Morgunblaðið - 02.09.1983, Blaðsíða 39

Morgunblaðið - 02.09.1983, Blaðsíða 39
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 2. SEPTEMBER 1983 39 með kaldhæðni, sem margir mis- skildu. Hann tók mér á margan hátt sem syni og reyndist mér ákaflega vel, sem aldrei varð full- þakkað. Jónas átti því láni að þakka að kvænast góðri konu, Elínu Guð- mundsdóttur, en þau gengu í hjónahand 30. septemher 1933 og vantaði því ekki marga daga upp á ur: Guðmundur, Kristján, Sólrún og Sigríður. Barnabörnin tíu unnu afa sínum mjög enda var hann ákaflega barngóður og hafa þau nú misst góðan og skilningsríkan vin. Það veit ég, að ekki var alltaf auðvelt fyrir Elínu að vera gift þessum mikla eldhuga. Sýndi hún mikinn styrk og stillingu þegar hvað mest gaf á. Það veit ég líka að góðu tímarnir voru miklu fleiri og voru þau hvort öðru mikill styrkur þegar fjölskyldan varð fyrir ágjöfum. Elín sýndi ótrúlegt þrek og fórnfýsi í miklum og erfið- um veikindum Jónasar. Góðan griðastað áttu þau hjón- in i sumarbústað sínum austur í Ölfusi. En þar undu þau sér vel margar helgarnar. Þá var Kald- baksvík á Ströndum norður Jónasi ákaflega hjartfólgin. Sól var varla farin að hækka á lofti þegar hann fór að minnast þessa griðlands. Oft fórum við saman norður, en þó miklu oftar í huganum. Þá greip frásagnargleðin okkur heljartök- um, er Kaldbaksvík bar á góma. Þó efa ég, að nokkur hugarsmíð okkar hafi staðið raunveruleikan- um á sporði. Hvað mig snertir verður Kaldbaksvík aðeins lands- lag án Jónasar. Minningin um góðan dreng mun lifa. Siggu, Elínu og öðrum að- standendum votta ég mína dýpstu samúð. Heimir Lárusson Fjeldsted Jónas Sólmundsson, húsgagna- smíðameistari, lést hinn 23. ágúst sl. Er ég skal minnast Jónasar, koma upp í hugann margar endur- minningar, því svo náið og samof- ið hefur lífsskeið mitt verið hon- um, og tel ég að undanskildum mínum nánustu, hafi enginn stað- ið mér nær en Jónas og fjölskylda hans. Vorið 1946 bjó ég í sambýlishúsi við Hringbraut í Reykjavík. And- spænis því húsi er Hringbraut 108. Dag einn tók ég eftir því að íbúar þess húss fluttu í burt, en skömmu síðar komu nýir íbúar. Flutti þá þar inn Jónas Sólmundsson ásamt konu og þrem börnum. Ekki óraði mig þá fyrir því, hversu náið ég ætti eftir að kynnast þessari fjöl- skyldu. Brátt tókst góður vinskap- ur milli mín og sona Jónasar, sem voru á líku reki og ég. Leið ekki á löngu að ég varð heimagangur á Hringbraut 108. Jónas var kvæntur Elínu Guð- mundsdóttur, mikilli ágætiskonu. Þau gengu í hjónaband 30. sept- ember 1933, og vantaði rúman mánuð upp á að þau gætu haldið fillbrúðkaup sitt þegar Jónas lést. g gat um hér að framan að börn Elínar og Jónasar væru þrjú, en fjórða barn þeirra fæddist síðla þess árs er þau fluttu á Hring- brautina. Börn þeirra eru: Guð- mundur tæknifræðingur, á hann þrjú börn. Kristján gjaldkeri, ekkjumaður, var kvæntur Rósu Þorsteinsdóttur, og á hann þrjár dætur. Sólrún, gift ólafi Viggó Sigurbergssyni, löggiltum endur- skoðanda, og eiga þau tvær dætur og Sigríður, var gift Heimi Lár- ussyni, mjólkurfræðingi, og á hún tvö börn. Ennfremur átti Jónas, er hann lést, eitt barnabarnabarn. Jónas rak smíðastofu að Sól- vallagötu 48 frá árinu 1942, er hann byggði þar verkstæðishús. Er Jónas reisti fyrrnefnt hús fluttu foreldrar hans þangað frá Bjargarstíg 6, þar sem hann ólst upp, og bjuggu þau á Sólvallagöt- unni ásamt Helgu föðursystur Jónasar, þar til þau létust. Einnig bjó þar fyrstu árin eldri bróðir Jónasar. Jónas Sólmundsson var fæddur í Reykjavík 20. ágúst 1905, sonur hjónanna Guðrúnar S. Teitsdóttur og Sólmundar Kristjánssonar, trésmiðs. Hann var einn þriggja sona þeirra hjóna, eldri var Kristján loftskeytamaður en yngri Valur húsgagnasmiður. Eru báðir bræður Jónasar látnir. Fljótlega eftir að ég kynntist Jónasi og fjöl- skyldu hans, komst ég einnig í vinskap við það fólk er bjó á Sól- vallagötu 48. Eru mér minnisstæð móðir Jónasar og faðir, en hann vann á verkstæði Jónasar ásamt Vali, yngri bróður Jónasar. Minn- ist ég þeirra ávallt með þökk og virðingu. Ungur að árum hóf Jónas nám í húsgagnasmíði hjá Jóni Hall- dórssyni og Co. Árið 1926 lauk Jónas prófi í iðngrein sinni. Það er skoðun mín að fáir hér á landi hafi lokið prófi í húsgagnasmíði með meiri glæsibrag en Jónas gerði fyrrnefnt ár. Prófsmíðisgripur Jónasar var skatthol, sem varð þá strax frægt fyrir að vera hinn mesti og vandaðasti smíðisgripur. Þetta skatthol prýddi heimili Jón- asar og stundum sá ég það flutt frá heimili Jónasar um stundar- sakir, svo hægt væri að sýna það, því annar eins kjörgripur er ekki auðfundinn. Nokkru fyrir alþingishátíðarár- ið, 1930, hélt Jónas til Þýskalands ásamt Garðari Hall til að nema húsgagna- og innanhússarkitekt- úr. Voru þeir meðal fyrstu íslend- inga er lögðu þessa fræðigrein fyrir sig, er svo margir hafa nú tekið upp á sína arma. Eftir heim- komu þeirra stofnsettu þeir smíðastofuna Reyni. Þeir urðu fyrir mörgum óhöppum, kreppan var þá í algleymingi, ennfremur urðu þeir fyrir brunatjónum er léku þá báða grátt. Arið 1937 stofnsetti Jónas sína eigin smíða- stofu, og eins og ég gat um hér fyrr, þá byggði hann síðar verk- stæðishús á eignarlóð að Sólvalla- götu 48. Fljótt eftir að Jónas stofnsetti sitt fyrirtæki varð það kunnugt af mjög vönduðum vinnu- brögðum og hlaut verkstæði hans fljótt þann sess að vera talið eitt af bestu húsgagnaverkstæðum landsins. Mér persónulega er minnisstætt á fermingarári minu, er Jónas tók að sér stórt verkefni fyrir Landsbanka Islands, því þá var mikið unnið. Tók ég þátt í því ásamt syni Jónasar. Vöxtur og viðfangsefni verkstæðisins jukust, og var svo komið á seinni hluta sjötta áratugarins að hið góða verkstæði er Jónas byggði í stríð- inu gat ekki fullnægt eftirspurn. Árið 1960 réðst Jónas í það að reisa nýtt stórhýsi er var áfast við hans gamla verkstæðishús. Þá um leið urðu töluverðar breytingar á rekstri fyrirtækisins. Hlutur hús- gagnaframleiðslu fór minnkandi en hlutur innréttingaframleiðslu jókst. Jónas vann að mörgum þekktum innréttingum, og til þess að nefna eitthvað má minnast á Útvegsbankann, Iðnaðarbankann og fundarsal borgarstjórnar Reykjavíkur. Þessu góða fyrirtæki stjórnaði Jónas fram til ársins 1978 en þá varð Jónas fyrir heilsufarslegu áfalli, er ekki leyfði honum frekari afskipti af stjórnun fyrirtækisins, og enn í dag starfar fyrirtækið undir stjórn eins af mörgum læri- sveinum Jónasar. Ekki er hægt að minnast Jónas- ar án þess að minnast á listmál- arahæfileika hans. Jónas var mik- 111 listamaður. Ungur að árum lagði hann fyrir sig málaralist. Hann fór út í íslenska náttúru og málaði fagrar myndir, og hlaut hann góða dóma listgagnrýnenda, og má þar vitna til samsýningar er íslenskir iðnaðarmenn héldu árið 1977. Jónas hefði orðið mik- ilsvirtur listmálari ef hann hefði helgað sig alfarið þeirri listgrein. Jónas kynntist mörgum lista- mönnum og átti mörg falleg mál- verk er prýddu heimili hans. Jónasi voru falin allskonar trúnaðarstörf og sat hann í stjórnum ýmissa félagasamtaka, t.d. var hann í stjórn Iðnaðar- mannafélagsins, byggingarnefnd Iðnskólans í Reykjavík, og árum saman var hann prófdómari Meistarafélags húsgagnasmiða og einnig sat hann í stjórn þess sama félags. Nokkrum árum eftir að Jónas flutti á Hringbrautina, fluttist ég búferlum og þá að Hringbraut 106, og varð þá næsti nágranni Jónas- ar. Frá því eru liðin tæp 31 ár. Á þetta sambýli hefur aldrei fallið skuggi. Fyrst bjó ég þar með for- eldrum mínum og síðar með konu og börnum. Betri nágranna er vart hægt að hugsa sér en Jónas og Elínu, enda samgangur ávallt mikill á milli þessara tveggja heimila. Oft fór ég til að ræða við Jónas um allt milli himins og jarð- ar. Jónas var mjög skemmtilegur í viðræðum, óhemju fróður og víð- lesinn, enda hafði hann lifað við- burðaríka ævi, og sagði hann mér margt frá fyrri tímum. Þessar stundir urðu fleiri eftir að Jónas missti heilsuna og hætti rekstri fyrirtækis síns. Það var mjög sérstakt hvernig Jónas tók þeim áföllum er hann varð fyrir á síðustu æviárum sín- um. I byrjun veikindaferils síns fékk hann hjartaáfall, síðar varð að taka af honum vinstri fót, og sjón hans förlaði svo að hann varð nánast blindur. Öllu þessu tók Jónas með jafnaðargeði og gerði ekki mikið úr þessu. Fyrst eftir að heilsan bilaði fékk Jónas sér rennibekk og renndi fallega muni í íslenskum viði. Þetta stóð stutt, hann hafði ekki sjón til að vinna að þessu hugðarefni sínu. Jónas átti mjög erfitt með að sitja iðju- laus. Þann 22. ágúst sl. kom ég að Jónasi í bilskúr hans, þar sem hann hafði fallið í dásvefn þann er hann vaknaði ekki úr. Jónas hafði verið að saga viðarbút og beitti hann söginni af næmleik og kunn- áttu líkt og fullsjáandi maður. Þetta sýnir að þarna var maður er bauð aldri og heilsuleysi birginn. Mikill söknuður finnst mér af fráfalli Jónasar, en mestur er hann hjá konu hans og börnum. I lokin vil ég kveðja góðan og mæt- an mann, er ég hef verið samferða á lífsleiðinni í tæpa fjóra áratugi. Við hjónin og dætur okkar send- um Elínu og börnum þeirra sam- úðarkveðjur. Megi heiðursmaður- inn Jónas Sólmundsson hvíla í guðs friði. Hrólfur Halldórsson Jónas Sólmundsson húsgagna- smíðameistari er látinn. Hann andaðist að heimili sínu, að morgni hins 23. ágúst, með sög í hendi, og var að saga brenni sem hann ætlaði að nota til þess að ylja upp í sumarbústað sínum austur í Ölfusi. Hann var fæddur í Reykjavík 20. ágúst 1905. Foreldrar hans voru Sólmundur Kristjánsson trésmiður og kona hans, Guðrún S. Teitsdóttir. Hann nam hús- gagnasmíði hjá Jóni Halldórssyni & Co., og lauk prófi frá iðnskólan- um í Reykjavík árið 1925 og sveinsprófi ári síðar. Hann stundaði framhaldsnám í húsgagnasmíði og innanhússarki- tektúr í Þýskalandi, og stofnsetti ásamt fleirum smíðastofuna Reyni árið 1930. Arið 1937 stofnaði hann eigin smíðastofu, Smíðastofu Jónasar Sólmundssonar. Hann lét sér mjög annt um málefni iðnaðarmanna, var í stjórn Iðnaðarmannafélags- ins í Reykjavík árum saman og var gerður þar að heiðursfélaga. I byggingarnefnd Iðnskólans að Skólavörðuholti var hann frá upp- hafi. Einnig var hann í stjórn Húsgagnameistarafélags Reykja- víkur um árabil, en svo hét Félag húsgagna- og innréttingafram- leiðenda áður en það var gert að landsfélagi. Hér var hann einnig gerður að heiðursfélaga árið 1981, og gefur þetta glögga mynd af störfum hans að félagsmálum. Eftirlifandi kona Jónasar Sól- mundssonar er Elín Guðmunds- dóttir. Þau eignuðust fjögur börn. Jónas var sterkur hlekkur í FHIF. Hann bar hag félagsins mjög fyrir brjósti og var ávallt til- búinn til starfa í þess þágu, hve- nær sem til hans var leitað. Hann hafði brennandi áhuga á húsnæð- ismálum félagsins og var í forystu við söfnun hjá félagsmönnum í þeim tilgangi að eignast samastað fyrir starfsemina. Þar var hann ekki að segja öðrum að gera það sem hann vildi ekki gera sjálfur, og þegar söfnun lauk, hafði hann greitt mest allra félagsmanna. Smíðastofa Jónasar að Sólvalla- götu 48 var mikils virt og naut trausts jafnt viðskiptavina* sem annarra verkstæða í greininni. Jónas var fagmaður góður og leysti sín störf af mikilli smekk- vísi, þannig að allir gátu verið ánægðir, enda var hann mjög listrænn í sér. Á efri árum gerði hann nokkuð af því að mála mynd- ir. Þegar Iðnaðarmannafélagið í Reykjavík bauð honum þátttöku í málverkasýningu, sem haldin var í Iðnaðarhúsinu að Hallveigarstíg 1977, en þessi sýning var eingöngu skipuð iðnaðarmönnum, tók hann því boði með þökkum. Hann hafði mikla ánægju af að vera þarna með og naut sín mjög vel á meðal þessara listrænu iðnaðarmanna. Þessi hæfileiki hafði lengi blundað með honum, en sökum anna í dag- legum störfum fram eftir árum, gaf hann sér ekki tíma til þess að sinna þessu hugðarefni sínu, eins og hann hefði helst langað til. Fyrir fáum árum varð hann fyrir því áfalli að taka varð af honum annan fótinn um hné. Einnig var sjónin orðin það slæm, að um lestur var ekki lengur að ræða. Eigi að síður fylgdist hann mjög vel með þjóðmálum, og hafði mikinn áhuga á því sem var að gerast í kringum hann. Þessum áföllum tók hann með karl- mennsku og kvartaði aldrei um sinn hag. Að lokum vil ég svo fyrir mína hönd og félags Húsgagna- og inn- réttingaframleiðenda þakka sam- starfið, og sendi aðstandendum öllum mínar dýpstu samúðar- kveðjur. Karl Maack Minning: Arinbjörn Guðmundur Guðnason vélstjóri ATHYGLI skal vakin á því, að afmælis- og minn- ingargreinar verða að berast blaðinu með góðum fyrirvara. Þannig verður grein, sem birtast á í mið- vikudagsblaði, að berast í síðasta lagi fyrir hádegi á mánudag og hliðstætt með greinar aðra daga. í minningargreinum skal hinn látni ekki ávarpaður. Þess skal einnig getið, af marggefnu tilefni, að frum- ort ljóð um hinn látna eru ekki birt á minningar- orðasíðum Morgunblaðsins. Handrit þurfa að vera vélrituð og með góðu línubili. Fæddur 25. desember 1906. Dáinn 28. ágúst 1983. í dag verður til moldar borinn föðurbróðir minn, Arinbjörn Guðnason, sem lést á Borgarspít- alanum í Reykjavík aðfaranótt sunnudagsins 28. ágúst sl. eftir að- eins nokkurra klukkustunda sjúkrahúsvist. Ég var ung að árum og ekki há í loftinu þegar ég kom að máli við Bjössa frænda, sem þá bjó í Brunngötunni heima á ísafirði, og æskti þess að fá að kalla hann og Sölu, afa og ömmu. Mikil tengsl voru milli fjölskyldnanna, því auk þess að „afi" var föðurbróðir minn er „amma", Salome Veturliðadótt- ir, móðursystir mín. Afi svaraði þessari bón minnis strax játandi, hann var skilningsríkur og skildi að það gat engan veginn gengið að litla frænka hans ætti hvorki afa né ömmu. Allar götur síðan hefur mér verið tekið á heimili þeirra sem einu af barnabörnunum, enda hef ég borið sömu tilfinningar til þeirra alla tíð og ég hygg að fólk beri til afa síns og ömmu. Þá hafa synir mínir kallað þau „gamla afa" og „gömlu ömrau" til aðgrein- ingar frá sínum öfum og ömmum. Afi var fæddur að Seljalandi í Álftafirði þar sem hann ólst upp í hópi sjö systkina. Þau amma hófu sinn búskap á Langeyrinni rétt innan við Súðavík. Lengst af bjuggu þau þó á ísafirði, eða tæp 40 ár. Afi var fyrst mótoristi á bátum, en varð snemma vélgæslu- maður í hraðfrystihúsinu Norður- tanga hf. á ísafirði, þar sem hann stundaði vinnu allt til ársins 1974 að hann fluttist til Hafnarfjarðar, í kjölfar barna sinni, og bjó þar til æfiloka. Afi og amma eignuðust fimm börn. Eina stúlku misstu þau í æsku, en eftirlifandi eru: Sigríður, gift Einari Jónssyni múrara, Arinbjörn smiður, I)6ra Magga, gift Sigurði Gestssyni verkamanni og Bára, gift Ed Rog- crs vcrkfræðingi. Oll búa þau í Hafnarfirði að undanskilinni Báru sem býr i Kaliforniu. Afi var góður fulltrúi þcirrar kynslóðar, sem nú er sem óðast að hverfa sjónum okkar. Kynslóðar, sem hefur lifað mestar breytingar í landi okkar, breytingu frá ör- birgð til allsnægta. Afi taldi sparnaðinn til góðra dyggða. Hann var ráðdeildarsamur og hafði, meðan hann stundaði vinnu, safnað til elliáranna. Hann skildi aldrei þá hagfræði verðbólguþjóð- félagsins að þeir græddu mest sem skulduðu mest og eyddu mest. Afi hafði sérlega gaman af að ferðast, hvort sem var innanlands eða utan. Fyrir u.þ.b. niánuði óku þau amma með dóttursyni sínum vestur á þær slóðir þar sem þau eyddu mestum hluta æfi sinnar. I þeirri ferð heimsóttu þau okkur til Bolungarvíkur, sem varð okkur til mikillar gleði. Þá fræddi afi okkur á því að þau væru á leið í þrjú önnur ferðalög innanlands i sumar. Þeim auðnaðist að fara i tvö þeirra áður en hann lést. Afi var cinnig farinn að hlakka mikið til fyrirhugaðrar fcrðar til Kali- forníu na'sta sumar, þar scm þau ætluðu að finna dóttur sina og hcnnar fjolskyldu. Afi var mjög ræktarlcgur við vini sína og skyldfólk. Eftir að hann hætti vinnu skrifaðist hann á við niarga. BréT hans og jólakort cru fjársjóður. Afi var niikill harnavinur. Iljá harnahörtuim, barnabarnabornunt og fjolntorg- um oðruni bornum, scm þckktu hann, ríkir nú söknuður. Það vcrð- ur tómlcgra fyrir okkur Oll, scm þckktum afa að koma a Köldu- kinnina, ckki síst fyrir bornin. Þó cr soknuðurinn mcstur hjá ömniu, scm scr nú á liak lifsfonmauti sín- um cftir langa sanibúð. Það cr hcnni og allri fjölskyldimni styrk- ur að minningin lifir. Sú minning cr bjort og hrcin. Guðrún Itjarnvcig

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.