Morgunblaðið - 13.02.1992, Blaðsíða 18

Morgunblaðið - 13.02.1992, Blaðsíða 18
18 MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 13. FEBRUAR 1992 Halldór H. Jónsson arkitekt - Minning Fæddur 3. október 1912 Dáinn 6. febrúar 1992 Með Halldóri H. Jónssyni er genginn merkur arkitekt og mikil- virkur forystumaður í íslensku at- vinnulífi, sem hvarvetna, þar sem hann beitti sér, hafði mikil og afger- andi áhrif. Mig langar til að rekja að nokkru æviferil hans og minnast viðburðaríks og ánægjulegs sam- starfs. Halldór Haukur Jónsson var fæddur í Borgarnesi og ólst þar upp. Foreldrar hans voru Jón Björnsson frá Bæ í Bæjarsveit, kaupmaður og verslunareigandi í Borgarnesi og kona hans Helga María Björnsdóttur frá Svarfhóli í Stafholtstungum. Heimili þeirra hjóna í Borgarnesi var annálað fyr- ir myndarskap. Mjög var þar gest- kvæmt, enda átti húsbóndinn við- skipti við marga aðila og staðurinn lá um þjóðbraut þvera, þá sem síð- ar. Halldór var næstyngstur fjög- urra systkina. Elstur var Björn, hagfræðingur og bankafulltrúi í Reykjavík. Hann lést árið 1976. Þá Guðrún Laufey, jafnan nefnd Blaka, fyrrverandi starfsmaður á skrif- stofu forseta íslands og í utanríkis- þjónustunni, og yngst Selma, list- fræðingur og forstöðumaður Lista- safns Islands, en hún lést 1987. Halldór H. Jónsson hélt snemma til náms. Hann varð stúdent frá Menntaskólanum íReykjavík 18 ára að aldri, árið 1931. Hann hélt utan til framhaldsnáms í húsagerðarlist, og lauk prófi frá Kungliga Tekniska Högskolan í Stokkhólmi árið 1938 sem arkitekt. Hann hélt heim að námi loknu og snéri sér að fagi sínu, en átti eftir að koma víðar við. ¦ Halldór kvæntist Margréti Garð- arsdóttur 12. apríl 1940, dóttur hjónanna Garðars Gíslasonar, stór- kaupmanns, . fyrsta formanns Verslunarráðs íslands og Þóru Sigf- úsdóttur. Þau eiga þrjá syni, sem allir búa í Reykjavík. Þeir eru: Garð- ar Halldórsson, f. 1942, arkitekt og húsameistari ríkisins, kvæntur Birnu Geirsdóttur og eiga þau tvær dætur, Margréti Birnu og Helgu Maríu; Jón Halldórsson, f. 1946, hæstaréttarlögmaður, kvæntur Ingigerði Jónsdóttur og eiga þau tvo syni, Halldór Hauk og Jón Gunnar; Halldór Þór Halldórsson, f. 1951, rafmagnsverkfræðingur og flugmaður, kvæntur Margréti Páls- dóttur £g eiga þau tvær dætur, Margréti og Aslaugu Þóru. Starfsferill Halldórs H. Jónsson- ar var langur, farsæll og ríkur af verkefnum. Hann var ákaflega starfsamur og mikill afkastamaður. Hann var að allt til þess, er hann veiktist síðari hluta síðastliðins sumars, þótt áður hafi hann eðlilega hægt á í störfum. Starfsævi hans varð því rúm fimmtíu ár allt frá árinu 1939 til ársins 1992. Starfsferli Halldórs má skipta einkum í tvennt. Annars vegar hönnun húsa og hins vegar marg- vísleg framkvæmd og forysta við rekstur og stjórnun fyrirtækja. Hvoru tveggja dreifðist yfír allan starfstíma hans. Hann hóf rekstur eigin teikni- stofu árið 1939 og var mikilvirkur hönnuður. Hann er höfundur að mörgum, svipmiklum meiriháttar byggingum í Reykjavík og víðar. Þær verða ekki allar taldar hér, en ég vil geta þeirra helstu. í Reykja- vík vil ég nefna Bændahöllina eða Hótel Sögu eins og hún er jafnan nefnd; Sjáyarútvegshúsið við Skúla- götu; hús íslandsbanka við Lækjar- götu; Hús iðnaðarins við Hallveig- arstíg; skrifstofuhús Garðars Gísla- sonar hf. við Hverfisgötu, skrif- stofuhús H. Benediktssonar hf. við Suðurlandsbraut; _ skrifstofu- og verksmiðjuhús Áburðaverksmiðju ríkisins í Gufunesi og skrifstofu- og Mðnaðarhús Sameinaðra verk- taka 'hf. og íslenskra aðalverktaka sf. við Höfðabakka. Utan Reykja- víkur teiknaði hann verslunarhús Kaupfélagsins Þórs á Hellu, versl- unarhús Verslunarfélags Borgar- fjarðar í Borgarnesi og upphaflega gerð Hótel Borgarness. Hann teikn- aði þrjár kirkjur, Háteigskirkju í Reykjavík, Borgarneskirkju og Bæjarkirkju í Bæjarsveit í Borgar- fírði, en þar hafði hann verið í sveit hjá afa sínum Birni Þorsteinssyni. Hann teiknaði einnig kapellu á Húsafelli í Borgarfirði. Að auki teiknaði hann um fimmtíu einbýlis- hús. Honum var ekki síður þýðing- armikil öll innri gerð þessara bygg- inga en hin ytri, og þar kemur list- rænt handbragð hans og fágaður smekkur ekki síður vel fram. Ég ætla, að hann hafí talið Bændahöll- ina mesta verkefni sitt. Það var vegna umfangs þeirrar byggingar, þá er hún var byggð og þess rekstr- ar, sem þar hófst. Hótel Saga var fyrsta nútímahótelið á íslandi, og þegar það var tekið í notkun, var það fyrsta hótelið, sem hafði verið byggt í Reykjavík í þrjátíu ár. Hann minntist oft á kirkjurnar sínar. Hann hafði lagt sérstaka alúð við gerð þeirra og fylgdist með þeim eftir að þær höfðu verið reistar. Hann teiknaði gjarnan á kvöldin og fyrripart nætur. Mest af þessum teikningum vann hann einn. Allar bera þessar byggingar meistara sín- um sterkt vitni. Þessar byggingar eldast vel. Störf hans að rekstri og stjórnun fyrirtækja hófust, er hann varð framkvæmdastjóri útflutnings- deildar fyrirtækis tengdaföður síns, Garðars Gíslasonar, árið 1940., Hann varð einnig stjórnarmaður í því fyrirtæki, það sama ár og síð- an. Arið 1942 bættust við tengd verkefni, er hann varð framkvæmd- astjóri kjötverðlagsnefndar, er þá starfaði, fram til ársins 1945 og gegndi samskonar hlutverki hjá Búnaðarráði til ársins 1947. Hann minntist oft á þessi viðfangsefni sín og hugstæða samstarfsmenn sína að þeim. Ég ætla, að þessi verkefni hafi dregið hann enn frekar inn í iðu viðskiptalífsins. Tímamót verða er fyrirtækið Sameinaðir verktakar hf. var stofn- að árið 1951. Halldór H. Jónsson varð stjórnarformaður þess í upp- hafi og til æviloka. Fyrirtækið Is- lenskir aðalverktaka sf. var stofnað árið 1954 og varð Halldór stjórnar- maður í því fyrirtæki frá upphafi, en lengst af áttu Sameinaðir verk- takar hið síðarnefnda fyrirtækið að hálfu. Minnast ber þess, að þegar þessi fyrirtæki voru stofnuð, höfðu þaií verkefni, sem þau hafa síðan sérhæft sig í, verið að mestu í hönd- um erlendra verktaka. Stofnun þeirra og mótun varð því frumherja- verkefni á þeim tíma. Mér er kunn-. ugt um, að þátttaka í stjórn og forystu þessara fyrirtækja var tíma- frek, og oft reyndi á styrk og þolin- mæði við kð móta þennan rekstur og við samskipti við innlenda og erienda aðila, sem hlut áttu að máli. Annað meiri háttar verkefni á þessu sviði, sem kom í hlut Hall- dórs H. Jónssonar, var formennska í íslenska álfélaginu hf., þar sem hann var formaður frá upphafí árið 1966 til ársins 1988. Sem kunnugt er, þá er íslenska álfélagið hf. ís- lenskt hlutafélag að fullu í eigu Alusuisse. Það varð hlutverk Hall- dórs að vera fulltrúi erlenda eigand- ans gagnvart innlendum stjórnvöld- um og öðrum aðilum, en jafnframt að gæta þess að haga málum þann- ig, að allir gætu verið sáttir við sinn hlut. Þetta var mikið starf, einkum í upphafi, því hér var um að ræða frumverkefni erlendrar stóriðju á íslandi. Það reyndi einnig á þolrifm síðar, er íslensk stjórnvöld óskuðu þess tvívegis, að meiri háttar breyt- ingar yrðu gerðar á samningi Alusuisse og íslenskra stjórnvalda. Átti Halldór einna mestan þátt í því, að aðilum tókst farsællega að endursemja í báðum tilvikum. Hafa þessi forystustörf Halldórs reynst íslensku þjóðinni giftudrjúg. Þriðja meiriháttar verkefnið að stjórnunarstörfum, sem ég vil nefna hér í samhengi, er þátttaka hans í stjórn Hf. Eimskipafélags íslands. Hann var kosinn stjórnarmaður í Eimskipafélaginu á aðalfundi árið 1965. Hann var síðan kosinn stjórn- arformaður árið 1974, og er sjötti maðurinn sem gegnir því starfi. Hann hafði því verið stjórnarfor- máður í tæp átján ár er hann lést. Hann sat sem stjórnarformaður Eimskips í ýmsum stjórnum á veg- um félagsins, sem ekki verður rak- ið hér sérstaklega. Hann lagði mikla alúð við þetta starf. Miklar breytingar hafa orðið á rekstri félagsins þau átján ár, sem hann var formaður. Þær koma til bæði af breytingum í flutninga- tækni og framþróun á alþjóðavett- vangi en einnig af breytingum \ hinu íslenska rekstrarumhverfi. Á þessu tímabili hefur orðið mikil endurnýjun á skipastóli félagsins, allri innlendri aðstöðu og tæknibún- aði. Hann hafði mikil áhrif á þær breytingar allar bæði af eigin frum- kvæði og með því að fylgja eftir tillögum annarra. Hann hafði með persónu sinni áhrif á ýmislegt í yfirbragði félagsins, sem skapaði því sterkari og heildstæðari svip. Þannig sá hann um stílhreina og samræmda viðbyggingu við hús félagsins í Pósthússtræti og var hönnuður að vörugeymslum í gömlu höfhinni, í Sundahöfn og á Akur- eyri. Hann hafði einnig forystu um endurnýjun innréttinga eldri hluta aðalskrifstofu félagsiris í Reykjavík. Hann var mjög metnaðargjarn fyrir hönd Eimskipafélagsins og gætti þess vel, að félagið héldi reisn sinni. Hann tók mikinn þátt í að leysa farsællega ýmis viðfangsefni, sem upp komu við stjórnvöld, þegar ítök þeirra voru meiri en síðar varð. Hann tók einnig virkan þátt í sam- skiptum við erlenda aðila, svo sem við bankastofnanir og tryggingafé- lög. í öllum þessum samskiptum naut félagið greindar hans, glögg- skyggni og einstakrar lipurðar í framkomu. * Af öðrum stjórnarstörfum vil ég nefna, að hann átti sæti í þriggja manna stjórnarnefnd Bændahallar- innar árið 1964 til 1988, formaður til skiptis við aðra stjórnarmenn. Stjórnarnefndin annast rekstur hússins og framkvæmdir. Hann átti einnig sæti í stjórn Skeljungs hf., frá árinu 1970, í stjórn Flugleiða hf., frá árinu 1976, í stjórn Aburð- arverksmiðju ríkisins árin 1960- 1978 og Steypustöðvarinnar hf. Hótel Saga, teiknuð af Halldóri H. Jónssyni. árin 1947-1973. Að veita forystu er þýðingarmik- ið verkefni. Að hafa forystu er oft vanmetið verkefni. En til að ná árangri í rekstri fyrirtækja þarf bæði sterka og samhenta forystu. Farsæl forysta fyrirtækja ræður því hvort þau lifa eða deyja. Það er mitt mat, að þeim fyrirtækjum, þar sem Halldór H. Jónsson beitti sér, hafi farnast vel. Halldór H. Jónsson tók ekki mik- inn þátt í störfum félagasamtaka. Geta ber þó þess, að hann var for- maður Arkitektafélags íslands árið 1943-1944 og var áratugum sam- an félagi í Verkfræðingafélagi ís- lands, sem hafði nýverið gert hann að heiðursfélaga sínum. í stjórn Vinnuveitendasambandsins var hann árin 1952-1979. Ræðismaður Sviss á íslandi var hann árin 1964- 1967. Hann hafði ekki opinber af- skipti af stjórnmálum, en var ein- dreginn stuðningsmaður Sjálfstæð- isflokksins. í viðurkenningarskyni fyrir margvísleg störf sín var Halldór sæmdur stjörn stórriddara Hinnar íslensku fálkaorðu, æðsta heiðurs- merki lýðveldisins. Með sama hætti veittu sænsk stjórnvöld honum við- urkenningu með því að sæma hann stjörnu stórriddara af Konunglegu Norðurstjörnuorðunni. Kynni mín af Halldóri H. Jóns- syni voru aðallega síðastliðinn hálf- an annan áratug. Þau voru náin og mikil. Þessi samskipti öll voru ein- staklega jákvæð og lærdómsrík. Fyrir þau er ég mjög þakklátur. Halldór var sívakandi og sístarfandi að þeim verkefnum, sem hann tók sér fyrir hendur. Hann var stórhuga og hugur hans leitaði fyrst og fremst til framtíðar. Honum var einstaklega lagið að skilja hismið frá kjarnanum. Hann fékkst að jafnaði eingöngu við aðalatriðin, en sleppti hinum. Hann var fljótur að komast að niðurstöðu um hin flókn- ustu viðfangsefni. Eftir því sem viðfangsefnið varð flóknara var nið- urstaðan stundum þeim mun ein- faldari. Hann var djarfur í ákvarð- anatöku og hafði unun af nýjum hugmyndum og verkefnum. En hann gætti þess einnig, að ekki yrðu of mörg járn í eldinum á hverj- um tíma. Stundum lögðum við fyrir hann tillögur að verkefnum með niðurstöðum, sem við töldum ein- sýnt að væru óskeikular. Al' næmu innsæi sínu og reynslu komst hann oft að annarri niðursfcöðu, og reynsl- an sýndi síðan, að mat hans hafði verið rétt. Fór ekki hjá því, að þetta yrði mér og öðrum lærdómsrík reynsla. Einhver mesti styrkur hans var að hika ekki við að segja nei á réttum stað og tíma. Skipti þá litli hverjir áttu hlut að máli. Það kom líka fyrir, að hann féllst á hugmynd- ir okkar yngri manna, þótt hann væri sannfærður um, að viðfangs- efnið gengi ekki upp. Hann vildi láta okkur taka á og draga okkar eigin lærdóma. Hann kom yfirveg- aður og undirbúinn á fundi og hafði ekki áhuga á löngum fundarsetum. Það kom auðvitað fyrir, að allir voru ekki sammála honum. Viðræð- ur leiddu oftast til sameiginlegrar niðurstöðu. Hann var maður samn- inga og forðaðist óþarfa deilur. Hann var hins vegar mjög fylginn sér og fastur fyrir, þegar honum þótti það við eiga. Hann átti auð- velt með að unna öðrum velgengni. Hann lagði mikla áherslu á að vanda vel val manna til samstarfs. Hann hikaði ekki við að taka nei- kvæða afstöðu til viðfangsefna, ef hann taldi vafa leika á, að heilindi í samstarfi tækjust. Hann gerði sér grein fyrir, að stundum hlaut að blása á móti í rekstri, en hikaði ekki og studdi dyggilega við bakið á samstarfs- mönnum sínum og hvatti þá til dáða. Sú sama var afstaða hans, þótt á móti blési í opinberu lífí og dægurfjasi. Halldór H. Jónsson var höfðing- legur á velli og höfðingi í lund. Það var sérstaklega gott og skemmti- legt að vera með honum, er hann kom fram fyrir hönd félagsins með innlendum eða erlendum gestum. Hann var mikill gestgjafi. Þann eig- inleika hlaut hann í veganesti frá heimili foreldra sinna í Borgarnesi.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.