Morgunblaðið - 07.09.1989, Side 14

gI'
14
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUÐAGUR 7.-SEPTEMBER ið;
&
eftir Pétur Einarsson
flugmálastjóra
Engar þjóðir eru eins háðar
öflugum samgöngutækjum milli
landa, og eyþjóðir. Islendingar
urðu illilega varir við það á öld-
um áður. Land okkar byggðist á
niundu öld landnemum, sem
hingað komu á skipakosti þess
tíma. Skipin voru síðan okkar
ieið til útlanda um ellefú alda
skeið. Engan áttu Islendingar
viðinn til skipasmíða og telja
margir að þess vegna höfúm við
misst sjálfstæði okkar. Land okk-
ar, þó gott sé, hefúr ekki þá kosti
að hér geti fólk búið án aðdrátta
frá útlöndum.
Samgöngur innan eyjar okkar
voru og eru einnig nauðsyn til
vöruskipta, menningareflingar
og að halda saman ríkiseining-
unni. Þar sem landið er Qöllótt,
hijóstrugt og því skipt af illfær-
um, beljandi jökulelfúm þá var
þaðum aldir mjög erfitt yfirferð-
ar. í fyrrgreind ellefú hundruð
ár notuðust menn við tvo jafii-
fljóta og þarfasta þjóninn, en svo
var íslenski hesturinn jafiian
kallaður. í aldanna rás þróaðist
svo hérlendis einstakt hestakyn,
er aðhæfðist landinu og er í dag
eitt af djásnum þjóðarinnar.
Oblíð náttúra hefúr hert og
stælt dýr og menn í þessu landi
um aldir og kennt okkur að
bjargast við óvæntar aðstæður
og vera úrræðagóðir. Frá gerð
Gamla sáttmála 1262 til þess er
við fáum sljórnarskrá 1874, ein-
angrast þjóðin smám saman frá
útlöndum, vegna lélegra sam-
gangna. Eldgos, plágur og óáran
drógu kjark úr þjóðinni. Islend-
ingar voru því við upphaf tuttug-
ustu aldar, frumstæð, fátæk en
vel lesin þjóð.
En á nítjándu öld var sáð fræj-
um frelsis, nýrrar tækni og nýrra
hugmynda með þjóðinni. Ungir
íslenskir menntamenn bera heim
kraft og endurnýjaþrótt. Fjölnis-
menn voru þar í fylkingarbijósti.
A fyrstu áratugum tuttugustu
aldarinnar koma áhrif frelsis-
vakningarinnar í ljós. Oflugar
félagshreyfingar verða til. Eim-
skipafélag Islands er stofiiað og
aðeins sextán árum eftir fyrsta
vélflug Wright-bræðra í Banda-
ríkjum Norður-Ameríku, stofha
íslendingar sitt fyrsta flugfélag
og verða með fyrstu þjóðum
heims til þess.
íslensk flugsaga hefst árið
1919. Hingað til hefúr íslensk
flugsaga verið sögð með manna-
nöfiium. Víst er það rétt að fátt
hefst án forgöngumanns og eftir
hann koma sporgöngumenn. En
hitt er eins rétt að þjóðfélags-
bylting er aldrei verk eins manns
heldur er þar samvirkni manna
og aðstæðna. Ég mun því hér líta
á flugsöguna, sem tímabil i .
þjóðlífinu, reyna að álykta hvers
vegna þróunin varð og gera
líklegri framtíðarþróun skóna.
Flugsögu okkar frá 1919 til
1989, eða 70 árum má skipta í
tvö skeið : Tímabil innanlands-
hyggju árin 1919-1952 ogtíma-
bil alþjóðahyggju eftir það. Sú
skipting er byggð á eðli flugstarf-
seminnar og skýrist á meðfylgj-
andi yfirlitsmynd um þróun flugs
á íslandi til okkar daga.
Innanlandshyggja
Alþjóðahyggja
Evrópuflug
Grænlandsflug
NorOur Atlandshafeflug
Pílagrimaflug
Tilraunaskeiö
Landhelgisgaesluflug
Mannflöldi / farþ. um Isl.
þúsund flugvelli
Landgræösluflug
Sfldarleit
CHIukreppa
1500
1200
900
600
300
Fjöldi flugvéla
300
Striösárin
Heimskreppan |--------1
|------------1 Hverfilhreyfla flugvélar
Farþegar
Fjölhreyfla flugvélar
Tveggjahreyfla flugvélar
Einshreyfils / Sjóflugvélar
Fl 1919 Fí 1928
É .
o |----------r
Air Artic 1984 / Ailanta 1986
Amarflug 1976
Þór 1971 ||f|
Air Viking 1970 /,
aí, Baharm 1969 Flugvelar
Fraktflug 1969/ iscargo 1973
Flughjólp 1969 / Caigolux 1972
Flugleiðir 1973
Bjöm Pálsson 1949
Noröurflug 1959 / Flugfólag Noröuriands 1975
Flugsýn 1959
Flugstööin / Elieser Jónsson 1962
Helgi Jönsson 1964
P^***"*r Sverrir Þóroddsson 1973
BÉ Flugféiag Austurlands 1974
250
200
150
100
50
1900 ‘05 '10 MíT ‘20 25 '30 ‘40 ‘45 '50 ‘55 ‘60 '65 ‘70 '75 ‘80 ‘85 '86 ‘87 ‘88
Ath: Yfirlft þetta er ekki hárnákvæmt.en gefur
gróta mynd af þróun flugsins ÞRÓUN FLUGS Á ÍSLANDI
# GRÍMSEY
RAUFARHÖFN
KÓPASKER
SUÐUREYRI
tSHÖFN
SIGLUFJÖRÐUR
FtAT^i
ÞINGEfÉ
(KAFJÖRDUR
ÓLAFÍ
kFJÖRÐUR
BLÖNDIK
PATREKSFJÖRDUB
' HOfUrjönouR
STYKKISHÓLMUH
RIF/ÓLAFSVÍK
Ibreiddalsvík
HORNAFJÖROUR
VESTfMNNAEYJAR
Tímabil innanlandshyggju
- Flugáhuginn vakinn
í lok fyrri heimsstyijaldarinnar
hefst töluverð þjóðfélagsumræða
um möguleika flugsins. Vakin var
athygli á að umtalsverð þróun hafi
orðið í gerð flugvéla í styijöldinni
og þær væru orðnar hentugri til
almennra samgangna. Lögð var
áhersla á að góðar samgöngur væru
fjöregg efnahagslífsins, en t.d.
póstsamgöngur hérlendis væru í
molum. Langt yrði þar til járn-
brautir myndu lagðar um okkar
fjöllótta land , vegir fáir og illir
yfirferðar. Brúargerð var á frum-
stigi. Fyrir atbeina þekktra at-
hafnamanna í viðskiptum, vísindum
og stjómmálum var stofnað Flugfé-
lag Islands hið fyrsta og flugtil-
raunir gerðar 1919 og 1920. Ein-
göngu var flogið yfir suðvesturhorn
landsins, með farþega í kynningar-
flugi. Félagið hætti störfum vegna
fjárhagserfiðleika. Tugir karla og
kvenna flugu, en flugáhuginn var
vakinn.
Nokkrir menn halda vakandi
umræðu um þörf fyrir flugflutninga
á íslandi næstu árin. Þeir nefna
helst til þörf fyrir farþegaflutninga,
póstflutninga, mjólkurflutninga,
allskonar varningsflutning, sjúkra-
flutninga, landmælingar og strand-
varnir. Tillögur eru fluttar á Al-
þingi um stuðning við frekari ftug-
tilraunir, en þrátt fyrir það gerist
lítið til ársins 1928 en þá er stofnað
Flugfélag íslands hið annað. Það
félag starfaði til ársins 1931. Á þvi
tímabili var flogið var til 45 staða
og um 2.600 farþegar voru fluttir.
Síldarleit úr lofti hófst og sjúkraflug
var umtalsvert. í kjölfar heims-
kreppunnar neyddist félagið til að
hætta starfsemi vegna fjárskorts.
íslensk flugsaga verður ekki reif-
uð án þess að getið sé tveggja
manna. Annars vegar Alexanders
Jóhannessonar háskólarektors, sem
nú verið settar 35 reglugerðir,
margar mjög viðamiklar, grundvall-
aðar á lögunum. Auk þess gildir
fjöldi annarra fyrirmæla og er-
lendra samninga.
Embætti flugmálaráðunauts
ríkisins er stofnað 1935 og gegndi
því Agnar Kofoed-Hansen. Emb-
ætti flugmálastjóra er stofnað 1945
og gengdi Erling Erlingsen verk-
fræðingur fyrstur því embætti.
Flugráð er fyrst skipað 1947 og
varð Agnar Kofoed-Hansen fyrsti
formaður þess. Flugmálastjórn ís-
lands hefur nú árið 1989 um 250
starfsmenn á launaskrá og veltir
um einum milljarði króna.
Árið 1945 taka íslendingar yfir
alþjóðaflugþjónustuna á norður-
hluta Norður-Atlantshafsins og var
hún og er mjög mikilvæg undir-
staða undir tækniþekkingu og um-
svif okkar í flugi. í dag nær svæð-
með mikilli elju og kappsemi varð
frumkvöðull að stofnun Flugfélags
íslands 1928 og hins vegar Agnars
Kofoed-Hansen flugmálastjóra,
sem varð frumkvöðull að mikilli
áhugavakningu um flugmál á fjórða
áratug þessarar aldar. Agnar var
m.a. hvatamaður að stofnun Flug-
málafélags íslands, Svifflugfélags
íslands 1936 og Flugfélags Akur-
eyrar, sem stofnað var 1937 og
seinna varð Flugfélag Islands hið
þriðja. Sama ár er stofnað Svifflug-
félag Akureyrar og 1939 hefst út-
gáfa tímaritsins Flugs. í kjölfar
þessara atburða fylgir samfelld
flugsaga landsins.
Eftir 70 ár - 320 þúsund
farþegar í innanlandsflugi
til 30 fúgvalla
Fram til ársins 1952 annast þrír
aðilar innanlandsflug þ.e. Flugfélag
íslands h.f. og Loftleiðir h.f. sem
höfðu með höndum reglubundið
flug. Auk þess flaug Björn Pálsson
sjúkraflug og leiguflug. Stöðug efl-
ing verður í innanlandsflugi þjóðar-
innar einkum eftir lok síðari heim-
styrjaldarinnar allt til þessa dags.
Á árunum 1960 til 1980 heija
margir aðilar flugrekstur og flest
innanlandsflugfélaga, sem nú
starfa voru stofnuð á þeim tíma. Á
þessu ári fljúga fimm flugfélög
áætlunarflug til 30 flugvalla og
önnur sjö fljúga leiguflug. Fluttir
voru um 320 þúsund farþegar inn-
anlands árið 1988.
Þegar flug varð svo snar þáttur
af þjóðlífinu hófust afskipti ríkis-
valdsins. Fyrstu lög um flugmál nr.
32/1929 voru einföld í sniðum, en
er þau voru endurbætt með núgild-
andi lögum nr. 34/1964 var lögtek-
inn 189 greina lagabálkur og hafa
Áætlunarleiðir í innanlandsflugi sumarið 1989.
f