Morgunblaðið - 29.09.1991, Blaðsíða 41

Morgunblaðið - 29.09.1991, Blaðsíða 41
í-iM.-it/ i r--r.i; >Q M :uu. rt/v t? riKJA.IflVTlOHOM MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 29. SEPTEMBER 1991 41 A I b a ¦¦¦ í a HALFA ÆVINA FANGELSI I < 4 eftir Sören Rasmussen Tirana, ágúst-september 1991. NAPOLEON Koleci var 25 ára gamall, þegar leynilögregluþjónar sósíalistastjórnarinnar i Albaniu bðrðu að dyrum hjá honum snemma að morgni dag einn í októbermánuði árið 1963. Þeir handtóku hann og fluttu í fangelsi. Þar var hann látinn díisa, þangað til hann var orðinn 52 ára gamall. Honiiin var ekki sleppt fyrr en í marz á þessu ári, eftir að lýðræðissinnar höfðu steypt stjórn landsins af stóli. Hann segir: „Ég hafði ekki gert nokkurn skapaðan hlut, en ég hafði telað óvarlega í þröngum hópi þeirra, sem ég hélt vera vini mína. Ég tók engan þátt í stjórnmálum. I samtölum við vini og kunningja hafði ég sagt frá skoðu num minum á einangruninni frá umheimin- um, sem Iand okkar og þjóð hafði verið sett £. Ég var á móti alræði eins s^jórnmálaflokks f landinu, sem Enver Hoxha, þáverandi for- seti, hafði komið á. Ég áleit, að Albanía ætti að hafa eðlileg tengsl við öll ríki í Evrópu og vera hluti hins vestræna heims. Ég dró enga dul á þetta, þegar ég ræddi við vini mína eða þá, sem ég hélt vera- vini mína." Napoleon Koleci var leiddur fyrir dómstól. Þar var hann ásakaður um að reka ólöglegan áróður fyrir fjölhyggju í menningarmál- um, fjölflokkakerfi, andbylting- arsinnaðar hugmyndir og fyrir að skipuleggja aðgerðir, sem telj- ast yrðu fjandsamlegar flokki og ríki. Hann hafnaði því, þegar réttur- inn ætlaði að skipa honum verjanda úr hópi ríkislögfræðinga og flutti vörn sína sjálfur. Dómsorðið var vit- anlega fyrirfram ákveðið. „Eg var dæmdur í fjórtán ára fangelsi," segir hann. „Auk þess var ég sviptur kosningarétti í þrjú ár. Fyrst var ég færður í sérstaka dyfl- issu í Kotcé, sem ætluð var pólitísk- um föngum. Síðar var ég fluttur í aðra prísund í Tiranaog að lokum í svartholið í Elbasan. Á báðum stöð- unum var ég geymdur í klefa, þar sem aðeins pólitískir fangar voru hafðir í haldi. Við vorum sendir í nauðungarvinnu. Um margra ára skeið var ég þræll án launa í sem- entsverksmiðju. í tólf ár var ég þrælkaður niðri í námu í Puké." é « Napoleon Koleci var 25 ára gamall er hann var fiand- tekinn fyrir að hafa aðrar skoöanir en ríkisstjorn Enver Hoxa, fyrrum einræðisíierra Al- hanío. Hú hefur honom verið sieppt ír fanoelsi, en hann er íélaus, atvinnolaus og 31 ári bætt samtals við 14 ára fangelsisdóminn Þegar hann hafði afplánað 10 ár af upphaflega 14 ára fangelsisdóm- inum var honum aftur stefnt fyrir rétt á árinu 1973. Enn var hann ákærður fyrir andbyltingarsinnaðan áróður, andþjóðfélagslega hegðun, fjölhyggjutal og áróður gegn ríki og flokki. Nú var 15 árum bætt við gamla fangelsisdóminn, og auk þess var hann sviptur kosningarétti í fjög- ur _ár. Árið 1979 var hann enn dreginn fyrir dóm. Fyrri ákæruatriði voru endurtekin, og nú bættist eitt við, þ.e. þátttaka í andbyltingarsinnuð- um samtökum. 16 árum var bætt við eldri fangelsisdóma, auk þess sem hann var sviptur kosningarétti í fimm ár. „Dómarnir 1973 og 1979 voru mér þungt áfall. Aðstæður mínar voru nú orðnar mjög alvarlegar. Ég varð að horfast í augu við þá stað- reynd, að sennilega yrði ég aldrei frjáls maður. Allt benti til þess, að ég sæti í fangelsi hvern dag lífs míns, allt til æviloka." Eftir miðdóminn, dómsuppkvaðn- inguna 1973, höfðu foreldrar hans verið handteknir á heimili þeirra í fæðingarþorpinu, þár sem þeir höfðu búið alla ævi. Gömlu hjónin voru flutt nauðug landið á enda, þar sem þau voru sett niður gegn vilja sínum í framandi umhverfi. Þar dóu þau bæði skömmu síðar. „Við heyrðum að maður að Napoleon Koleci sat í 28 ár í fang- elsi fyrir stjórnmála- skoðanir sín- ar. Hann er nú laus úr fangelsi en hefur ekki atvinnu, pen- inga eða hús- næði. Ásamt öðrum pólit- ískum föng- * umásakar Koleci nýju flokkana fyr^ ir að syikja þá sem urðu verst úti á tímum Hoxa- stjórnarinn- nafni Gorbatsjov væri kominn til valda í Sovétríkjunum. Við fréttum að breytingar hefðu orðið þar og í Mið- og Austur-Evrópu. Þessi orð- rómur gaf okkur föngunum smávon. Svo fréttum við, að forseti Albaníu, Ramiz Ália, hefði snúsit hatramm- lega gegn breytingum í öðrum lönd- um. Við sannfærðumst um það, að hreyfing til lýðræðissáttar hjá Alb- önum gæti aldrei orðið, nema blóði yrði úthellt. Við, sem vorum svokall- aðri pólitískir fangar, gerðum okkur það alveg ljóst, að yrði borgarastyrj- öld í landinu ættum við ekki minnstu lífsvon. Við vissurri að við yrðum allir teknir af lífi um leið og hún hæfist. Uppreisn lýðræðissinna, okk- ar manna, jafngilti aftöku okkar á fyrstu mínútunum. Þannig leit fram- tíðin út í augum okkar. Gerðist ekk- ert myndum við halda áfram að visna og rotna í fangelsunum fram á dán- ardægur. Risi alþýðan upp, eins og við vonuðum, byrjaði gamla valda- stéttin á því að drepa okkur, dæmda óvini ríkisins." Lífið í frelsi er beizkju blandið Sú varð þó ekki raunin. Uppreisn- in gegn hinni gömlu valdaklíku sós- íalista nú í vor var tiltölulega frið- samleg, og án teljandi blóðsúthell- inga. Mikill fjöldi fanga hafði látizt á liðnum árum, en þeir, sem enn voru lifandi, sluppu úr fangelsum og fangabúðum víðs vegar í landinu. Þeir, sem flokkaðir höfðu verið pólit- ískir fangar, eru nú beizkyrtir í garð stjórnmálaflokkanna, sem þeir ásaka um að hafa svikið sig. Napoleon Koleci segir: „Ég er atvinnulaus, tekjulaus og húsnæðis- laus. Ég á ekkert nema eina skyrtu, buxurnar, sem ég stend í, og gam- alt rúmstæði. Stjórnmálaflokkarnir sirina okkur ekki á nokkurn hátt, ekki heldur Lýðræðisflokkurinn." Hér á hann við hinn fjölmenna flokk frjálslyndra, sem er í stjórnarand- stöðu. Fyrrum pólitískir fangar hafa nú stofnað sem sér félag. Stofnfélagar eru 31. Þeir vilja vekja athygli á eymd sinni og niðurlægingu. Þeim fínnst óréttlátt, að þeir, sem urðu að kveljast áratugum saman vegna frelsisástar sinnar, skuli nú gleymd- ir mitt í nýfengnu frelsi. Fyrir hálf- um mánuði settu félagsmenn upp stórt, handskrifað spjald framan á Menningarhöllina, sem stendur við Skanderb-torg í miðri Tirana-borg. Á því stendur meðal annars: „Setjið okkur aftur inn í fangelsisklefana! Þar höfum við þó mat á borðum og þak yfir höfuðið." Neðar á spjaldinu er þéttskrifuð ákæra á hendur stjórnvöldum vegna áhugaleysis þeirra. Spjaldið hefur vakið áhuga borgarbúa, því að hjá því standa allajafna lesendur, sem ræða síðan málið sín á milli að lestri loknum. Félagsmenn fara fram á húsnæði og atvinnu eða lífeyri. Einnig vilja þeir fá skaðabætur úr ríkissjóði fyr- ir allt mein, sem þeim var gjört af hálfu ríkisvaldsins. Ein krafan er afdráttarlaus: Lík fanga, sem voru husluð utan fangelsisveggja og fangabúðagirðinga verði grafin upp, flutt í heimabyggð hvers og eins og grafin þar að nýju með fullum sóma « við minningu hins látna. „Hvorki ríkisstjórnin né stjórn- málaflokkarnir hafa anzað óskum okkar hingað til," segir Napoleon Koleci. „Við höfum snúið okkur beint til þeirra, maður á mann, en án ár- angurs. Við erum gleymdir eða bara óþægileg minning úr fortíðinni." Á buxunum eru göt og saumsprettur. Hann hefur rimpað þær saman með seglgarnstvinna. Eina ljósglætan er, að til bráðabirgða hefur hann fengið leyfi til þess að hafa rúmstæði sitt í ritstjórnarskrifstofum hins nýja málgagns Lýðræðisflokksins. „Það er fyrir neðan virðingu manna í svokölluðu lýðræðisríki að fara svona með okkur, sem vorum reiðubúnir til þess að fórna lífi okk- ar fyrir lýðræði og urðum að gjalda ást okkar á frelsinu hæsta verði: Með algerri frelsissviptingu mestan hluta ævi okkar," segir Napoleon Koleci að lokum. 4

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.