Morgunblaðið - 02.09.1983, Blaðsíða 20

Morgunblaðið - 02.09.1983, Blaðsíða 20
20 MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 2. SEPTEMBER 1983 AF ERLENDUM VETTVANGI eftir BJÖRN BJARNASON SIPRI boðar til ráðstefnu um Palme-skýrsluna ALÞJÓÐLEGA friðarrannsóknastofnunin í Stokkhólmi, SIPRI, efnir til ráðstefnu í Stokkhólmi nú um þessa helgi um skýrslu Palme-nefndarinn- ar svokölluðu um sameiginlegt öryggi eða Common Security, eins og skyrslan heitir á ensku, en hún hefur verið fáanleg sem pappírskilja í bókaverslunum hér á landi. Skýrslan kom út í maí 1982. Ráðstefnu SIPRI sækja stjórnmálamenn, hernaðarfræðingar, vísindamenn, há- skólakennarar og blaðaraenn frá vestri og austri auk fulltrúa frá ríkjum þriðja heirasins. Ráðstefnan er haldin með fjárhagslegum stuðningi sænsku ríkisstjórnarinnar og er tilgangur hennar að ræða einstaka þætti í fyrrgreindri skýrslu sem kennd er við Olof Palme, forsætisráðherra Svíþjóðar. SIPRI (Stockholm Interna- tional Peace Research Insti- tute) er sjálfstæð alþjóðleg stofnun sem vinnur að rann- sóknum á stríði og friði með sér- stöku tilliti til afvopnunar og takmörkunar vígbúnaðar. Stofn- uninni var komið á fót 1966 til að minnast þess að þá höfðu Svíar búið við frið í landi sínu samfellt í 150 ár. Stofnunin er fjármögn- uð af sænska þinginu en stjórn hennar og starfslið er alþjóðlegt. Núverandi forstjóri SIPRI er Frank Blackaby frá Bretlandi. Ekki eru allir á einu máli um ágæti stofnunarinnar. Töluvert var um hana rætt fyrir nokkrum mánuðum vegna máls Owen Wilkes frá Nýja Sjálandi, sem starfaði hjá SIPRI en var hand- tekinn af sænskum yfirvöldum fyrir óeðlilega upplýsingaöflun í nágrenni við sænsk varnar- mannvirki. Þá kom SIPRI við sögu í umræðum hér á landi á árinu 1980 um kjarnorkuvopn og ísland, þar sem Frank Barnaby, fyrrverandi forstjóri stofnunar- innar, hafði gagnrýnislaust tekið það upp eftir Center for Defence Information í Washington að á íslandi kynnu að vera kjarn- orkuvopn. Eins og lesendur muna lyktaði umræðunum með því að þeim staðhæfingum var hnekkt. SIPRI er kunnust fyrir árbæk- ur sínar um vígbúnað og afvopn- un. Þar er að finna miklar upp- lýsingar um þróun vígbúnað- armála og þá ekki síst að því er varðar kjarnorkuvopn. Njóta árbækunnar verulegs álits um heim allan sem upplýsingarit um þá þætti alþjóðamála sem erfiðast er að fá staðgóðar heim- ildir um, eins og til dæmis vopnasölu. Fjórtan árbækur hafa verið gefnar út, hin síðasta nú í sumarbyrjun. Þetta eru mikil rit og er árbókin 1983 til dæmis 730 blaðsíður að lengd. Palme-nefndin hóf störf í Vín- arborg í september 1980. Þá var Olof Palme leiðtogi sænsku stjórnarandstöðunnar. Skipulag á störfum nefndarinnar var að verulegu leyti sniðið eftir starfsháttum Brandt-nefndar- innar (kennd við Willy Brandt, fyrrum kanslara Vestur-Þýska- lands,) sem á sínum tíma fjallaði um samskipti norðurs og suðurs eða þróaðra ríkja og vanþróaðra. í nefndinni voru 17 menn og komu þeir fram sem einstakl- innar en ekki fulltrúar einstakra skoðanahópa eða ríkja. Þegar litið er á fulltrúana frá Vestur- Kvrópuríkjunum er ljóst að nefndin hefur yfirbragð sósíal- demókrata enda runnin undan rifjum Alþjóða.sambands þeirra. Kjarninn í tillögum nefndar- innar er, að í stað þess viðhorfs að öryggið sé best tryggt með hótun um gagnkvæma gjöreyð- ingu (gagnvirkri fælingu) eigi að hefja sameiginlegt átak í þágu gagnkvæms öryggis: „Við erum sannfærðir um það," segir í nefndarálitinu, „að enginn geti sigrað í kjarnorkustríði og að hugmyndin um að heyja tak- markað kjarnorkustríð sé hættuleg. Á kjarnorkuöld geta ríki ekki tryggt öryggi sitt með vígbúnaðarkapphlaupi. Þau verða að vinna saman að því marki að takmarka, skera niður og að lokum leggja niður vopn. Olof Palme, forsætisráðherra Sví þjóðar. Auk þess verða þau að móta reglur til að leysa úr deilum með friðsamlegum hætti og leggja sig fram um að haga sér á þann veg, að sameiginlegt öryggi sé tryggt með samvinnu." Þessi grundvallarskoðun verð- ur ef að líkum lætur helsta um- ræðuefnið á ráðstefnunni í Stokkhólmi en þar verður einnig tekin afstaða til einstakra þátta í tillögum nefndarinnar um leið- ir að því markmiði sem hún set- ur. Ein þessara tillagna er að samið verði um brottflutning skammdrægra kjarnorkuvopna eða kjarnorkuvopna sem nota má á vígvellinum af svæði sem nær 150 km í austur annars veg- ar og vestur hins vegar frá landamærum austurs og vesturs í Mið-Evrópu. Telur nefndin að með því að gera þannig 300 km breitt belti í Mið-Evrópu að kjarnorkuvopnalausu svæði megi skerpa skilin á milli notk- unar venjulegra vopna og kjarn- orkuvopna. I athugasemd frá (Jiorgi Arbatov, Sovétmanninum ¦ ¦ ¦ * ¦¦ ¦ i ¦ ¦ ¦ i ....... í nefndinni, við þessa hugmynd kemur fram að hann dregur í efa að þessi tilhögun hafi mikið gildi, þar sem auðvelt yrði að flytja kjarnahleðslur inn á hið „friðaða" svæði. Er þessi athuga- semd íhugunarverð í ljósi um- ræðna um kjarnorkuvopnalaust svæði á Norðurlöndunum, en löngum hefur verið Iátið í það skína að Sovétmenn teldu það hina ákjósanlegustu tilhögun og hafa þeir hampað henni mikið. í desember 1982 ritaði sænska ríkisstjórnin undir forsæti Olof Palme ríkisstjórnum 28 landa bréf, þar sem tillögu Palme- nefndarinnar um 300 km beltið í Mið-Evrópu var formlega hreyft. Sé ekki fast að orði kveðið má segja að undirtektirnar undir bréfið hafi verið blendnar. Ráðstefnan í Stokkhólmi um helgina er ekki haldin til að taka neinar ákvarðanir heldur í því skyni að kynna álit Palme- nefndarinnar og fá fram viðhorf ráðstefnugesta á þeim tillögum sem þar er hreyft. Ef marka má PanCJWorMAlfji COMMON SECURITY An»»l.l{\MMKHlt;UsU:M\MI M I iu-hV.ror-. ..í'.'i- li '..;.• ¦'. ,' lVnniiv.iini.:> llii.cr. :¦« . M48nw», '. !¦-:.. .::• : ¦ ¦¦. t:i,.iir:.:.ii:..'nr,o:' '1.1 \'é r* Forsíðan á skýrslu Palme-nefndar- þátttakendalistann eiga skoðan- ir eftir að verða mjög skiptar og munu því í senn verða ítrekun á sjónarmiðum nefndarmanna og þeirri gagnrýni sem margir hafa látið í Ijós. Hvort meira verður rætt um skýrslu Palme-nefndarinnar eft- ir þessa ráðstefnu í fjölmiðlum en hingað til skal ósagt látið. Nefndarálitið vakti ekki þá at- hygli á aukaþingi Sameinuðu þjóðanna um afvopnunarmál í júní í fyrra sem nefndarmenn væntu og í stuttu máli sagt hafa áhrif þess á stjórnmálavettvangi utan Svíþjóðar verið næsta lítil. Fyrir SIPRI og sænsku ríkis- stjórninni vakir að skapa meiri almennar umræður um álitið og er það verðugt framtak, þar sem í skýrslunni er margar fróðlegar upplýsingar að finna. Hins vegar dreg ég í efa að nefndarálitið megni að valda þeim straum- hvörfum að horfið verði frá viðhorfunum sem hingað til hafa legið til grundvallar í öryggis- málum á kjarnorkuöld. Miriam og Gad Elron ásamt Eriku Friðriksdóttur, formanni vináttufélag.s íslands-ísrael. Sendiherra ísraels kveður GAD ELRON, sendiherra Israels á Islandi, hefur verið hér á landi síð- ustu daga í kveðjuheimsókn, en hann lætur nú af starfi og heldur heim til ísraels. Gad Elron og Miri- am, kona hans, hafa komið hingað tvisvar þrisvar á ári þau rösku tvö ár sem sendiherrann hefur gegnt starfi hér, en aðsetur sendiherra Israels á íslandi er í Noregi. Vinafélagið fsland-ísrael efndi til kvöldverðarboðs með sendi- herrahjónunum. Erika Friðriks- dóttir, formaður félagsins, bauð gestina velkomna, Óli Tynes sagði lítillega frá starfsemi félagsins og guðfræðinemi, sem fengið hefur styrk til náms í fsrael, sagði frá nokkrum hátíðis- og helgidögum gyðinga. Gad Elron flutti ræðu og rifjaði upp tengsl landanna, meðal annars þátt Íslendinga í tilurð fsraelsríkis á vettvangi Samein- uðu þjóðanna. Síðan voru sendi- herrahjónunum afhentar gjafir og loks sýnd kvikmynd sem þau hjón komu sérstaklega með til þessarar samkomu. Farþegar Flugleiða: Geta unnið sér inn ókeypis farseðla FARÞEGAR í innanland.sHugi Flug- leiða eiga nú kost á ókeypis farseðli ef þeir ná ákveðnum ferðafjölda á þremur mánuðum eða skemmri tíma, að sögn Sæmundar Guðvins- sonar, fréttafulltrúa Flugleiða. Þessi nýjung nefnist safnvið- skipti Flugleiða og hefur félagið gefið út sérstök safnkort fyrir þá sem vilja safna ferðastigum. Á framhlið kortsins er skráð nafn farþega, heimilisfang og nafn- númer. Á bakhlið eru reitir þar sem flugferðir viðkomandi far- þega eru skráðar. Hver ferð veitir ákveðinn fjölda safnstiga sem skráð eru í kortið við hverja brottför. Til að fá ókeypis farseðil eftir eigin vali á innanlandsleiðum Flugleiða þarf korthafi að ná 100 ferðastigum á þremur mánuðum eða skemmri tíma. Ferðastigum er safnað á eftir- farandi hátt: A. Fjögur stig fyrir hverja ferð milli Reykjavíkur og Vest- mannaeyja. B. Sex stig fyrir hverja ferð milli Reykjavíkur og ísafjarðar, Þingeyrar, Patreksfjarðar, Sauðárkróks eða Akureyrar. C. Átta stig fyrir hverja ferð milli Reykjavíkur og Húsavíkur, Eg- ilsstaða, Norðfjarðar eða Hafnar í Hornafirði. Fram og tilbaka-ferð gefur tvö- faldan stigafjölda. Að sjálfsögðu er sama hvort ferðin hefst í Reykjaík eða úti á landi. Sem dæmi má nefna, að sá sem flýgur tvisvar leiðina Reykjavík — Eg- ilsstaðir — Reykjavík hefur safn- að 32 ferðastigum og þrjár ferðir frá Akureyri til Reykjavíkur fram og tilbaka gefur 36 ferðastig. Þeg- ar korthafi telur sig hafa náð 100 ferðastigum innan tilskilins tíma frá fyrstu ferð, afhendir hann kortið á afgreiðslu Flugleiða. Hafi hann unnið sér inn tilskilinn stigafjölda fær hann afhentan farseðil á flugleið innanlands fram og tilbaka að eigin vali. Sovéskt rannsóknaskip í heimsókn Hér er í heimsókn sovéska rann- sóknaskipið Alcxey Krylov. Skip þetta er við rannsóknir á sviði skipa- smíða og er búio fullkomnum rann- tráknartæLjiuu ¦ tU þt*s. Þi-ita er 10.000 tonna skip með tvær 4.500 hestafla vélar og er smíðað 1982. Meðal útbúnaðar er 10 tonna kaf- bátur sem kemst á 1.500 metra dýpi.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.