Morgunblaðið - 18.04.1986, Qupperneq 24

24
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR18. APRÍL1986
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 18. APRÍL1986
25

Útgefandi
Framkvæmdastjóri
Ritstjórar
Aöstoöarritstjóri
Fulltrúar ritstjóra
Fréttastjórar
Auglýsingastjóri
Árvakur, Reykjavík
HaraldurSveinsson.
Matthías Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
Björn Bjarnason.
Þorbjörn Guömundsson,
Björn Jóhannsson,
Árni Jörgensen.
Freysteinn Jóhannsson,
Magnús Finnsson,
Sigtryggur Sigtryggsson,
Ágúst Ingi Jónsson.
Baldvin Jónsson.
Ritstjórn og skrifstofur: Aöalstræti 6, simi 10100. Auglýsingar:
Aöalstræti 6, sími 22480. Afgreiösla: Kringlan 1, síml 83033.
Áskriftargjald 450 kr. á mánuði innanlands. í lausasölu 40 kr. eintakiö.
Mikilvægur
lí f skj araþáttur
Bann Norðmanna við kjarnorkuvopnum:
Rætt um ferðir
erlendra herskipa
Mikilvægi utanríkisvið-
skipta fer vaxandi. Þetta
gildir bæði um hlut þeirra í
alþjóðlegum efnahagsmálum og
hagsæld einstakra þjóða. Hlut-
ur íslenzkra utanrflcisviðskipta
kann að skipta sköpum um
efnahagslega velferð þjóðar og
þegna í fyrirsjáanlegri framtíð,
svo háð sem við erum útflutn-
ingi framleiðslu, hugvits og
þjónustu — og innflutningi
margs konar nauðsjmja. Staða
okkar á fjölþjóðlegum markaði,
söluverð útflutnings og kaup-
máttur útflutningstekna gagn-
vart innfluttum nauðsynjum
ræður meiru um lífskjör í
landinu og efnahagslegt sjálf-
ræði þjóðarinnar en flest annað.
Það kemur því ekki á óvart að
einmitt þessi mikilvægi þáttur,
utanríkisviðskipti, skipar veg-
legan sess í skýrslu utanríkis-
ráðherra til Alþingis um utan-
ríkismál.
Matthías Á. Mathiesen, utan-
ríkisráðherra, lagði áherzlu á
þrjú atriði, þetta mál varðandi,
í skýrslu sinni til Alþingis:
í fyrsta lagi á átak í kynning-
ar- og markaðsmálum, í sam-
ráði við viðskiptaráðuneyti og
Útflutningsráð íslands, sem lög
vóru sett um fyrir skemmstu.
Fyrirhugað er, að sögn ráð-
herra, að ráða sérstaka mark-
aðsfulltrúa við nokkur íslenzk
sendiráð. Þannig getur utan-
ríkisþjónustan betur gegnt
hlutverki í kynningar- og sölu-
málum.
í annan stað þarf að marka
framtíðarstefnu gagnvart
auknu stjómmála- og efna-
hagssamstarfi ríkja Evrópu-
bandalagsins, ekki sízt efír
aðild Spánar og Portúgals að
bandalaginu.
í þriðja lagi verður gerð sér-
stök könnun á fyrirkomulagi
utanríkis- og viðskiptaþjónustu
okkar í Asíu og með hvaða
hætti megi auka viðskipti okkar
þar. Japan var fímmta stærsta
útflutningsland okkar 1985.
Útflutningsverðmæti til Japans
námu 1 670 m.kr., jukust um
tæp 90% frá 1984. Við eigum
„ónumin lönd“, viðskiptalega, í
Asíuríkjum.
Flest ríki V-Evrópu hafa lagt
vaxandi áherzlu á að styrkja
stöðu sína á íjölþjóðlegum
mörkuðum, sum með góðum
árangri. Það höfum við einnig
gert. En betur má ef duga skal.
Það er uggvænleg staðreynd
að vöruskipta- og þjónustujöfn-
uður okkar við umheiminn var
óhagstæður um 4.800 m.kr. á
sl. ári, sem svarar 4,3% af
landsframleiðslu (5,1% 1984);
auk þess sem erlend skulda-
byrði rýrir útflutningstekjur
okkar um 20 til 25%.
Við þurfum að rækta vel
viðskiptasambönd, sem fyrir
eru og vega þungt í velferð
okkar, og vinna ný. Tæplega
40% útflutnings okkar fer til
ríkja Evrópubandalagsins og
tæplega 50% innflutnings okk-
ar kemur þaðan. EFTA-ríkin
kaupa rúmlega 14% útflutnings
okkar en selja okkur 22% inn-
flutnings. Viðskiptajöfnuður
okkar við Bandaríkin er mjög
hagstæður. Þau kaupa 27% út-
flutnings okkar en við kaupum
tæplega 7% innflutnings okkar
þar. Oll markaðssvæði okkar
eru að sjálfsögðu mikilvæg. En
samhliða því að rækta þau vel
þurfum við að hasla okkur við-
skiptavöll víðar. I þeim efnum
þurfum við að halda vöku okk-
ar.
f þessum mikilvægu efnum,
íslenzkum viðskiptahagsmun-
um, „eigum við allt okkar undir
frelsi í milliríkjaviðskiptum",
eins og utanríkisráðherra
komst réttilega að orði í þing-
ræðu á dögunum. Aðild okkar
að Efnahags- og framfara-
stofnuninni (OECD), sem vinn-
ur að frelsi í alþjóðaviðskiptum
og gegn vemdarstefnu, og
„Hinu almenna samkomulagi
um tolla og viðskipti, GATT“,
áréttar þessa staðreynd. í þess-
um efnum þurfum við einnig
að halda vöku okkar.
Það er ástæða til að fagna
þeim ummælum utanríkisráð-
herra að hugsanleg Qölgun
starfsmanna í utanríkisþjón-
ustu og hugsanleg stofíiun
nýrra sendiráða, t.d. í Austur-
Asíu, verði fyrst og fremst rædd
út frá íslenzkum hagsmunum í
utanríkisviðskiptum og æski-
legri þjónustu við útflutnings-
greinar. Morgunblaðið telur í
þessu sambandi ástæðu til að
minna á það stefnumið, sem
það hefur áður sett fram, að
sameina eigi utanríkis- og við-
skiptaráðuneyti, eða það verk-
svið síðameftida ráðuneytisins,
er snýr að milliríkjaviðskiptum.
Hjöðnun verðbólgu, sem vel
miðar, plægir jarðveg fyrir ný-
sköpun í íslenzku atvinnulífí;
eykur líkur á meiri framleiðni,
meiri hagvexti og auknum þjóð-
artekjum, það er lífskjarabata.
Þann árangur, sem að er stefnt,
að bæta almenn lífskjör og
treysta þau í sessi, verður þó
að dijúgum hluta að sælq'a á
mið milliríkjaverzlunar: vöm-
vöndunar, vömkynningar og
sölutækni. Kaupmáttur útflutn-
ingstekna okkar er sum sé einn
mikilvægasti lífskjaraþáttur
almennings hér á landi.
eftirArne Olav
Brundtland
Aársfundum norska
Verkamannaflokksins,
sem haldnir eru síðla
vetrar, hefur sú krafa komið
fram í nokkrum fylkjum, að
stjórnvöld setji hertar reglur
varðandi heimsóluiir skipa, sem
kunna að vera með kjarnorku-
vopn innanborðs. Kröfur þessar
hafa ekki hlotið stuðning flokks-
funda en þær sýna, að mál þetta
er ofarlega í hugum margra og
gæti reynst norskum stjóm-
málamönnum óþægur Ijár í þúfu.
Fyrirmyndin að kröfum þess-
um er sú stefna stjórnar jafnað-
armanna á Nýja-Sjálandi að neita
bandarískum herskipum, sem
kunna að hafa kjarnorkuvopn
innanborðs, um hafnaraðstöðu.
Þær haldast einnig í hendur við
kröfur, sem fram hafa komið,
um að ákveðin svæði verði lýst
kjarnorkuvopnalaus og að NATO
endurskoði stefnu sina varðandi
kjarnorkuvopn. Þá hefur það
dregið athygli að þessum málum,
að stjórnvöld í Noregi hafa tekið
samstarf Norðmanna og Banda-
ríkjamanna á sviði flotamála
innan Atlantshafsbandalagsins
til sérstakrar skoðunar. Þar sem
norðurfloti Sovétmanna hefur
stóreflst að undanförnu, er
norskum stjórnvöldum sérstak-
lega umhugað um þenna þátt
varnarsamstarfs þeirra og
Bandaríkjamanna.
Stjómvöld hafa áhyggjur af því,
að á óvissutímum gætu Sovétmenn,
í krafti aukins flotastyrks, raðað
hér skipum sínum á þann veg, að
Noregur einangraðist eins og eyja.
Auknum styrk norðurflota Sovét-
manna hafa Bandaríkjamenn m.a.
svarað með því að láta óvenjulega
stór herskip taka þátt í þeim flota-
æfingum, sem efnt hefur verið til
að undanfomu. Þá hafa NATO-
æfingamar verið mun norðar en
venja er.
I fyrra tók flugmóðurskipið „USS
America" þátt í flotaæfingum, sem
gengu undir nafninu „Ocean Saf-
ari“ og náðu allt norður undir Lofot-
en. Nýendurgerða omstuskipið
„USS Iowa“ kom í vikulanga heim-
sókn til Osló. Kjamorkuvopnaand-
stæðingar mótmæltu komu þess á
þeim forsendum að skipið, sem er
búið stýriflaugum, hefði einnig
kjamorkuvopn innanborðs. Það er
alkunna, að kjamorkuveldin játa
hvorki né neita vem kjamorku-
vopna um borð í einstökum herskip-
um eða öðmm farartækjum. Hins
vegar er vitað, að 22% þeirra stýri-
flauga sem floti Bandaríkjamanna
ræður yfir, em búin kjamaoddum.
í þessu samhengi vitna menn gjam-
an til orða bandaríska flotaforingj-
ans La Rocque sem nú er sestur í
helgan stein, en hann sagði, að
flotinn færi tæpast að fleygja her-
gögnunum í sjóinn þó að ríkisstjóm-
ir þeirra landa, sem siglt er til, telji
þau óæskileg. Þannig em viss rök
fyrir mótmælum þeirra, sem telja
að mun strangari reglur eigi að
gilda um heimsóknir erlendra her-
skipa.
Bratteli-yfirlýsingin
Stefna norskra stjómvalda um
heimsóknir erlendra herskipa og
siglingar þeirra í norskri lögsögu
er grundvölluð á „Bratteli-yfirlýs-
ingunni" svonefndu, sem kynnt var
í norska Stórþinginu árið 1975. Hér
er um tvíþætta yfírlýsingu að ræða.
Afstaða stjómvalda til ferða og
komu erlendra herskipa er skýrð
með hliðsjón af stefnu Norðmanna
í kjamorkumálum jafnframt því
sem lögð er áhersla á , að hér sé
um sjálfstæða stefnumótun Norð-
manna að ræða.
Stefna Norðmanna í kjarnorku-
málum, sem var mótuð árið 1961,
kveður á um að eigi sé heimilt að
staðsetja eða geyma kjamorkuvopn
á norskri grund á friðartímum.
Stefnan í kjamorkumálum og bann-
ið frá árinu 1949 við erlendum
herstöðvum á norsku landi fela í
sér mikilvægustu takmarkanir á
umsvifum herafla Atlantshafs-
bandalagsins í Noregi. Bannið við
erlendum herstöðvum útilokar ekki
stutta dvöl vinveittra herskipa í
norskum höfnum, samkvæmt túlk-
un frá 1951, sem kennd er við Jens
Hauge,. þáverandi vamarmálaráð-
herra. A þessum tíma höfðu menn
ekki sérstakar áhyggjur af því, að
herskip Atlantshafsbandalagsins
hefðu kjamorkuvopn innanborðs og
því var ekki vikið sérstaklega að
þeim.
Fullt samræmi
í Bratteli-yfirlýsingunni frá árinu
1975 segir, að stjómin telji, að í
engu sé vikið frá stefnunni í kjam-
orkumálum, þótt erlent herskip,
sem búið er kjamorkuvopnum,
þiggji hafnaraðstöðu í Noregi. Að
þessu gefnu má fullyrða, að afstaða
stjómvalda til heimsókna erlendra
herskipa og siglinga þeirra I norskri
lögsögu, sé á engan hátt bundin
við stefnu Norðmanna í kjamorku-
málum. Margir þeir, sem telja má
hægra megin við miðju í norskum
stjómmálum, hafa lagt áherslu á
þetta í þeim umræðum, sem fram
hafa farið. Þeir hinir sömu leggja
þannig höfuðáherslu á fyrri hluta
„Bratteli-yfirlýsingarinnar".
Sjálfstæð stefnumótun
En í öðrum hluta „Bratteli-yfir-
lýsingarinnar“ er vikið að sjálf-
stæðri stefnumótun stjómvalda um
venjulega heimsóknir og siglingar
erlendra herskipa í norskri lögsögu.
Þar segir, að stjórnin telji óæski-
legt, að kjamorkuvopn séu um borð
í skipum og að aðildarríkjum Atl-
antshafsbandalagsins og öðrum
kjamorkuveldum hafi verið gjörð
þessi afstaða kunn. Þá segir að
stjómvöld í Noregi telji víst, að
bandamenn og önnur kjamorku-
veldi virði þessa yfirlýsingu.
Nægileg trygging?
Menn deila um, hvort það sé
nægileg trygging að ganga að því
sem vísu, að erlend ríki virði yfirlýs-
ingu stjómarinnar. Annars vegar
eru þeir, sem telja, að með yfirlýs-
ingunni séu kjamorkuveldin beitt
nægum þrýstingi. Á hinn bóginn
er bént á, að stefnan sé óljós, þar
sem kjarnorkuveldin láti ekkert
uppi og norskum stjómvöldum sé,
samkvæmt alþjóðalögum, meinað
að láta skoða skipin og geti þar
með ekki gengið úr skugga um,
hvort yfirlýsing þeirra sé virt.
Venjulega snúast lýðræðislegar
umræður um fastákveðin stefnu-
mál. Óljós stefna getur haft erfið-
leika í för með sér einkum þegar
um er að ræða jafn viðkvæman
málaflokk og kjamorkuvopn. Þar
sem kjamorkuveldin hafa afráðið,
af skiljanlegum ástæðum, að játa
hvorki né .neita veru kjamorku-
vopna um borð í herskipum og
öðrum farartækjum, munu ætíð
skapast umræður um þetta atriði.
Það er hið pólitíska verð, sem greiða
þarf fyrir þá leynd, sem hvílir yfír
vopnum þessum.
Afstaða stjórnmála-
flokkanna
Stefna smáflokkanna tveggja,
sem skipað hafa sér lengst til hægri
og vinstri í norskum stjómmálum,
varðandi kjamorkumál og kjam-
orkuvígbúnað er afdráttarlaus.
Framfaraflokkurinn, sem er lengst
til hægri og á nú tvo menn á Stór-
þinginu, telur að afnema beri þá
stefnu, sem mörkuð hefur verið
varðandi kjamorkuvopn og her-
stöðvar á norskri grund, og að á
engan hátt beri að takmarka komur
og siglingar erlendra herskipa. Sós-
íalíski vinstriflokkurinn, sem hefur
sex þingmenn og hefur úrsögn úr
NATO á stefnuskránni, vill að sett
verði bann við komum þeirra er-
lendu herskipa, sem búin eru kjam-
orkuvopnum. Flokkurinn hefur lagt
fram lagafrumvarp þess efnis í
norska Stórþinginu auk þess sem
kveðið er á um, að skipstjórar, eða
yfirmenn, þeirra skipa sem hyggjast
halda til hafnar í Noregi, verði að
gefa yfirlýsingu um að kjamorku-
vopn séu ekki með í för.
Verkamannaflokkurinn og
stjómarflokkamir þrír halda fast
við „Bratteli-yfírlýsinguna" og vilja
í engu hvika frá þeirri stefnu sem
fylgt hefur verið. Flokkar þessir
telja að verði frumvarp Sósíalíska
vinstriflokksins að lögum muni
reynast ógerlegt að rækja samstarf
Norðmanna og Bandaríkjamanna
innan NATO á sviði flotamála. Deila
Bandaríkjamanna og Ný-Sjálend-
inga er ofarlega í hugum manna,
því samstarf ríkjanna innan
Anzus-bandalagsins heyrir sögunni
til. Nýja-Sjáland telst nú aðeins ríki
vinveitt Bandaríkjamönnum í stað
þess að vera bandamaður þeirra.
Stjórnin í kröppum
dansi
Fyrir u.þ.b. þremur ámm freist-
aði stjóm norska Hægriflokksins
þess að slaka á þeirri stefnu, sem
mörkuð hefur verið um komur er-
lendra herskipa með þvf að leggja
höfuðáherslu á fyrsta hluta „Bratt-
eli-yfirlýsingarinnar“. Þetta tókst
ekki því árið 1984 ályktaði Stór-
þingið um stefnuna í öryggis- og
afvopnunarmálum og var þá yfirlýs-
ingin í heild sinni lögð til grundvall-
ar. En þeir Svenn Stray, utanríkis-
ráðherra, og þó einkum Anders C.
Sjaastad, vamarmálaráðherra,
halda áfram að lýsa þeirri skoðun
sinni, að stefna stjómarinnar í
kjamorkumálum mæli á engan hátt
gegn heimsóknum erlendra her-
skipa, sem búin eru kjamorkuvopn-
um, og siglingum þeirra í norskri
landhelgi. Margir vinstrimenn telja,
að með þessum orðum séu þeir
Stray og Sjaastad í raun að víkja
ffá þeirri kröfu stjómvalda, að
kjamorkuveldin virði yfírlýsingu
þeirra um heimsóknir herskipa, sem
búin eru kjamorkuvopnum. Þetta
kann að afla stefnu Sósíalíska vinst-
riflokksins fylgis og gæti einnig
leitt til þess að Verkamannaflokk-
urinn leitaði leiða til að fá fram
afdráttarlausari yfirlýsingu frá
hendi stjómvalda um kjamorku-
vopn um borð í erlendum herskipum
innan lögsögu Norðmanna.
Eftir kosningamar til Stórþings-
ins síðastliðið haust nýtur öryggis-
málastefna stjómarinnar ekki leng-
ur meirihluta á þingi. Hér er fyrst
og fremst um að ræða fylgi meiri-
hluta þingsins við framkvæmd
hinnar tvíþættu áætlunar Atlants-
hafsbandalagsins frá árinu 1979
um endurnýjun meðaldrægra eld-
flauga í Evrópu en þessi breytta
afstaða kann einnig að hafa áhrif
á stefnu stjómarinnar í afvopnunar-
málum. Stjómin hefur neyðst til að
söðla um. Þannig greiddu Norð-
menn frystingartillögu Svía og
Mexíkómanna atkvæði sitt á vett-
vangi Sameinuðu þjóðanna. Þá
hefur varfæmi einkennt afstöðu
stjómarinnar til geimvopnaáætlun-
ar Bandaríkjamanna.
Ef túlkun ráðherra á stefnu
stjómarinnar um heimsóknir er-
lendra herskipa er óljós, kann það
að leiða til óánægju innan þing-
flokka stjómarinnar, einkum Mið-
flokksins og Kristilega þjóðar-
flokksins.
Hugsanleg áhrif og
afleiðingar
Vegna þeirra umræðna, sem
fram hafa farið um erlend herskip
í norskri lögsögu og höfnum, getur
farið svo, að Stórþingið sameinist
um nánari skilgreiningu á stefnu
stjómarinnar á gmndvelli „Bratt-
eli-yfirlýsingarinnar“, einkum þeg-
ar lagafrumvarp Sósfalíska vinstri-
flokksins verður tekið til meðferðar.
Slík samþykkt þyrfti ekki að hafa
víðtæk áhrif. En áframhaldandi
deilur um hin óljósu atriði í stefnu
stjómarinnar gæti orsakað spennu.
Ef hart verður deilt munu einhveijir
hinna 157 þingmanna, einkum þeir
sem ekki hafa haft mikil afskipti
af öryggismálum þjóðarinnar, neyð-
ast til að kynna sér þau atriði, sem
eru óljós í stefnu stjómarinnar, og
taka afstöðu til hennar. Afstöðu
sína verða þeir síðan að útskýra og
réttlæta fyrir kjósendum sínum.
Breytt afstaða stjómvalda í
Noregi til heimsókna og siglinga
erlendra herskipa innan norskrar
lögsögu myndi hafa víðtæk áhrif,
ekki aðeins í Noregi, heldur á öllum
Norðurlöndunum. Ef óvissa skapast
um áframhald samvinnu Norð-
manna og Bandaríkjamanna á sviði
flotavama snertir það hag allra
Norðurlanda.
Höfundur er sérfræðingur
norsku utanríkisstofnunarinn-
ar í öryggis- og afvopnunarmál-
um. Hann er ritstjóri tímarits-
ins Internasjonal Politikk.
Loftmynd af bandaríska flugmóðurskipinu Enterprise. Mikilvægi slíkra skipa fyrir vamir Noregs eykst.
AF ERLENDUM VETTVANGI
eftir JÓHÖNNU KRISTJÓNSDÓTTUR
Modai
Shamir og Levy
Enn hefur Shamir lát-
ið undan og enn hefur
þá staða Peres styrkzt
ÞESSA STUNDINA lítur út fyrir að komið hafi verið í veg
fyrir stjórnarkreppu eða jafnvel stjórnarslit í ísrael. Þetta var
í tiunda skipti sem flokkunum Likud og Verkamannaflokknum
lýstur saman í samstarfinu og það er út af fyrir sig athyglisvert
að sjá að í langflestum tilvikunum hefur það verið Likudflokkur-
inn sem á einn eða annan hátt hefur gefið eftir. Nú síðast stóðu
deilurnar um Yitzak Modai, fjármálaráðherra. Hann lét þau orð
falla um Shimon Peres forsætisráðherra, að hann væri heims-
horna forsætisráðherraflakkari og eyddi og spenti fjármunum
þjóðarinnar meðan hann krefðist þess af óbreyttum borgurum
að þeir sættu sig við afleiðingar harðra efnahagsráðstafana.
Auk þess fullyrti Modai að Peres hefði ekki hundsvit á efnahags-
málum og það væri fáránlegt að menn virtust þakka honum
þann mikla bata sem hefði orðið í efnahagslífinu i landinu frá
því samsteypustjórn Likud og Verkamannaflokksins komst til
valda.
Shimon Peres var á heimleið
frá BandaríkjUnum þegar
hann heyrði um yfirlýsingar
Modai og brást hinn versti við og
sagði að hann myndi krefjast þess
að Mödai yrði vikið úr embætti,
ef hann dragi ekki orð sín snarlea
til baka. Ekki eru margir mánuðir
síðan Ariel Sharon, iðnaðarráð-
herra lét ókurteisleg orð falla um
Peres sem sýndi ámóta viðbrögð.
Niðurstaða þess máls var að
Sharon dró orð sín til baka.
Yitzak Modai var ekki á þeim
buxunum og sagðist ekki hafa
sagt annað en það sem væri rétt
og satt. Þar með hótaði Peres
stjómarslitum og allt fór í bál og
brand. Svo vill til að það var
Yitzak Peretz, sá sami og miðlaði
málum milli Sharons og Peres sl.
haust sem hófst handa um að
greiða úr málinu. Peretz er ekki
í Likud, en smáflokkur hans Shas
flokkur ortodoksgyðinga á aðild
að ríkisstjóminni. Um tíma leit út
fyrir að Shamir, leiðtogi Likud-
bandalagsins og utanríkisráð-
herra hefði lagt til að þeir Modai
skiptu um embætti unz kemur að
því í október að Peres á að víkja
úr forsætisráðherraembættinu
fyrir Shamir seinni helming kjör-
tímabilsins. f ljós kom að þessi
lausn var ekki fullnægjandi og
það varð á endanum Yitzak Niss-
an, dómsmálaráðherra sem Modai
fékkst til að „skipta á embætti
við.“
Þar með á málið að vera til
lykta leitt og allir segjast vera
sáttir í bili. En af öllu þessu má
sjá að það er grunnt á því að upp
úr sjóði milli Likud og Verka-
mannaflokksins. Og þó er öllu
merkilegra hversu Likud hefur
sýnt takmarkalausa sáttfysi þeg-
ar ágreiningur hefur komið upp
innan stjómarinnar. Það hefiir
vakið furðu manna hversu Yitzak
Shamir, sá annálaði skapmaður
hefur setið á sér og oft komið
með málamiðlunartillögur.
Ástæður þessa eru nokkrar og
sumarósköp augljósar.
Yitzak Shamir á í vök að veijast
innan Likudbandalagsins eins og
komið hefur fram í fréttum og
greinum frá ísrael. Innan þess
hefur valdabaráttan magnast síð-
ustu mánuði og þeir David Levy
húsnæðismálaráðherra og Ariel
Sharon, iðnaðarráðherra telja
báðir að þeir séu betri til forystu
fallnir í Likud en Shamir. Þeir
hafa reynt eftir föngum að afla
sér fylgis innan Likud, svo að
Shamir yrði ekki stætt á öðm en
víkja sæti fyrir öðmm hvomm
þeirra í október. Að vísu er sá
hængur á að Sharon og Levy
beijast líka innbyrðis, svo að
mörgum þykir sá kostur skástur
að Shamir taki við þar sem allt
bendir til að hann muni hætta
þátttöku í stjómmálum að tveimur
ámm liðnum. Shamir virðist sjálf-
um vera ákaflega mikið í mun að
ná forsætisráðherrastólnum í
október og áistæður fyrir undan-
látssemi hans eða sveigjanleika
má rekja til þessarar heitu löng-
unar hans: að enda stjómmálaferil
sinn sem forsætisráðherra.
Shamir áttar sig einnig manna
gleggst á því, að færi samstarfið
út um þúfur nú og kosningar
fylgdu í kjölfarið gæti Likud-
bandalagið goldið alvarlegt fylgis-
hmn. Vegna innra ágreinings sem
áður var vikið að. En ekki síður
vegna mikilla vinsælda Shimonar
Peres forsætisráðherra. Hann
þykir hafa sýnt mikinn skömngs-
skap og hugprýði í starfinu og í
öllum skoðanakönnunum sem
hafa verið gerðar um fylgi flok-
kanna og einstakra stjómmála-
manna ber Peres höfuð og herðar
yfir alla aðra. Vinsældir forsætis-
ráðherrans persónulega myndu
svo án efa koma Verkamanna-
flokknum til góða t kosningum,
svo að það væri allt eins víst að
Likud lenti utan stjómar.
Vinsældir Shimonar Peres hafa
svo aftur gert forsætisráðherrann
enn djarfari og jafnvel ósvífínn í
samskiptum við Likudráðherrana,
þar sem hann áttar sig vel á veik-
leikum þeirra og að honum er
stætt á að fara býsna langt áður
en Likud gæfi stjómarsamstarf
og forsætisráðherraembætti upp
á bátinn.
í nýjustu skoðanakönnunum
sem Jerusalem Post birti á dögun-
um kom í ljós að Peres naut stuðn-
ings 74 prósent spurðra og að
efnahagsstefna ríkisstjómarinnar
naut velvildar og tiltrúar hvorki
meira né minna en 61 prósents,
miðað við 28 prósent fyrir rösku
ári. Það er líka sýnilegt af niður-
stöðum að Modai fyrrverandi §ár-
málaráðherra hefur nokkuð til
síns máls, þegar hann segir að
Peres fái alla dýrðina fyrir batann
sem hefur orðið í efnahagsmálum.
Sem forsvarsmaður ríkisstjómar
er það í sjálfu sér ekki óeðlilegt
en það sem hefur komið mest af
öllu á óvart er þó hversu afdrátt-
arlaus, vís og klókur Peres hefur
þótt í starfi. Sterkan forsætisráð-
herra kunna ísraelar að meta.
(Heimildir AP-Jerusalem Post-Eeonomist)