Morgunblaðið - 30.12.1982, Síða 23

MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 30. DESEMBER 1982
23
hefur alla tíð átt aðdáun mína
flestum listamönnum fremur.
Fyrsta höggmyndin, sem ég
keypti, var afsteypa af einu af
hans fyrstu verkum, „Glímu". Síð-
ar eignaðist ég höggmyndir úr
gabbrói og grásteini, Freyju og
Grímu, hvort verkið öðru betra.
Enda hefur engum listamanni tek-
ist eins og Sigurjóni Ólafssyni að
gæða hart grágrýtið lífi með
hamri sínum og meitli og að leysa
úr læðingi meiri fegurð á þann
hátt en dæmi voru til áður. Reynd-
ar var það sama hvaða efni hann
fékk í hendur, allt varð að list í
höndum hans. Hvort heldur það
var grágrýti úr Laugarnestanga,
rekaviðardrumbur norðan af
Ströndum eða málmplötur. Hon-
um tókst svo göldrum gekk næst
að laða fram úr ótrúlegasta efni-
viði einhverja nýja möguleika til
listtjáningar. í þessum verkum
var oftast nær stefnt til hærri
sviða. — Þessi verk voru aldrei
þvinguð eða klúðursleg, heldur
einhvern veginn samofinn heild
anda og efnis — hrein og skapandi
listræn tjáning — sem er því mið-
ur svo sjaldgæf meðal hinna
mörgu, sem reyna að fást við
listsköpun.
Það leyndist mér ekki, er ég
kynntist Sigurjóni Ólafssyni, að
hann bjó við kröpp kjör. Eins hitt
að ekki kunnu nærri allir að meta
list hans. Hitt mátti vera ljóst, að
hann undi sér ekki öðruvísi en
vinnandi að list sinni og þess
vegna er það meira harmsefni að
hann skuli ekki fá að starfa lengur
— því nú hillti undir enn betri
vinnuskilyrði og mikils var enn að
vænta frá hans hendi. Það væri
langt mál að telja upp öll verk Sig-
urjóns Olafssonar, en þó skulu ör-
fá tínd til.
Nokkur verka hans hafa verið
sett upp hér í höfuðborginni og
víðar um land. Listaverkin miklu
við Búrfellsvirkjun skulu fyrst
nefnd, þá höggmyndin af séra
Friðrik við Lækjargötu. Það verk
þótti Sigurjóni vænt um að vinna.
Landnámsminnismerkin við
Hagatorg, öndvegissúlurnar við
Höfða, Saltfiskstöflun við Sjó-
mannaskólann og Náttfari á
Húsavík. Það er e.t.v. óviðeigandi
að rifja upp hvílíkri andúð hin
stílhreina sjómannamynd við
Dvalarheimilið Hrafnistu mætti á
sínum tíma, er hún var sett upp.
Það verk er eins og gimsteinn. Það
gefur í einfeldni sinni og tærleika
öllu umhverfinu blæ, sem hæfir.
Sigurjón Ólafsson gaf þetta verk.
Nú eftir að augun hafa þjálfast við
að umgangast listaverkið myndi
enginn vilja vera án þess. A ráð-
hústorginu í Vejle-bæ í Dan-
mörku, prýða nú fjögur mikil
listaverk úr granít bæinn þann —
og er stolt Vejle-búa í dag. Verk
þessi voru höfð í pakkhúsi þar í
bæ í um 25 ár áður en þau voru
sett upp, svo umdeild voru sköp-
unarverkin þá.
Það var eins og að eignast
hlutdeild í alheiminum að heim-
sækja þau Sigurjón Ólafsson og
Ingu Birgittu í Laugarnestanga og
fá að ganga um vinnustofu hans.
Sigurjón var skemmtilegur, hnytt-
inn og einlægur. Hann var alltaf
vel upplagður. Reyndar sótti ég
einu sinni að honum og mér virtist
hann vera illa fyrirkallaður. Þá
hrökk upp úr mér: „Varstu að fá
þér einn gráan í gær?“ Sigurjón
Ólafsson svaraði að bragði: „Biddu
fyrir þér, maður, mér hrýs hugur
við að vera timbraður, það þarf
þrek til þess að standa í þvílíkri
vitleysu og að fara á fyllerí."
Stundum kom ég óvænt með er-
lenda gesti í heimsókn til Sigur-
jóns Ólafssonar og var alltaf vel
tekið. Þannig minnist ég sérstak-
lega, er ég í mars 1969 fór með
K.B. Andersen, fyrrv. utanríkis-
ráðherra Dana, o.fl. í heimsókn til
listamannsins. Sú heimsókn held
ég að liði gestunum seint úr minni.
Danski ráðherrann hreifst strax
af list Sigurjóns Ólafssonar og
skynjaði að því er virtist sköpun-
argleðina í verkum hans.
A leiðinni á hótelið sagði ráð-
herrann við mig að sér fyndist það
skemmtilegt tilhugsunar, að það
voru Danir, sem hvað fyrstir
lærðu að meta list Sigurjóns.
Hann hlaut nefnilega gullpening í
verðlaun, er hann var við listnám
á Kgl. listaakademíunni í Khöfn.
Mig minnir að það hafi verið
brjóstmynd af móður hans, sem
hann hlaut þessa viðurkenningu
fyrir. í því sambandi er skemmti-
legt að minnast þess, að þegar Sig-
urjón Ólafsson hafði lokið iðnað-
arnámi í húsamálun við Iðnskól-
ann hér og sagði við móður sína að
hann langaði að fara utan til
náms i höggmyndalist. Þá á hún
að hafa sagt: „Hvernig ætlarðu
þér það, svo blásnauður sem þú
ert.“ „Með höndunum," svaraði
Sigurjón og bætti við: „Þær svíkja
ekki.“ Það voru djörf orð en orð að
sönnu. íslenska þjóðin á í eilífri
þakkarskuld við þær hendur.
Sigurjón Ólafsson var tvígiftur.
Fyrri kona hans var Tove Ólafsson
myndhöggvari. Þau skildu. Þau
áttu eina dóttur barna. Seinni
kona Sigurjóns er einnig af
dönsku bergi brotin, Inga Birgitta,
prestsdóttir frá Fjóni. Þau eiga
fjögur börn: Ólaf, f. 1953, cellóleik-
ari í sinfóníuhljómsveit Malmeyj-
arborgar, búsettur í Khöfn, giftur
danskri konu; Hlíf, f. 1954, fiðlu-
leikari, tónlistarkennari við Tón-
listarskólann á ísafirði; Freyr, f.
1957, flautuleikari með sinfóníu-
hljómsveitinni í Bilbao á Spáni; og
Dagur, f. 1959, hefur verið við nám
í arkitektúr í Khöfn.
Ég vott þeim og öðrum vanda-
mönnum Sigurjóns Ólafssonar
samúð mína, þakklæti og virðingu.
Gunnlaugur Þórðarson
í dag, þegar við kveðjum hann
frænda okkar i siðasta sinn, lang-
ar mig og bræður mína til þess að
þakka honum allt það sem hann
lætur okkur eftir af góðum minn-
ingum.
Við vorum mjög ung er hann
kom til okkar til þess að reyna að
rækta hjá okkur listfengi og allar
þær dásemdir sem þeim fylgja.
Honum varð því miður ekki mikið
ágengt, en þó tel ég að það hafi
verið okkur ávinningur við að lesa
um list annarra. Það fellur ekki
öllum í skaut slík náðargáfa er
hann var gæddur frá fyrstu tíð.
Sigurjóni var sú gáfa í blóð borin.
Honum varð tíðrætt um hversu
lítið vit við hefðum að kunna ekki
að meta á hans mælikvarða þessa
tegund listar sem t.d. Septem-
berhópurinn bauð upp á. Hann
sýndi okkur að vísu það lítillæti að
lifa í voninni um að okkur myndi
einhverntíma takast að njóta
þessara verka, en ég held að það
hafi tekist. Hann gat einfaldlega
ekki skilið eða sætt sig við að við
værum ekki nægilega fróð í þessu
tilliti. Sá sem gerir miklar kröfur
til sjálfs sín gerir það einnig til
annarra. Það var vissulega vandi
að vera í ætt við mikilmennið Sig-
urjón. Ekkert sem hét meðal-
mennska hæfði honum, allt varð
að vera stórkostlegt.
Það kom Sigurjóni sjálfum á
óvart hversu mikla viðurkenningu
hann hlaut síðustu árin bæði hér
heima og erlendis, en það ein-
kennilega er þó að þrátt fyrir allt
er erfitt að vera spámaður í sínu
föðurlandi. Við vorum mjög
hreykin af velgengni Sigurjóns á
listabraut hans, þó hún hafi
stundum verið þyrnum stráð. Um
tíma var fórnin stór en frændi
okkar lagði allt að veði fyrir sitt
ævistarf.
Aldrei mun ég líta á Sigurjón
frænda sem sálaðan, hann var allt
of lifandi maður til þess að við
gætum hugsað um hann sem slík-
an. Hann mun lifa í hugum okkar
svo lengi sem aldur endist.
Sigurjón var mjög lánsamur í
einkalífinu að eiga góða konu, sem
ræktaði garð þeirra einkar vel.
Hún gaf honum gott athvarf í líf-
inu og börnum þeirra, enda mat
hann hennar framlag mikils.
Heimili þeirra var hlýlegt og bauð
upp á öryggi og friðsemd eftir
annir dags hvers. Það er meira en
margir eiga kost á eftir erilsaman
dag.
Hjartans þakkir færi ég frænda
mínum fyrir alla hans góðvild í
minn garð. Jafnframt votta ég
konu hans og börnum dýpstu sam-
úð. Frænka