Morgunblaðið - 08.01.1985, Blaðsíða 14

Morgunblaðið - 08.01.1985, Blaðsíða 14
14 MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 8. JANÚAR 1985 Gos í Bjarnarfjalli á Jan Mayen Eldsumbrotin í hlíöum Bjarnarfjalls eru nyrst á eynni. Gosmökkinn lagði undan sterkri vestanátt, og hraunstraumur rann í sjó fram. EMvirkni var lítil þegar blaoamenn Mbl. flugu yflr i jarövísindamönnum. Yfir nyrsta eld- fjalli veraldar Við greindum tignarlegan tind Bjarnarfjalls, hæsta tind Jan Mayen, í um 240 kfló- metra fjarlægð. Þessi tæplega 2.300 metra hái tindur reis stoltur upp af sjóndeildar- hringnum. Blaðamenn Mbl. voru asamt fjórum jarðvísinda- mönnum frá norrænu eld- fjallastöðinni, þeim Guðmundi Sigvaldasyni, forstöðumanni norrænu eldfjallastöðvarinnar, Karli Grönvold, jarðfræðingi, Eysteini Tryggvasyni, jarðeðl- isfræðingi, og Páli Imsland, jarðfræðingi, á leið til Jan Mayen til þess að skoða elds- umbrotin í hlíðum Beerenberg, Bjarnarfjalls. Á sunnudag mældust jarð- skjálftar í hlíðum Bjarnarfjalls og starfsmenn norsku veðurathugun- arstöðvarinnar sáu eldbjarma stafa frá fjallinu. Þá þótti ljóst að eldgos væri hafið á Jan Mayen, annað gosið á tæpum 15 árum. Við lögðum upp frá Reykjavík um ellef uleytið í gærmorgun, flug- um með flugvél frá leiguflugi Sverris Þóroddssonar, flugmaður var Árni Ingvason. Millilentum á Raufarhöfn og tókum benzín. Síð- an var flogið norður í Dumbshaf og yfir Jan Mayen vorum við um klukkan tvö. Jan Mayen — spegíl- mynd Snæfellsness Jan Mayen er nánast spegil- mynd Snæfellsness. Tignarleg eld- keila til endans og fjallgarðurinn út frá henni. Bjarnarfjall er eld- keila eins og Snæfellsjökull, en talsvert hærra. Eldvirknin er í gígaröð nyrst á eyjunni. Sjálf eldsprungan er innan við hálfur kílómetri á lengd í um 200 metra hæð í hliðum Bjarnarfjalls. Gos- mökkurinn steig um þúsund metra til himins og lagði undan sterkri vestanátt, sem steyptist niður snarbrattar hlíöar fjallsins. Hraun rann niður bratta hliðina og i sjó fram og gufumökk lagði frá. „hetta er tilkomulitið gos," sagði Guðmundur Sigvaldason og ekki laust viö að vonbrigða gætti í rödd hans. Og var furða þó von- brigða gætti meðal okkar komna alla leið frá eldfjallaeyjunni. Við höfðum allir komist í snertingu við miklu öflugri og tilkomumeiri eldgos. En sjónin sem við okkur blasti var stórfengleg. Stolt reis Bjarn- arfjall ögrandi mót heiðbjörtum himni. Neðst í hlíðum þess fór náttúran hamförum. Snævi þakt- ar hlíöar fjallsins loguðu i ljósa- skiptunum. En við höfðum nauman tíma. Myrkrið teygði krumlur sínar si- fellt lengra, skuggarnir lengdust stoðugt þrátt fyrir birtuna frá tunglinu í fyllingu. Jarðvisinda- mennirnir unnu ötullega við að taka myndir — á myndavélar sín- ar, kvikmyndavélar og myndband og kepptust við að meta umfang gossins. Og Ragnar Axelsson, ljósmyndari Mbl., lét ekki sitt eft- ir liggja við myndatökuna. Við sveimuðum yfir eldstöðvunum í 40 mínútur og tókum þá stefnu heim. Norðmennirnir í veðurathugun- arstöðinni höfðu áður neitað okkur um lendingarleyfi, þar á meðal vísindamönnum frá nor- rænni vísindastofnun, og í fyrstu ætluðu þeir einnig að banna okkur að fljúga yfir eyjuna. Gosið 1970 mun öflugra Á heimleiðinni spjallaði ég við Guðmund Sigvaldason, en hann fylgdist í um vikutima með eldgos- inu 1970. „Eldgosið nú er miklu minna en 1970. Ég flaug ásamt Sigurði heitnum Þórarinssyni með Tryggva Helgasyni til Jan Mayen um viku eftir að gosið byrjaði þá. Við lentum á Jan Mayen en við vorum á vegum Norsk Polar Insti- tute. Ég dvaldi um vikutíma á eyj- unni, en áður flugum við yfír eldstöðvarnar og skoðuðum gosið. Þá var eldvirkni talsvert mikil svo og hraunrennsli. Gosið var miklu tilkomumeira, þó vika væri liðin frá upphafi þess. Eg dvaldi um viku á eyjunni, en Sigurður fór strax heim. Eg fylgd- ist með gosinu úr norsku varðskipi og einnig fórum við landleiðina að gosstöðvunum. En nú er afskap- lega lítið að sjá." — Varðstu fyrir vonbrigðum? „Já, að vissu leyti. Ég átti von á öflugra gosi." — Treystirðu þér til að spá um framhaldið? „Um framhaldið er ómogulegt að segja. Svo einkennilega vill til, að i mars síðastliðnum fengum við fyrirspurn frá Smithsonian- stofnuninni í Bandaríkjunum. Kollegi okkar taldi sig sjá gos- mökk á Jan Mayen á gervitungla- mynd. Við spurðumst fyrir um þetta í Noregi, en enginn kannað- ist við eitt eða neitt. Ekki er ósennilegt að smágos hafi þá verið á eyjunni. Sannleikurinn er sá, að það er mjög erfitt að draga upp skýra mynd af goshegðun á Jan Mayen. Jarðvísindamenn bera saman bækur sínar yfir gosstöAvunum. Fri vinstri GuAmundur Sigvaldason, Páll Imsland og Eysteinn Tryggvason. Veðurfar er með þeim hætti, að Htil gos geta auðveldlega farið framhjá mönnum. Á þennan hluta eyjunnar kemur aldrei nokkur lif- andi maður. Upplýsingar um gos á Jan Mayen eru því mjög gloppótt- ar og vonlaust að segja til um hver framvindan verður." — Munuð þið á norrænu eld- fjallastoðinni rannsaka gosið frekar? „Nei, við fylgjum þessu ekkert eftir," sagði Guðmundur. Doktorsritgerð um Jan Mayen Sá maður sem best þekkir jarðfræði Jan Mayen er islenski Gosmökkinn lagði til austurs undan vindinum og sveigAi sfAan til suA-austurs. jarðfræðingurinn Páll Imsland. Hann hefur tvívegis dvalið á eyj- unni til rannsókna og er að leggja lokahönd á doktorsritgerð um jarð- og bergfræði eyjunnar. „Það hefur gosið tvisvar eða þrisvar áður í sömu gigaroð i hlið- um Bjarnarfjalls en gosið nú er miklu minna en þegar gaus árið 1970. Ljóst virðist að mörg gos á Jan Mayen hafa verið afar lítil og hugsanlegt er að svo sé einnig far- ið um þetta gos," sagði Páll Ims- land þegar blaðamaður ræddi við hann á heimleiðinni. „Norðmenn vöknuðu upp við vondan draum þegar gaus árið 1970, því þá vantaði vísindamenn með reynslu við rannsóknir á eldgosum. Þeir settu sig þvi i sam- band við Sigurð heitin Þórarins- son og Guðmund Sigvaldason og varð það úr, að þeir fóru til Jan Mayen 1970. Áhugi Norðmanna jókst og þeir efndu til leiðangurs árið 1972 og fóru fram á að ís- lenskur vísindamaður yrði með í förum. Það varð úr að ég fór og vann við rannsóknir á eyjunni urr sumarið. Ég fór aftur sumarið 1974 og hef síðan verið að vinna úr gögnum," sagði Páll og hélt áfram: „Til skamms tima héldu menn að Jan Mayen væri jarðfræðilega gömul eyja, liklega frá tertier- timabilinu og þvi nokkurra millj- óna ára gömul. Við segulmælingar kom i ljós að hún er mun yngri. Kalíum-argon-aldursákvarðanir sýndu að berglögin eru yngri en 500 þúsund ára gömul og svo virð- ist sem um 100 ár Uði að meðaltali á milli eldgosa." Sögusagnir sæfarenda um eldgos „Við þekkjum litið til sögu eld- gosa á Jan Mayen, aðeins tveggja síðustu. Gosið árið 1970 og núna. En marka má af sögum sæfarenda

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.