi.
þar sveinar á sundi
sóttust af afli.
Einn sat í lundi
hjá litfovrru sprundi
ok lék sér að tafli.
Taflið var honum hugleikið.
Hann var forvígismaður í skáklist
og sjálfur taflmaður góður.
Þessa mannkostamanns er
minnst með söknuði og innilegar
samúðarkveðjur eru sendar Lauf-
eyju konu dans, dætrunum fjórum
og allri fjölskyldu.
Gunnar Thoroddsen.
Með Árna Snævarr er fallinn í
valinn einn af fremstu brautryðj-
endum verklegra framkvæmda á
íslandi síðustu fjóra áratugina.
Þegar Árni hélt út til náms við
lítil efni í upphafi heimskrepp-
unnar miklu, hefur brennandi
áhugi, bjartsýni á framtíð íslands
og vissan um ónotuð tækifæri í
verklegum efnum vorið hann hálfa
leið. Varla hefur hann þó getað
grunað, eins og efnahag tslands
var þá háttað, hve stórkostleg og
fjölbreytt verkefni áttu eftir að
bíða hans á löngum starfsferli.
Varla er ofmælt, að enginn
íslenzkur verkfræðingur hafi átt
jafn fjölþættan starfsferil og lagt
meira starf af mörkum á jafn
mörgum sviðum framkvæmda og
uppbyggingar. Kom í þessu glöggt
fram, hversu miklum og óvenju-
legum gáfum Árni var gæddur,
enda var hann alla ævi síleitandi
nýrra viðfangsefna og nýrra fram-
faraleiða.
Hvergi skildi Árni þó eftir sig
dýpri spor en á sviði orkumála.
Þegar á fyrstu starfsárum sínum
hér heima varð hann þátttakandi í
undirbúningi vatnsorkuvera, svo
sem Skeiðfossvirkjunar og Laxár-
virkjunar, en eitt síðasta
embættisverk hans, áður en hann
lét af störfum ráðuneytisstjóra í
iðnaðarráðuneytinu í árslok 1976,
var að ganga frá virkjunarleyfi til
nýrrar stórvirkjunar við Hraun-
eyjarfoss. Og á þeim fjórum ára-
tugum, sem hér liðu á milli, átti
Árni meiri eða minni hlut að
flestum stórframkvæmdum á sviði
vatnsaflsvirkjana hér á landi,
ýmist sem ráðunautur, verktaki
eða embættismaður.
Árna var það mikið kappsmál,
að íslendingar gætu sem fyrst
orðið sjálfum sér nógir um undir-
búning og framkvæmd meiri hátt-
ar mannvirkjagerðar hér á landi.
Blómann af starfsævi sinni var
hann framkvæmdastjóri Almenna
byggingafélagsins, sem lengi var
umsvifamesta vektakafyrirtækið
hér á landi. Það brautryðjanda-
starf, sem Árni vann á þess
vegum, var ómetanlegur þáttur í
uppbyggingu þeirrar verkkunn-
áttu og reynslu, sem íslenzk fyrir-
tæki á þessu sviði eiga nú yfir að
ráða. En þeir sigrar, sem braut-
ryðjendur unnu á þessum vett-
vangi, kostuðu oft mikla baráttu
og miklar fórnir, enda er í fáum
atvinnurekstri áhættan meiri né
ríkari kröfur gerðar til hæfileika
og starfsorku þess, sem um stjórn-
völinn heldur. Undan þeirri
ábyrgð skoraðist Árni aldrei, enda
var hann ósérhlífinn og skyldu-
rækinn, svo að af bar.
Fyrir hönd stjórnar Landsvirkj-
unar og hinna mörgu vina hans í
fyrirtækinu er mér ljúft og skylt
að þakka þann ómetanlega skerf,
sem Árni Snævarr hefur lagt til
þróunar íslenzkra orkumála. Jafn-
framt sendi ég Laufeyju , konu
hans, dætrum hans og ástvinum
öllum innilegar samúðarkveðjur.
Jóhannes Nordal.
Árni Snævarr, fyrrverandi
ráðuneytisstjóri, varð bráðkvadd-
ur s.I. miðvikudag í Kaupmanna-
höfn, þar sem hann var á ferðalagi
ásamt konu sinni.
Árni Snævarr fæddist 27. apríl
árið 1909 á Húsavík og var þvt
rösklega sjötugur er hann lést.
Hann var sonur hjónanna Stefa-
níu Erlendsdóttur og Valdemars
V. Snævarrs, er var skólastjóri,
fyrst á Húsavík en síðar á Norð-
firði. Valdemar Snævarr var þjóð-
kunnur maður bæði sem skóla-
maður og skáld m.a. sálmaskáld
og eru nokkrir sálmar eftir hann í
sálmabókinni. Þá er líklegt að þeir
sem eldri eru hafi fengið fyrstu
vitneskju um eðlisfræði úr
kennslubók þeirri er hann skrifaði
fyrir barnaskóla.
Árni var elstur fjögurra syst-
kina, en þau eru Laufey Snævarr,
húsfreyja á Egilsstöðum og síðar í
Reykjavík, sr. Stefán Snævarr
prófastur að Völlum í Svarfaðar-
dal og Ármann Snævarr, hæsta-
réttardómari.
Árni lauk stúdentsprófi frá
Menntaskólanum á Akureyri árið
1930. Á þeim árum var einungis
máladeild við þann skóla og þurfti
Árni því að bæta við sig allnokk-
urri vitneskju í stærðfræði og
eðlisfræði áður en hann hæfi nám
í byggingaverkfræði, sem hann
hafði ákveðið að stunda. Var það á
þeim árum furðu mikil bjartsýni
að ráðast í slíkt nám þar sem
atvinnumöguleikar verkfræðinga
voru þá ákaflega takmarkaðir.
Mun hér m.a. hafa ráðið hve
stærðfræði og eðlisfræði lágu opin
fyrir Árna, enda sóttist honum
námið ágætlega. Lauk hann verk-
fræðiprófi við Tækniháskólann í
Dresden árið 1935. Réðst hann
fyrsta árið sem aðstoðarverk-
fræðingur hjá Prófessor K. Beyer
í Dresden, en Beyer þessi var
mikið nafn á sínum tíma í Þýska-
landi, skrifaði m.a. þykkar bækur
um steinsteypu. Árið 1936 réðst
Árni til Vegagerðarinnar og starf-
aði þar til ársins 1942. Starfaði
hann bæði að vega- og brúargerð
og vann þar einnig að undir-
búningi vatnsaflsstöðva, en á þeim
árum var það einnig verkefni
vegamálastjóra.
Árið 1941 stóð Árni að stofnun
Almenna byggingafélagsins ásamt
félaga sínum Gústaf E. Pálssyni,
mági sínum Herði Bjarnasyni,
síðar húsameistara ríkisins og
fleirum. Réðst hann ári síðar til
Almenna sem annar fram-
kvæmdastjóri þess. Stofnun Al-
menna byggingafélagsins var
algjört brautryðjendastarf hér á
landi, en félagið tók að sér alls-
konar meiriháttar mannvirkja-
gerðir ásamt hönnun þeirra, sem
áður hafði nær eingöngu verið
unnin af erlendum aðilum. Sem
framkvæmdastjóri Almenna í 28
ár vann Árni að undirbúningi og
framkvæmdum við fjölda mann-
virkja svo sem stækkun Ljósafoss-
stöðvar árið 1943, Andakílsár-
virkjun (1945—‘47), undirbúningi
við virkjun Irafoss 1946, Mjólkár-
virkjun, Áburðarverksmiðjunni,
Sementsverksmiðjunni, síldar-
verksmiðja o.fl. Þá gerði hann
útreikninga og uppdrætti að járn-
bentri steinsteypu í fjöida bygg-
inga.
Með breytingu á lögum um
Stjórnarráð Islands árið 1969 var
stofnað sérstakt ráðuneyti er færi
með iðnaðar- og orkumál. Þáver-
andi iðnaðarráðherra Jóhann
Hafstein valdi Árna Snævarr til
forstöðu hins nýja ráðuneytis og
sýnir það hið mikla traust er Árni
naut alla tíð. Hann tók við ráðu-
neytisstjórastarfinu 1. janúar
1970 og gengdi því til ársloka 1976
er hann varð að láta af því starfi
sakir skertrar sjónar. Var það
mikið áfall þar sem hann hafði
fullt andlegt þrek og hæfni. Árni
mótaði alla starfsháttu ráðu-
neytisins og mun það lengi búa að
fyrstu gerð. Sem ráðuneytisstjóri
beitti hann sér fyrir því að sífellt
stærri verkefni voru falin íslensk-
um verkfræðingum til úrlausnar.
Árni Snævarr var óvenju vel
gefinn maður. Hann hafði skarpan
skilning og stálminni m.a. á tölur.
Var oft að hann skrifaði með
fingrinum er hann rifjaði upp
símanúmer eða aðrar tölur. Um
langt árabil var Árni einn af
fremstu skákmönnum Islands og
keppti á ýmsum skákmótum. Er
sjónin skertist hlustaði hann
mikið á útvarp og kona hans las
fyrir hann dagblöðin. Hann fylgd-
ist jafnan af áhuga með þjóð-
félagsmálum.
Árni Snævarr var mikið ljúf-
menni, hjálpsamur og samvinnu-
þýður. Hann var mannasættir.
Málhagur mjög og átti létt með að
kasta fram tækifærisvísum. Ríka
kímnigáfu hafði hann, kunni ótal
gamansöm tilsvör og vísur, sem
féllu að umræðuefninu.
Sakir hæfileika sinna og trausts
þess er hann naut var hann kjör-
inn f ótal nefndir og stjórnir. M.a.
var hann formaður Verkfræðinga-
félags íslands og kjörinn heiðurs-
félagi þess á s.l. vori. Þá var hann
nýlega sæmdur stórriddarakrossi
hinnar íslensku fálkaorðu.
Árni hafði setið í varastjórn
Norræna iðnþróunarsjóðsins fyrir
Island um árabil. Hann var, er
hann lést, á ferðalagi um Norður-
lönd í boði stjórnar sjóðsins.
Árni var kvæntur Laufeyju
Bjarnadóttur, Jónssonar frá
Galtafelli, og eignuðust þau fjórar
dætur.
Páll Flygenring.
Við lok kreppuáranna sneri
heim til íslands lítill hópur ís-
lenskra námsmanna, sem lagt
hafði stund á tækninám erlendis.
Það féll einkum í hlut þessara
manna að hafa forgöngu um þá
uppbyggingu er hér hófst í lok
stríðsins og stendur enn. Margir
þessara vormanna urðu mikilvirk-
ir brautryðjendur og hafa staðið í
fylkingarbrjósti allt fram á þenn-
an dag. Einn þessara manna var
móðurbróðir minn Árni Snævarr,
verkfræðingur, sem í dag verður
lagður til hvílu.
Árni Snævarr var fæddur á
Húsavík 27. apríl 1909, sonur
hjónanna Valdemars Snævarr
skólastjóra frá Þórustöðum á
Svalbarðsströnd og Stefaníu Er-
lendsdóttur frá Ormsstöðum í
Norðfirði. Ungur að árum fluttist
Árni með foreldrum sínum til
Neskaupstaðar þar sem faðir hans
tók við skólastjórn árið 1914.
Fjaran í Norðfirði, beitingaskúrar