Morgunblaðið - 07.08.1983, Blaðsíða 17

Morgunblaðið - 07.08.1983, Blaðsíða 17
MORGUNBLADID, SUNNUDAGUR 7. ÁGÚST 1983 65 VEÐUBÚTUTIÐ: Faxaflál: reytileg á(t og hjejvi3ri. urmstaðar smiikúrar. PfUrgttttbla&i0 LiK.IN UH BCN rNlNA birtht í helld 9 m 1 i bUMwn [ d»t VEDRID NA-siiniiitijeskMidi. SLtýjaS. MIU uin trMtauirk. EMiðurjöfiuin útsvara láiíl Ifsvarssiiginnsami ogífyrra NIÐUR.ÍÖFNUN' útv.-ara hjn hsenum c; nu lokið, cn Ut- t.íi.-skiáín vciðui- ckki full- rcntuð fyi' cn seint i mánuð- iur» eftir þvi' sem foimaður i^in jöínuiiniTicf'idar skýrðf Ujðfttiil fij í gacr. E:- hann tii að þvi :,)i.iður. hvern- : nirturjöfiiiin nwtf) mH i<-H> u 1 focssu sinni, sanði ¦¦flltili licfii 259. tbl. — Ftistudagur 20. nóvrmbrr 1959 Brlendir viðburdir Hátíðleg minningí athöfn á Akureyr Æcjir lagði a( stai suður í gærkvi AKir,í;Yni,"fimmtudi, MINNINGARATIIÖFN þeirra er fórust af fluff ekki verífa jarðsettir hjer á Akurcvri fói fram í dag i og hófst klukkan 4 eftir lnídcgi. Bærinn og Dags- brúnardeilan A BÆJARSTJÖRNARFUNDI I 1 hyrjun athafnar k i r k j uor g an let kar i nn, Guðmundsson, tónsk M.nii'". eftir Schubcr I presturinn, sr. Pjet geirsson, flutti bæn. kór undir stjórn Björ Baksíða Morgunblaðsins 6. júní 1947. %NL#t®smhl$toib l_Al I.AKIIA(.IR II SKPTEMBRH Ufl Pifnlimitj, MnrtunhlBcKÍM Kona í rikisstjórn \uður Auðuns dóms- og rirkj umálaráðherra ;^j.» ¦ »»» I) mundi ¦ Ii-Hj* mif : tf þafl krrmi ( Ijo^, »« ínitif min I ráohrrra- ¦ ni yrM III þcw að ö>v« r lil báltiSfcu i atjorn- m", Ufftt lni Auður m> m kl«*»maotir M„r« iðuru rarddi wfi hana i M húa l.r-fi.r a*m kintn r vrriB ttlnrlnrt af hálfit lokk* S)álI*l«M*nokki. .1 þcu al laka vi« rm-. ilinnv- of kirkjumátaráð- • of rt fynla konan. f)P'>*t*lMa«nui Turfuon. áa. t.lnrli.. •f tafcm ., f.iiKi, þittfflokfc: ¦ **i-rfl<ilrlo-on i fanmorp ulli^fM Ji-him. Hafstrim 'i'.-t*frti of v« húi lillrynnmfu frá fcjffl n f*k, *f- I "«ft**kiptirif i leyti of muti Hafnkr- n racna ífratn n ifm.il. i terv i-iirnnr N'lt Aur fr>rml*j» 1. áour t n Alþinf. lil runfj r hirm K októ- nultut bufffrium M kur 1*3« m rtafBi f*r ntukóluui h#r IM* 0« HWkolum uf var þvi 1- * þf wn arum ntm* Krefjast ferða- frelsis . rkdla U IM •n 1 M Haafcðu 1a- !¦ Hv s . r0 til þam. ¦ þu l,i fy ¦on þu ipyr]' n«inn lnffraro-ní- ,-« .. f*t« ,1*! O mlill.-íl MHT fyr ¦ Mr-i var v* IfJj kaan kWb«J ii.-. «1 þu IRJJ arm t .',;, Lir *ntj,i; vt, l'H'i Hvr k-fl M h:„* -É* kl ir,.I h*ð Ivikaaiat En vi*™ min M •d •BM ¦ t »8 þ\i hvon f« NEW YORK 1 Ifcarfsn, fan þ—i ¦ im i firr ¦ « ¦•4ar SlrluuH Mrkiw. sf Irrlm .•ffiB^inaym hfp^ir nfJi if-ft aC riirft-i. ru.a. . nkui. *f al þrlm yrfa twllá 1 <f »•>• Imnuf nalir , abaSa i ktrtW Itrtr urHllni* á rfrfa 7 Sutwi Sirhan rr *rm kunn J uft ar moröinf. Rob«rt.< I Kfntiftlya olrJu/i|arflfilflar- i þinfm»nn* MóSir h»nl of 7 loffraAinfar httnnar attluðu *IJ fundar vtfl anblHa ÉM«- Íl.fta. -tl.rl,.f-.i'.- Itllkiit m a UJ »fl athuf* hit»rt h»nn ,van mrSal þrirt H«jrl að I* laatulktn til i aat H hali annf 1 u,„i byfifloi lajni. »rm r< var t; AiifjHr AikShm, fymla I I HhkuMWra I*- Gei' Auouos Varciarfundur um stjóm~ Auður ^ fcíciv* w=S^ Baksíða Morimnblaðsins 20. nóvember 1959. Forsíða Morjninblaðítins 12. september 1970. Fyrsti rfkisráðsfundur ráðuneytis Jóhanns Hafstein haustið 1970. Talið frá vinstri: Auður Auðuns dóms- og kirkju- málaráðherra, Magnús Jónsson fjármálaráðherra, Ingólfur Jónsson landbúnaðar- og samgönguriðherra, Jóhann Hafstein forsætis- og iðnaðarráðherra, Kristján Eldjárn forseti íslands, Emil Jónsson utanrikisráðherra, Gylfí Þ. Gíslason vioskipta- og menntamálaráðherra og Eggert Þorsteinsson heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra. Þá er Guðmundur Benediktsson ráðuneytisstjóri og ritari ríkisráðs á myndinni. verið gott að hafa öðlast æfingu á Framtíðarmálfundum í Mennta- skólanum. Hvað ég talaði um man ég ekki, en það tók á mann að stíga yfir þennan þröskuld, fyrsta ræðuhaldið." En við upphaf ferils síns sem stjórnmálamanns dugði ekkert hik. f Mbl. frá janúar 1946 sjást ýmsar auglýsingar um kosninga- fundi og Auðar Auðuns jafnan getið sem eins ræðumanna. í grein sinni, Konurnar og kosningarnar, sem birtist í Mbl. 23. janúar 1946, segir Auður m.a.: „Jeg held við getum öll verið sammála um það, að störf mæðranna og húsmæðr- anna, verði seint ofmetin, og bæj- arfjelagið eigi að sjá sinn eiginn hag í því, að búa sem best að þeim, en hinu skulum við ekki gleyma, að undir forystu sjálfstæðismanna í bæjarstjórninni, hefir tekist að skapa reykvískum húsmæðrum þau lífsþægindi, að hvergi í land- inu bjóðast þeim önnur slík." Auður Auðuns sat sem bæjar- fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í sex kjörtímabil. Hún tók þegar annað sæti bæjarstjórnarlistans 1950 og sat í því sæti allt fram til 1970, er hún kaus að draga sig í hlé. „Ég var búin að starfa í borgarstjórn í 24 ár, eða 6 kjörtímabil, og fannst vera komið nóg. Ég var líka í aðra röndina fegin því að hætta." Eftir að Auður varð bæjarfull- trúi 1946, var hún fyrst vara- maður í bæjarráði, en aðalmaður frá 1952, fyrst kvenna. Hún sat í fræðsluráði Reykjavíkur frá 1947—1970 og þar af átta ár sem formaður þess. Á þessum tíma var mest fjölgun nemenda í skólum borgarinnar og ýmis nýmæli tekin upp í kennslu. Það var því mikil- vægt, að Reykvíkingar nutu festu og glöggskyggni Auðar Auðuns í starfi formanns fræðsluráðs borg- arinnar. Þá gegndi hún ýmsum nefndarstörfum. Samsteypustjórn Sjálfstæðis- flokks og Framsóknarflokks var endurmynduð 11. september 1953, Helmingaskiptastjórnin svokallaða, undir forsæti ólafs Thors. Ári síðar gengu Reykvík- ingar til borgarstjórnarkosninga og héldu sjálfstæðismenn meiri- hluta sínum. Á fyrsta fundi borg- arstjórnar 4. febrúar var Auður Auðuns kjörin forseti borgar- stjórnar, en Gunnar Thoroddsen endurkjörinn borgarstjóri. í af- mælisgrein í Morgunblaðinu um Auði sjötuga 18. febrúar 1981, seg- ir Geir Hallgrímsson m.a.: „Eg man, þegar ég var fyrst kosinn bæjarfulltrúi 1954, að Auður Auð- uns þótti sjálfkjörin forseti bæj- arstjórnar, fyrsta og eina konan, sem það embætti hefur skipað. Auður Auðuns gegndi starfi for- seta bæjarstjórnar með þeim hætti að andstæðingar jafnt sem samherjar báru óskorað traust til sanngirni hennar, stjórnsemi og dómgreindar ... Við starfsfélagar forsetans í borgarstjórn vorum stoltir af að eiga slíkan oddvita og kynnast þeirri virðingu, er hún naut." Þegar ráðuneyti Ólafs Thors fékk lausn 24. júlí 1956, tók við völdum vinstri stjórn Framsókn- ar- og Alþýðuflokks og Alþýðu- bandalags undir forsæti Her- manns Jónassonar. Ríkisstjórnin reyndist hins vegar skammlíf og 23. desember 1958 tók við völdum minnihlutastjórn Alþýðuflokks undir forsæti Emils Jónssonar, kölluð Emilía. Ríkisstjórn Emils sat með stuðningi Sjálfstæðis- flokksins þar til í nóvember 1959. Um atburðina þá sagði Auður: „I nóvember gengum við sjálfstæð- ismenn til samstarfs við Alþýðu- flokkinn og var Viðreisnarstjórnin mynduð þann 20. nóvember undir forsæti Ólafs Thors. Gunnar Thoroddsen var skipaður fjár- málaráðherra og hvarf því frá embætti sínu sem borgarstjóri. Á fundi borgarstjórnar 19. nóvem- ber kvaddi hann sér hljóðs og óskaði eftir leyfi frá borgarstjóra- störfum fyrst um sinn. Var það samþykkt. Þá var einnig sam- þykkt tillaga þess efnis, að skv. heimild í lögum um sveitar- stjórnakosningar skyldu settir tveir borgarstjórar fyrst um sinn. Var gerð samþykkt um verka- skiptingu þeirra, en við Geir Hall- grímsson kjörin til að gegna emb- ættinu. Hann fékk í sinn hlut fjár- málin og verklegar framkvæmdir, en ég menntamál, heilbrigðismál og félagsmál. Þessi skipan mála hélst fram til 5. október 1960. í fyrstu lék vafi á, hvort stjórn- in héldi velli. Gera þurfti svo rót- tækar aðgerðir, að enginn gat sagt fyrir um, hve lengi stjórnin sæti. Efnahagsmálin voru í öngþveiti; erlendar skuldir orðnar miklar og lánstraust á erlendum lánamörk- uðum þverrandi. Gengismálin voru komin í algerlega óeðlilegt horf, margar tegundir gjaldeyris voru í gildi og gengisskráningin sjálf óraunhæf. Til leiðréttingar varð nauðsynlegt að lækka gengi íslensku krónunnar verulega, en til mótvægis þeirri kjararýrnun, sem slíku fylgir, voru almanna- tryggingar stórefldar og umbætur gerðar í skattamálum. En þegar ráðstafanir höfðu verið gerðar, tók almenningur þeim af skilningi og skynsemi. Ótti við verkföll reyndist óþarfur, enda þótt óánægjuraddir heyrðust auðvitað eins og gengur. Gert var ráð fyrir, að Gunnar Thoroddsen gæti tekið aftur við borgarstjóraembættinu ef illa færi, en hann var kjörinn forseti borgarstjórnar í minn stað. Engan óraði fyrir því, að Viðreisnar- stjórnin sæti í 3 kjörtímabil. Gengið var út frá því, að þegar komin væri festa á ríkisstjórnina færi allt í sama horfið í borgar- stjórn og áður. Einn borgarstjóri tæki aftur við. Ég gekk í upphafi samstarfs okkar Geirs Hallgríms- sonar út frá því, að þegar gamla kerfið yrði tekið upp á ný, þá mundi ég láta af störfum borgar- stjóra. Um það höfðum við Geir rætt. Ég hafði alls ekki hugsað mér starf borgarstjóra til fram- búðar og gat reyndar ekki heldur bætt slíku starfi á mig, þar sem ég sat auk starfa í borgarstjórn og borgarráði á þingi og hafði fimm manns í heimili. Nokkrir vinir okkar Geirs höfðu orð á því, að samstarf okkar yrði upphafið að tvískiptingu borgarstjórastöðunn- ar. Slíkt kom þó ekki til tals held ég megi segja í borgarstjórnar- flokknum. Það hefði ekki verið mér að skapi. Þegar sannreynt þótti, að stjórnarsamstarfið mundi hald- ast, varð það þegjandi samkomu- lag innan borgarstjórnarflokks- ins, að Geir tæki við embætti borgarstjóra." Gunnar Thor- oddsen hvarf úr embætti forseta borgarstjórnar og Auður Auðuns tók við því á ný. í áðurnefndri grein Geirs Hallgrímssonar segir hann m.a. um samstarf þeirra Auðar í embætti borgarstjóra: „Ýmsir spáðu ekki vel fyrir slíku samstarfi, en það er skemmst frá að segja, að frá mínu sjónarmiði féll ekki skuggi á samstarf okkar Auðar það ár, sem þessi starfs- skipting hélzt. Ég geri mér grein fyrir, að það var Auði Auðuns að þakka. Síðan störfuðum við Auður áfram saman, um áratugaskeið, hún sem forseti borgarstjórnar og ég sem borgarstjóri. Ég fæ seint fullþakkað samstarfið, þann stuðning og styrk, sem forseti borgarstjórnar veitti mér þá sem borgarstjóra." En það var ekki einungis í borg- arstjórn, sem Auður Auðuns var fulltrúi flokks síns. Hún sat sem varaþingmaður Reykvíkinga á Al- þingi árin 1947 og 1949, en hlaut kjör þingmanns Reykvíkinga 1959 í fyrstu kosningum eftir að kjör- dæmaskipan var breytt. Hún sat á Alþingi til 1974, er hún dró sig í hlé að eigin ósk. Hún sagði í sam- tali okkar, að hún hefði verið kom- in á sjötugsaldur og fundist tími vera til kominn að hætta. „Mér finnst að fólk eigi ekki að verða „ellidautt" í þessum störfum. En það var auðvitað eftirsjá að störf- um í þinginu og borgarstjórn. Alla mína þingmennskutíð átti ég sæti í menntamálanefnd, var lengi formaður, og í heilbrigð- is- og félagsmálanefnd. Báðar fengu þessar nefndir mikið af frumvörpum til meðferðar á hverju þingi: menntamálanefnd frumvörp varðandi hvers konar menntunar- og menningarstofna- nir í þjóðfélaginu, kirkjumálefni, barnavernd og margt fleira; heil- brigðis- og félagsmálanefnd frum- vörp varðandi málefni sveitarfé- laga, margháttuð félagsmál að ógleymdum tryggingamálum, sem oft var deilt um, en með breytingu á þingsköpum 1972 voru félagsmál sett í sérstaka nefnd. Það mátti teljast eðlilegt, að ég, sem sveitar- stjórnarmaður, sæti í heilbrigðis- og félagsmálanefnd, en eitt af fyrstu verkefnum á mínum árum þar, var að fjalla um ný sveitar- stjórnalög, sem m.a. hófu bæjar- stjórn Reykjavíkur til þeirrar virðingar að heita borgarstjórn. Umræður um varnarmál hafa eins og allir þekkja oft vakið harð- ar deilur á Alþingi. Kosningarnar 1956 snerust um samninginn við Bandaríkin, en þá háðu allir and- stæðingar okkar sjálfstæð- ismanna kosningabaráttuna á þeim grundvelli, að varnarliðið yrði á brott. Mér er það minnis- stætt, að kosningarnar vöktu svo mikla athygli, að tugir erlendra blaðamanna komu til landsins, enda ísland jafnan talinn mikil- vægur hlekkur í varnarkeðju Atl- antshafsbandalagsins. En þótt þessi vinstri stjórn Hermanns Jónassonar væri mynduð, var auð- vitað alltaf hummað fram af sér eins og í öðrum vinstri stjórnum að reka varnarliðið. Síðla árs 1958 var svo komið, að við blasti bull- andi vísitöluhækkun og engin samstaða í ríkisstjórninni um úr- ræði. Stjórnin fór frá og í desem- ber tók við minnihlutastjórn Em- ils Jónssonar. Ég átti allan minn þingtíma sæti í efri deild Alþingis og þykir Guðmundi G. Hagalín rithöfundi það sennilega mikill frami. Hann var nefnilega að berjast eitt sinn í kosningum á Vestfjörðum fyrir frambjóðanda krata gegn föður mínum. Sagði hann m.a., að það væri lítið vit að kjósa Jón Auðunn aftur á þing vegna þess að hann sæti enn í neðri deild og hefði aldrei komist upp í efri deild. Það þótti lýsa miklu hugviti í áróðri. Ætli Guðmundur hafi ekki starfað þá fyrir Vilmund Jónsson land- lækni. Faðir minn og Vilmundur voru andstæðingar í stjórnmálum, en það er gaman að minnast þess, að eiginkonur þessara manna, móðir mín og frú Kristín Ólafs- dóttir læknir, sem varð fyrsti kvenlæknir landsins, nutu ávallt virðingar og urðu aldrei fyrir að- kasti vegna stjórnmálaátaka eig- inmannanna." Á þingmannsferli Auðar Auð- uns ber hæst skipun hennar í embætti dóms- og kirkjumálaráð- herra við myndun ráðuneytis Jó- hanns Hafstein 10. október 1970, en því embætti gegndi hún til 14. júlí 1971, er Olafía, samstjórn Framsóknarflokks, Samtaka frjálslyndra og vinstri manna og Alþýðubandalags var mynduð undir forsæti Olafs Jóhannesson- ar. Um atburðina 1970 sagði Auður: „Það var að kvöldi 10. júlí sem Bjarni Benediktsson forsætisráð- herra fórst í eldsvoða á Þingvöll-

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.