Morgunblaðið - 20.06.1980, Qupperneq 12

12
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 20. JÚNÍ1980
Sverrir Hermannsson, forseti neðri deildar Alþingis:
„Hvaðan eru runnar
greiðslur undir borð-
ið á yfirvinnukaupi?“
.Þingfararkaupsnefnd hefur
ekkert með launaákvarðanir að
gera. Fyrir 10 árum var ákveðið að
farið skyldi með þingmannslaun
eins og segir í lögum um laun
alþingismanna, að þeir taki laun
samkvæmt 3. hæsta launaflokki
starfsmanna ríkisins, hæstu Iaun í
þeim flokki. Þannig hefur þetta
verið í 10 ár, en þingfararkaups-
nefnd ákveður hins vegar öll
önnur kjör þingmanna." Þetta
sagði Sverrir Hermannsson, for-
seti neðri deildar Alþingis í sam-
tali við Morgunblaðið í gær eftir
að hann hafði setið daglangan
fund með öðrum forsetum þings-
jns, vegna ákvörðunar þingfarar-
kaupsnefndar um að hækka laun
þingmanna um 20% til samræmis
við aðra ríkisstarfsmenn. Sverrir
hélt áfram:
„Einnig fylgist þingfararkaups-
nefnd með framfylgd laganna.
Skömmu eftir áramót kom í ljós,
að fyrir hvorki meira né minna en
6 árum hafa þeir, sem eru í
viðmiðunarflokki þingmanna
fengið 20 til 30% hækkun launa,
aðeins veðurstofustjóri einn hefur
15%. Það var almenn krafa þing-
manna úr öllum flokkum, þegar
þetta lá fyrir, að farið yrði að
lögum. Umræða um þetta stóð
vikum saman í Alþingi og ég tek
undir með Eiði Guðnasyni, þegar
hann kallar það hámark hræsn-
innar, er menn vilja ekki kannast
við þetta."
„Þingfararkaupsnefnd," sagði
Sverrir, „á engra annarra kosta
völ en fara að gildandi lögum og
þetta eru þau lög, sem henni ber
að starfa eftir. í ljós kom, að menn
hafa allt upp í 50% greiðslu
umfram samning og eru þar hæst-
ir prófessorar, sem jafnframt eru
læknar. Geta þeir farið allt upp í
53%. Svo tala menn um sparnað
og að sýna eigi ábyrgð, sem felst
síðan í því að aðstoðarmenn ráð-
herra hafa 1V4 þingfararkaup.
Þeir eru ráðnir á 600 til 700
þúsund króna mánaðarlaun, en fá
þar ofan á 90%, laun, sem í dag
eru einhvers staðar á milli 1100 og
1200 þúsund krónur á mánuði."
„Ég hef alla tíð verið andstæður
því, að þingmenn af hræðslugæð-
um öxluðu þá byrði fram af sér að
fylgja fram lögum um laun sín.
Frá upphafi hef ég verið valinn af
mínum flokki til þess að starfa í
þingfararkaupsnefnd. Ég hefi gert
þetta frá því er ég settist á þing,
þar sem ég hef ekki talið mér
annað fært en að gegna þessu
starfi, þótt ekki sé það eftirsókn-
arvert, vegna þess að ég tel mér
ekki fært að ætlast til að félagar
mínir vinni störf, sem ég treysti
mér ekki sjálfur til að vinna. En
nú er lokið þeim störfum, fyrst
félagar mínir vilja ekki standa við
orð sín, og sjálfur hef ég ákveðið
og fengið samþykkt forseta þings-
ins, að aðrir aðilar ákveði kaup og
kjör þingmanna. Gegn því hef ég
staðið alla tíð.“
„Það er dapurlegt," sagði Sverr-
ir Hermannsson, „að hlýða á
lýðskrum eins og í ræðu forsætis-
ráðherra 17. júní síðastliðinn, þar
sem talað var eins og talið er að
fólkið vilji heyra, þótt Alþingi og
störf þess séu svert í leiðinni. Ég
vil í þessu sambandi sérstaklega
vekja athygli á ummælum Stefáns
Valgeirssonar, nefndarmanns í
þingfararkaupsnefnd í Morgun-
blaðinu 17. júní, þar sem hann
bendir á og leggur til, að þessar
aukagreiðslur verði allar afnumd-
ar og tekið til hendi í þeim efnum.
Það er tillaga, sem ég tek sterk-
lega undir."
„En hvaðan eru runnar greiðsl-
ur undir borðið á yfirvinnukaupi?"
spurði Sverrir Hermannsson. „Það
skyldi þó ekki vera, að þær séu
upprunnar frá árinu 1964, úr
fjármálaráðherratíð Gunnars
Thoroddsens, og það skyldi þó ekki
vera, að stærsta skrefið hafi verið
stigið 1973 í tíð vinstri stjórnar-
innar þá, og sitthvoru megin við
samningaborðið hafi setið þeir
Halldór E. Sigurðsson og Kristján
Thorlacius? — sem er að sprengja
af sér siðferðisgerðirnar af
hneykslan nú þessa dagana. Ég vil
enn spyrja: Er einhver með fullu
viti, sem trúir því, að í hinu
þrönga samfélagi á Alþingi, geti
farið fram umræður um stór-
breyting á kjörum þingmanna, án
þess að þingmenn viti, hvað fram
fer?“
„Það hefur aldrei verið til siðs,
að bera lagatúlkun þingfarar-
kaupsnefndar undir atkvæði þing-
flokka, en auðvitað var frá málinu
greint á þeim vettvangi, eins og
margsinnis hefur komið fram. En
hver er undirrótin að upphlaupi og
æðibunugangi fjármálaráðherra
nú? Honum verður á sú regin-
skyssa, að bjóða hinum lægst
launuðu meðal opinberra starfs-
manna 1—2% kauphækkun, for-
maður flokksins, sem gekk til
Helgi Seljan forseti efri deildar:
Eðlile^t að nefndin at-
hugaði málið en ég vil að
það verði kannað betur
„ÉG hef verið sannfærður um það
frá upphafi, að þessi ákvörðun
þingfararkaupsnefndar ætti ekki
að koma til framkvæmda. Hins
vegar er það engin spurning í
mínum huga, að þingfararkaups-
nefnd hefur farið að lögum, en það
var aftur spurning í mínum huga,
hvort þrír menn, þótt þeir heiti
forsetar, eigi að hafa meira að
segja, en sjö manna nefnd, sem
svo lengi hefur farið með þetta
mál,“ sagði Helgi Seljan, forseti
efri deildar Alþingis, er Mbl.
ræddi við hann eftir fund forset-
anna um launahækkunarákvörðun
þingfararkaupsnefndar. Mbl.
spurði Helga þá, hvers vegna það
hefði orðið ofan á, að hann hefði
staðið að tilmælum til þingfarar-
kaupsnefndar um að ákvörðun
hennar kæmi ekki til fram-
kvæmda. „Mín skoðun hefur alltaf
verið ljós. Ég vildi að málið yrði
kannað enn betur, en ég er alls
ekki að segja, að ákvörðun nefnd-
arinnar hafi verið röng.“ Mbl.
spurði Helga þá, hvort tímasetn-
ing hækkunarinnar hefði ráðið
úrslitum í hans huga. „Alls ekki,“
svaraði Helgi. „Ég hef alltaf skilið
málið þannig, að það væri verið að
athuga með samræmingu við það,
sem þegar hefði gerzt hjá öðrum,
en alls ekki grunnkaupshækkun.
Mér fannst eðlilegt að þingfarar-
kaupsnefnd kannaði málið og ég
vil bara að það verði athugað enn
betur.
Mér kemur til dæmis mjög á
óvart þetta launaskrið, sem orðið
hefur hjá opinberum starfs-
mönnum og finnst full ástæða til
að það verði kannað ofan í kjölinn.
Mér skilst að þarna sé um sex til
sjö hundruð manns að ræða. Nú
vil ég ekki efast um, að þessir
menn vinni þessa vinnu. Sjálfur
þekki ég það til dæmis af eigin
reynslu að skólastjórastarfinu
fylgja ótaldar stundir, sem skóla-
stjóri verður að vinna utan reglu-
legs vinnudags.
Varðandi yfirvinnu, sem þing-
menn vinna um þingtímann, þá er
hún býsna mikil og mér finnst það
eðlileg spurning, hvernig eigi að
meta hana. Það er líka spurning,
hvernig á að meta yfirvinnu þing-
manna, þegar þeir fara um kjör-
dæmi sín að sumrinu og eru þá
vissulega að vinna starf, sem
heyrir setu á Alþingi til. Mér
finnst sjálfsagt, að menn meti
þetta og það verður þá gert í
haust.
Eftir ósk okkar þingforsetanna
til skrifstofustjóra Alþingis, held
ég að það sé ljóst, að það er mjög
eindreginn vilji til þess að fela
ákvörðun um kaup og kjör alþing-
ismanna einhverjum óháðum að-
ila, þannig að mál af þessu tagi
geti ekki komið upp aftur. Sjálfur
hef ég alltaf lýst því yfir, að ég
óttaðist það ekki, að einhver slíkur
dómur lækkaði laun alþingis-
manna, heldur hitt, að hann færi
að meta okkur til dæmis eins og
ráðuneytisstjóra. Ég hef því verið
einn af þeim, sem héldu fram
þeirri skoðun, að þingfararkaups-
nefnd Alþingis ætti að sjá um
þetta mál, en eftir ítrekaða hluti
af þessu tagi, þá er ég nú þeirrar
skoðunar, að það sé útilokað fyrir
nokkurn mann, alþingismann sem
Garðar Sigurðsson formaður þingfararkaupsnefndar:
Dettur ekki í hug að taka fram
fyrir hendurnar á forsetum
„VIÐ höfum falið allt okkar vald í
hendur forsetunum og vorum svo
kurteisir að vera ekki að gefa þeim
neinar tilskipanir um það, hvernig
þeir ættu að taka á málinu, eins og
sumir hafa nú leyft sér. Forsetarnir
báru fram sín tilmæli og auðvitað
dettur okkur ekki í hug að taka
fram fyrir hendurnar á þeim,“ sagði
Garðar Sigurðsson, formaður þing-
fararkaupsnefndar, er Mbl. ræddi
við hann í gærkvöldi um borð í
Gullbergi VE, sem þá var statt á
Papagrunni.
„Málið verður svo rætt þegar þing
kemur saman í haust, eins og
tilmæli þingforsetanna bera með
sér, og við erum allir svo miklir
þingræðismenn að vilja það,“ sagði
Garðar. Mbl. spurði Garðar álits á
ákvörðun þingforsetanna um endur-
skoðun á lögum og reglum um kaup
og kjör þingmanna. „Ég er mjög
ánægður með hana,“ svaraði Garð-
ar.
„Og af ýmsum ástæðum er ég nú
ánægðar’ með slíka ákvörðun en ég
hefði áður orðið. Ég geri ekki ráð
fyrir, að menn verði gráðugir í að
sitja í þingfararkaupsnefnd úr
þessu." Mbl. spurði, hvort orsök
þessara ummæla væru atburðir
undanfarinna daga vegna ákvörðun-
ar nefndarinnar. „Menn hafa aldrei
sótzt eftir starfi í þessari nefnd,
heldur verið svona hálfpartinn
skikkaðir í hana,“ sagði Garðar.
„Svo eru félagar manns í landi
ekkert of heiðarlegir í garð okkar,
sem erum svona á útköntunum,
þegar þeir segjast ekki hafa átt von
á neinu frá manni, heldur þykjast
koma af fjöllum." „Ég tel nú sumum
betur hæfa sú lýsing, að þeir komi
út úr hól,“ sagði Garðar síðar í
samtalinu við Mbl.
kosninga undir kjörorðinu „samn-
ingana í gildi". Menntahrokadeild
Alþýðubandalagsins ætlar að
bjarga efnahagsmálum íslands
með því að hnoða á hinum lægst
launuðu í hópi opinberra starfs-
manna. Slíkt tilboð hefði enginn
gert, sem hefur snefil af viti á því,
hvernig á að standa að kjara-
samningum. Hverjir eru það svo
sem þiggja yfirvinnugreiðslurnar.
Er það rétt, að þeir séu 600 til 700,
og að allar greiðslurnar séu til
manna, sem eru ofar í launastig-
anum en tilboð Ragnars Arnalds
nær til, frá 16. launaflokki og upp
úr?“
Að lokum sagði Sverrir Her-
mannsson:
„Ég ætla að biðja menn að
minnast orða minna. Þegar kjara-
dómur eða einhver annar aðili
tekur að ákvarða þingmönnum
laun, þá skulu þeir sjá, að þing-
menn hætta að vera slakir hálf-
drættingar á borð við þjóðbanka-
stjóra. Hvernig ætti ég í þingfar-
arkaupsnefnd, að standa gegn
kröfum þingmanna um að fylgt
yrði fram lögum um laun þing-
manna, þar sem ég er, auk þing-
fararkaupsins, með 60% af laun-
um þjóðbankastjóra sem forstjóri
Framkvæmdastofnunar ríkisins.
Þau 60% af þjóðbankastjóralaun-
um eru hærri en allt þingfarar-
kaupið. Við höfum horft á áflog
innan Alþýðubandalagsins milli
formanns þingflokksins og Garð-
ars Sigurðssonar, formanns þing-
fararkaupsnefndar. Garðar Sig-
urðsson kann að vera kjaftfor
sjóari, en það er hann, sem segir
satt. Ólafur Ragnar Grímsson er
hins vegar í öðrum erindagjörð-
um, þegar hann er að reyna að
koma höggi á Garðar Sigurðsson.
Hann er í leiðinni að reyna að
fella hann úr stöðu sinni fyrir vin
sinn Baldur Óskarsson."
aðra, að standa í því að þurfa að
ákveða sín kjör sjálfur."
Mbl. spurði Helga, hvernig mál-
ið hefði farið í gegn hjá þingflokki
Alþýðubandalagsins með tilvísun
til þess sem fjármálaráðherra,
formaður þingflokksins og for-
maður þingfararkaupsnefndar
hafa sagt. „Afstaða þingflokksins
hefur aldrei farið neitt á milli
mála,“ svaraði Helgi. „Þetta er
eins og segir í bókun Skúla
Alexanderssonar, ritara þing-
flokksins, sem birt hefur verið.
Hún er rétt og Garðar Sigurðsson
getur ekki mótmælt henni frekar
en aðrir. Hitt er svo aftur, að
Garðar var ekki á þessum fundi og
því var það Ólafur Ragnar Gríms-
son, sem bar málið upp. Og það
fékk algjöra andstöðu að afgreiða
málið. Garðar gerði svo grein fyrir
störfum þingfararkaupsnefndar á
öðrum þingflokksfundi og þar
voru ekki allir mættir frekar en á
þeim fyrri. Garðar skýrði frá
hækkun á aukagreiðslum og kom
að þessu máli í lokin, og ég skildi
hann svo, að þingfararkaupsnefnd
væri að kanna málið, en minnist
þess hins vegar ekki, að hann
tilnefndi neina ákveðna prósentu
eða dagsetningu. Ég hygg að menn
hafi verið ásáttir um að nefndin
athugaði málið, en þingflokkurinn
var á móti því að afgreiða það.
Þannig held ég, að báðir hafi rétt
fyrir sér í því, sem ég hef séð eftir
þeim haft.“