Morgunblaðið - 24.08.1979, Side 13

MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 24. ÁGÚST 1979
13
og bryggjur urðu hans vettvangur
næstu árin og alla ævi leit hann á
Norðfjörð sem sína heimabyggð.
Árni lauk stúdentsprófi á Akur-
eyri vorið 1930 og mun hann hafa
verið fyrsti stúdentinn sem þar
tók við skírteini eftir að mennta-
skólaréttindin voru fengin. Að því
loknu sigldi Árni til verkfræði-
náms í Þýzkalandi. Fyrstu árin
var hann við nám í Darmstadt, en
lauk síðan prófi í byggingaverk-
fræði frá TH í Dresden árið 1935.
Námsárin urðu Árna afdrifarík. í
Þýzkaiandi komst hann í nána
snertingu við hámenningu
Evrópu. Þar kynntist hann mörg-
um þeim félögum sem áttu eftir að
verða vinir hans og samstarfs-
menn og þar nam hann skáklist til
þeirrar hlítar að verða einn af
fremstu skákmönnum íslands um
langt árabil. Þetta voru um-
brotatímar á meginlandi Evrópu,
efnahagskreppa og þriðja ríkið í
uppsiglingu. Beygurinn þjappaði
hinum litla hópi íslenskra náms-
manna fast saman. Þeir höfðu
marft lært og margt séð. Þeir áttu
saman trúna á ættjörðina. Þeir
sáu í draumi ísland nútímans.
Fyrsta árið eftirlokapróf starf-
aði Árni hjá prófessor dr. Beyer í
Dresden, ásamt félaga sínum Ein-
ari B. Pálssyni. Munu þeir hafa átt
þar margra kosta völ, en hugurinn
leitaði heim. Eftir heimkomuna til
Islands gekk Árni fyrir hvers
manns dyr í leit að vinnu. Alls
staðar var sama svarið, enginn
hafði þörf fyrir verkfræðing. Árni
hafði oft gaman af að segja frá
þessu síðar, og kvaðst þá gjarnan
hafa spilað og teflt til að eiga fyrir
kaffibolla á Borginni. Fljótlega
rættist þó úr og Árni fékk starf á
Vegamálaskrifstofunni þar sem
hann starfaði frá 1936—42. Þar
annaðist hann í umboði vegamála-
stjóra vatnsmælingar í fjöida áa
og fljóta á íslandi og gerði frum-
hönnun að Skeiðsfossvirkjun.
Ennfremur sá Árni um hönnun og
lagningu vega m.a. um Vatnsskarð
og Öxnadalsheiði og hannaði ýms-
ar brýr, þ.á m. gömlu brýrnar yfir
Eiliðaárnar sem Reykvíkingum
eru í fersku minni.
Árið 1941 stofnaði Árni ásamt
fleirum Almenna Byggingafélagið
hf. í Reykjavík. Hann var síðan
framkvæmdastjóri þess frá
1942—69, lengst af ásamt félaga
sínum Gústaf E. Pálssyni, sem
síðar varð borgarverkfræðingur í
Reykjavík. Hagur Almenna Bygg-
ingafélagsins biómgaðist skjótt og
verkefnum fór sífjölgandi. Má þar
nefna stækkun Ljósafossstöðvar,
byggingu Andakílsárvirkjunar í
Borgarfirði. Gönguskarðsárvirkj-
unar á Sauðárkróki og Rjúkandi-
virkjunar við Ólafsvík. Þá voru
byggðar síldarverksmiðjur á
Skagaströnd og Siglufirði ásamt
Faxaverksmiðjunni í Reykjavík,
og hönnuð burðarvirki Áburðar-
verksmiðju í Gufunesi, Sements-
verksmiðju á Akranesi og Kísil-
gúrverksmiðju við Mývatn. Hönn-
uð var hitaveita á Selfossi, Sunda-
höfn í Reykjavík og byggð íþrótta-
höll í Laugardal, svo stiklað sé á
stóru.
Árið 1957 var stofnað sameign-
arfélagið Efrafall sf., ásamt E.
Phil & Son i Kaupmannahöfn. Á
árunum 1957—65 var Árni jafn-
framt framkvæmdastjóri þess fé-
lags ásamt Sören Langvad verk-
fræðingi. Helstu verkefni Efra-
falls á þessum árum voru bygging
Steingrímsstöðvar stækkun Ira-
fossstöðvar, stækkun hafna í Þor-
lákshöfn og Njarðvíkum, vegagerð
fyrir ólafsvíkurenni og jarðgöng
um Stráka við Siglufjörð.
Síðasta stórverk Almenna
Byggingafélagsins var síðan virkj-
un Þjórsár við Búrfell í samvinnu
við E. Phil & San og Sentab.
Hinn 1. janúar 1970 tók Árni við
starfi ráðuneytisstjóra í iðnaðar-
ráðuneytinu og gegndi því til 1.
janúar 1977, að hann lét af starfi
sakir heilsubrests.
Árni Snævarr var víða kvaddur
til starfa og ráða. Á hann hlóðust
nefnda- og félagsstörf fleiri en hér
verði rakin. Hann var formaður
Skáksambands íslands 1947—52,
forseti Rotaryklúbbs Reykjavíkur
1963—64, formaður Verkfræð-
ingafélags íslands 1966—68 og
heiðursfélagi þess frá 1979. Hann
var sæmdur stórriddarakrossi
hinnar íslensku fálkaorðu og
norsku Sankt Olavs Orden.
Árni Snævarr var tæpur meðal-
maður á hæð og þéttur á velli. í
umgengni var hann ljúfmenni og
það stafaði frá honum þögul hlýja.
Hann hafði að jafnaði ekki mörg
orð um hlutina. Hans orð voru
dýr. Árni var alla tíð bókhneigður
og sígrúskandi í alls kyns fróðleik.
Hann eignaðist ágætt safn bóka
og handlék þær með sýnilegri
gleði. Fjölkunnátta hans vakti oft
athygli og undrun, ekki síst á
ferðum hans erlendis. Árni var í
raun mikill húmanisti, íslensku-
maður ágætur og minnugur með
ólíkindum. Af honum mátti gera
marga menn.
Árni Snævarr stjórnaði ekki
með tilskipunum. Honum var sér-
lega lagið að laða fólk til sam-
starfs og rækta með því með-
ábyrgð og starfsgleði. Árni tók
jafnan miklu ástfóstri við sinn
vinnustað og við starfsfólk sitt.
Hann var félagi þess fremur en
yfirboðari, bróðir fremur en dóm-
ari. Árni var raunar mannræktar-
maður eins og hann átti ætt til.
Margur íslenskur verkfræðingur
hlaut sína eldskírn og reynslu
undir hans handleiðslu, og bregð-
ur þar mörgum fjórðungnum til
fósturs.
Árni var félagslyndur með af-
brigðum og naut sín best í góðra
vina hópi. Laus úr viðjum hvers-
dagsleikans geislaði hann af frá-
sagnargleði og fögnuði, þá léku
honum gjarnan ljóð á tungu, eða
leiftrandi frásögn. Hann naut þess
að gefa af allsnægtum sínum og
námu oft færri en vildu. Tjáningin
var honum þörf og nautn.
í einkalífi sínu var Árni mikill
gæfumaður. Hann kvæntist 19.
ágúst 1939, elskulegri konu, Lauf-
eyju Bjarnadóttur Jónssonar for-
stjóra í Galtafelli og k.h. Sesselju
Guðmundsdóttur frá Deild á
Akranesi. Þau eignuðust fjórar
dætur, Lilly Svövu, g. Sverri Ing-
ólfssyni viðskiptafr. og lögg. end-
urskoðanda, Stefaníu Ingibjörgu
g. Lárusi Guðmundssyni verzlun-
armanni, Sesselju g. Kristjáni
Steinssyni, lækni og Sigrúnu hb.
Jakobi Möller kennara. Laufey eða
Bíbí eins og hún er alltaf kölluð
bjé mannP-síftttm- snemma afar
fallegt heimili, sem var hans
griðastaður æ síðan. Árni var
mjög heimakær og dvaldi flestar
frístundir í bókaherbergi sínu.
Fjölskyldu sína bar hann á hönd-
um til hins síðasta.
Undirritaður hafði naumast
slitið barnsskónum þegar Árni
• bauð honum að koma til sín og
dveljast við nám í Reykjavík.
Lýsir það best umhyggju hans um
sína nánustu. Ekki þarf að orð-
lengja að ég dvaldi á heimili Árna
og Bíbíar öll mín menntaskólaár,
iðulega á háskólaárum og heima-
gangur æ síðan. Árni bjó á þeim
tíma að Galtafelli við Laufásveg í
tvíbýli við Bjarna Jónsson tengda-
föður sinn og hans góðu konu
Sesselju Guðmundsdóttur. Heim-
ilið á Galtafelli var orðlagt fyrir
gestrisni og höfðingsskap. Það var
ungum dreng af Austurlandi mik-
ið ævintýri að flytja inn á þetta
glæsilega heimili allt prýtt mál-
verkum og höggmyndalist, stór-
kostlegt fyrir ómótaðan ungling
að þeysa með Árna milli vinnu-
staða, hlýða á útskýringar hans og
ótæmandi fróðleik, kynnast vinum
hans og vettvangi. Það varð sjálf-
gert að reyna að feta í fótspor
hans. Síðar átti ég því láni að
fagna að vinna fyrstu starfsárin
undir hans stjórn og starfa raunar
enn í dag við það fyrirtæki sem er
arftaki fyrirtækis hans. Árni
Snævarr var því ekki einungis
móðurbróðir minn, heldur einnig
örlagavaldur, hollvinur og fóstri.
Við moldu hans er mér djúp þökk
og söknuður í huga. Ég tel það
mikla gæfu að hafa setið við
fótskör hans.
Árni Snævarr kunni manna
best að gleðjast yfir unnum sigri,
en mótlætið bar hann með fágætu
æðruleysi. Gleðistundirnar voru
margar en á honum braut einnig
mörg aldan. Þyngst hygg ég að
honum hafði orðið í skauti er
varnarstífla í Þingvallavatni brast
í ofviðri 17. júní árið 1959 og olli
miklu tjóni á virkjunarstaðnum
við Efra Sog. Það féllu engin orð,
en mér fannst hann aldrei samur
maður eftir. Fyrir nokkrum árum
tók hann að kenna sjóndepru er
leiddi til þess að hann varð að láta
af embætti fyrir aldur fram. Þetta
var honum mikið áfall, ekki síst
þar sem áhugamál hans, bækurn-
ar, skákin og skriftirnar, var allt
tengt sjóninni. Enn féllu engin
orð, en þrekið fór ört dvínandi, og
veikleiki sótti að. Fágætur dreng-
skapur ótalinna samstarfsmanna
og vina megnaði ekki að fylla
tómið, en gönguferðirnar í ráðu-
neytið og stofnanir iðnaðarins
voru honum mikil hugarfró.
Árni Snævarr varð sjötugur
hinn 27. apríl s.l. Það virtist
lokatakmark að fá að lifa þennan
dag. Það var honum ósegjanleg
ánægja að mega enn gleðjast með
vinum sínum, finna hlýjuna af
nærveru þeirra og eiga við þá
orðastað. Veðraður og veglúinn
flutti hann sína lokaræðu nær
blindur en algjörlega öruggur. Nú
var hann ferðbúinn. Óbugaður af
erfiðleikunum en gagntekinn
þakklæti til fjölskyldu sinnar,
samstarfsmanna og vina gekk
hann á vit örlaga sinna. Hann sá
ekki lengur Esjuna og Skarðsheið-
ina. Nú sá hann aftur roðann á
Rauðubjörgum, Múlann og fjöllin
í Fannardal.
Pétur Stefánsson.
Kveðja frá Almennu
V erkf ræðistof unni
Enn er skarð fyrir skildi. Fall-
inn er í valinn Árni Snævarr,
verkfræðingur, einn af brautryðj-
endum verkmenningar á íslandi,
þeirrar verkmenningar, sem leyst
hefur af hólmi puðið með hakann
og skófluna, landi voru og þjóð til
hagsbóta og blessunar.
En við samstarfsmenn Árna
getum vart minnst hins mikla
framlags hans til tækniframfara á
Islandi, án þess að minnast einnig
Gústafs E. Pálssonar, verkfræð-
ings, svo nátengd voru störf
þeirra. Þeir luku námi um sama
Ieyti frá tækniháskólanum í Dres-
den í Þýskalandi. Þeir voru starfs-
félágar hjá Vegagerð ríkisins
nokkur ár að námi loknu. Ekki er
að efa, að samstarf þeirra hefur
verið báðum að skapi, því fljótt
kom að því, að þeir ákváðu að
stofna félag með sér. Þeim var
ekki sársaukalaus sú minnimátt-
arkennd okkar Islendinga, að
hverju sinni, er leggja skyldi í
meiri stórvirki en til þurfti haka
og skóflu, þá var leitað til útlend-
inga og þeim falin hönnun og
framkvæmd. Þeir vildu stofna
byggingafélag, sem hefði bolmagn
til að taka að sér sem flestar
veigameiri framkvæmdir á ís-
landi. Þeir sögðu upp störfum hjá
Vegagerðinni í árslok 1940 og
losnaði Gústaf strax frá störfum
gegn því að Árni ynni tvöfaldan
uppsagnartima. I janúarmánuði
1941 stofnuðu þeir svo Almenna
byggingafélagið hf. ásamt nokkr-
um valinkunnum ágætismönnum.
Lögðu þeir Árni og Gústaf til
þekkinguna, en hinir fjármagnið.
Er ekki að orðlengja það, að í
nafni þessa félags ruddu þeir
tækniframförum brautina í verk-
legum framkvæmdum á íslandi.
Keypti félagið fyrsta vélknúna
ámoksturstækið til landsins og
síðan hverja vinnuvélina af ann-
arri. Voru þeir ætíð í fremstu röð í
vélvæðingu byggingariðnaðarins
hér á landi. I nafni Almenna
byggingafélagsins höfðu þeir
Gústaf og Árni forystu og umsjón
með hönnun og framkvæmdum við
fjölda þeirra stórvirkja, sem unn-
in hafa verið hér á landi. Má þar
nefna virkjanir við Sog, Anda-
kilsá, Gönguskarðsá og Mjólká,
hafnir í Njarðvík, Þorlákshöfn og
Reykjavík, áburðarverksmiðjuna,
sementsverksmiðjuna, þrjár síld-
arverksmiðjur o.fl., o.fl.
Svo vel unnu þeir Árni og
Gústaf saman, að við var brugðið
og mætti vera öðrum til fyrir-
myndar. Sá Gústaf yfirleitt um
framkvæmdirnar og Árni um
hönnunina. I hönnunarstjórninni
naut Árni dyggrar aðstoðar Ög-
mundar Jónssonar, yfirverkfræð-
ings, sem nú er einnig nýlátinn,
eins færasta verkfræðings hér á
landi í burðarþolshönnun, enda
leituðu aðrir hérlendir verkfræð-
ingar gjarnan ráða til hans í þeim
efnum.
Árni Snævarr var ákaflega
glaðlyndur maður að eðlisfari og
einstakt ljúfmenni í umgengni.
Aldrei varð honum sundurorða við
nokkurn mann og þá sjaldan á
hann var ráðist, tók hann því með
þeirri þögn, sem gerði hinn orðfá-
an og undirleitan. Ekki mun hann
hafa tekið orðið „vandamál" sér í
munn, þótt mannheimur virðist
nú til dags vera að drukkna í því
orði. Hann hafði mjög gott lag á
að leiða hópinn hjá ABF til virks
samstarfs. Hann var ekki sá, sem
sagði gerðu þetta og gerðu hitt,
heldur sagði hann eitthvað á þessa
leið: „Eigum við ekki ... eða hvað
heldur þú?“, og þar með urðum við
áhugasamir og virkir þátttakend-
ur í leitinni að lausn. Þannig var
andinn hjá Almenna byggingafé-
laginu fullur gleði, áhuga og sam-
starfsvilja þeirra foringjanna. Þar
var ekki unnið eftir klukku, heldur
að iausn verkefnanna með góðu
samstarfi.
En árin liðu og ekki fór hjá því
að margir vildu fá slíka úrvals-
menn sem Árna og Gústaf í
þjónustu sína. Gústaf varð borg-
arverkfræðingur 1961 og Árni
ráðuneytisstjóri 1970. Og þegar
Almenna byggingafélagið hætti
starfsemi sinni, þá tóku þeir enn
höndum saman, Gústaf og Árni,
og unnu að því öllum árum, að þeir
verkfræðingar, sem þá unnu hjá
félaginu „strákarnir þeirra", gætu
stofnað Almennu verkfræðistof-
una, nýtt félag byggt á gömlum
merg. Slíkur var drengskapur
þeirra og hlýhugur til fyrri starfs-
manna.
Gústaf E. Pálsson andaðist 30.
júlí 1977, Ögmundur Jónsson 30.
júní s.l. og Árni Snævarr 15.
ágúst. Verið þið allir kært kvadd-
ir. Þökk fyrir samstarfið og leið-
sögnina. Við, sem eftir lifum,
biðjum þess, að okkur megi auðn-
ast að halda því merki á lofti sem
þið reistuð með svo miklum glæsi-
brag.
Við vottum ástvinum ykkar og
ættingjum öllum einlæga samúð
okkar, en minningin um ykkur
mun lifa, ekki aðeins svo lengi sem
við samferðamennirnir hugsum til
ykkar, heldur svo lengi sem þau
mannvirki standa, sem lið lögðuð
hönd að.
Kveðja frá
Skáksambandi fslands
Við fráfall Árna Snævarr, verk-
fræðings og fyrrum ráðuneytis-
stjóra, eiga íslenzkir skákmenn á
bak að sjá gömlum félaga, sem
mjög kom við sögu íslenzkrar
skáklistar og skákhreyfingar fyrr
á árum.
Árni Snævarr var um langt
árabil einn af öflugustu skák-
meisturum Islendinga og í
fremstu röð keppnisskákmanna
okkar á innlendum sem erlendum
vettvangi. Jafnframt þessu var
hann mikilvirkur félagsmálamað-
ur í þágu skákarinnar og var
forseti Skáksambands íslands
árin 1944—1946 og aftur
1949—1951. Vann hann mikið og
fórnfúst starf að skákmálum og
var alla tíð skákhreyfingunni
mjög innan handar, enda þótt
hann hætti að tefla á mótum og
sinna félagsmálum hennar með
virkri þátttöku.
Skáksamband íslands þakkar
Árna Snævarr mikið og gott fram-
lag til skáklistarinnar á Islandi og
flytur aðstandendum hlýjar
samúðarkveðj ur.
Skáksamband íslands.
Birting
afmælis- og
minningar-
greina
ATHYGLI skal vakin á því, að
afmælis- og minningargreinar
verða að berast blaðinu með
góðum fyrirvara. Þannig verð-
ur grein, sem birtast á í mið-
vikudagsblaði, að berast í síð-
asta lagi fyrir hádegi á mánu-
dag og hliðstætt með greinar
aðra daga. Greinar mega ekki
vera í sendibréfsformi eða
bundnu máli. Þær þurfa að
vera vélritaðar og með góðu
línubili.
Flugleiðir yfírtaka allan rekstur
Fhigfélags íslands og Loftleiða
Frá og með 1. október n.k. fá
Flugleiðir h.f. öll flugleyfi sem
hingað til hafa verið í nafni Flug-
félags íslands h.f. og Loftleiða h.f.
Samgönguráðuneytið staðfesti
þessa tilhögun hinn 15. ágúst s.l. en
umsókn Flugleiða þar að lútandi
hafði verið send ráðuneytinu 9. júlf
s.l.
Þegar Flugfélag tslands h.f. og
Loftleiðir h.f. voru sameinuð undir
yfirstjórn Flugleiða h.f. 1. ágúst 1973
var gert ráð fyrir að flugfélögin
störfuðu áfram, a.m.k. fyrst um sinn,
en að Flugleiðir h.f. myndu annast
allan rekstur þeirra annan en beinan
rekstur flugvélanna.
Þetta rekstrarform var nauðsyn-
legt m.a. til að geta haldið
IATA-aðild Flugfélags íslands h.f.,
og jafnframt þeirri aðstöðu sem
Loftleiðir h.f. höfðu utan IATA, og
þar með möguleika til sjálfstæðrar
ákvörðunar fargjalda á tilteknum
flugleiðum.
Á undanförnum tveim árum hefur
skipulag IATA verið tekið til endur-
skoðunar, og eru aðildarskilyrði nú
þess eðlis, að þau hindra ekki að
Flugleiðir h.f. yfirtaki allan núver-
andi rekstur Flugfélags íslands h.f.
og Loftleiða h.f.
í mars 1978 samþykkti stjórn
Flugleiða h.f. að stefnt skyldi að
yfirtöku Flugleiða h.f. á öllum
rekstri Flugfélags íslands h.f. og
Loftleiða h.f., 1. október 1978 og
hlaut sú stefnumörkun staðfestingu
og stuðning aðalfundar Flugleiða
h.f. í apríl 1978. Af ýmsum ástæðum,
m.a. djúpstæðrar deilu flugmanna
um starfsaldurslista, var þessu
skrefi frestað.
Þrátt fyrir þennan frest hefur
stjórn félagsins áfram unnið mark-
visst að þessum málum. Með bréfi tii
samgönguráðuneytisins, dags 9. júlí
s.l., var óskað eftir því að öll leyfi til
loftferðastarfsemi, svo og öll rétt-
indi á innlendum flugleiðum og til
flugs milli landa, sem í dag eru veitt
nafni Flugfélagi íslands h.f. og
Loftleiðum h.f., verði frá 1. október
1979 í nafni Flugleiða h.f. Þá var
jafnframt tilkynnt sú ákvörðun
félagsins, að frá sama tíma verði
aðeins nafnið Icelandair notað fyrir
félagið á erlendum markaði.
Samgönguráðuneytið hefur 15.
þ.m. fallist á þessa tilhögun og gefið
út flugrekstrarleyfi til handa Flug-
leiðum h.f., sérleyfi til áætlunarflugs
með farþega, vörur og póst á 15
innanlandsleiðum, leyfi til
áætlunarflugs með farþega, vörur og
póst, án sérleyfis, á 6 innanlands-
leiðum, heimild til áætlunarflugs
með farþega, vörur og póst til 11
tiltekinna ríkja, sem ísland hefur
tvíhliða loftfíutningasamning við,
svo og heimild til áætlunarflugs til
annarra ríkja þótt formlegur loft-
flutningasamningur liggi ekki fyrir.
Framangreind leyfi taka gildi 1.
október n.k., og falla frá sama tíma
úr gildi öll leyfi Flugfélags íslands
h.f. og Loftleiða h.f. Gildistími
leyfanna er rúmlega 5 ár, þ.e. til 31.
desember 1984.
(Frá Kynninsardeild Flugleiða
Reykjavíkur(lugvelli)