Morgunblaðið - 01.10.1993, Page 32

MÓRGUNBLAÐID FOSfUDAGUR 1. OKTÖBER 1993
Gréta Krisijáns-
dóttir — Minning
Fædd 22. janúar 1901
Dáin 21. spptember 1993
í dag verður kvödd hinstu kveðju
frá Bústaðakirkju Gréta Kristjáns-
dóttir móðursystir mín, en hún lést
eftir stutt veikindi í Landspítalanum
21. september sl.
Gréta fæddist í Álfsnesi á Kjalar-
nesi 22. janúar 1901 og var fjórða
í röðinni af fimmtán börnum Krist-
jáns Þorkelssonar (1861-1934),
bónda og hreppstjóra þar, og konu
hans Sigríðar Guðnýjar Þorláks-
dóttur (1871-1945) frá Varmadai.
Sigríður var dóttir Þorláks Jónsson-
ar bónda í Varmadal og konu hans
Geirlaugar Gunnarsdóttur frá Efri-
Brú í Grímsnesi, en Kristján var
sonur Þorkels, sem síðast bjó í
Helgadal í Mosfellssveit, Kristjáns-
sonar í Skógar'koti í Þingvallasveit,
og konu hans Birgittu Þorsteins-
dóttur Einarssonar bónda í Stífils-
dal. Við fráfall Grétu eru nú einung-
is Benedikt og ísafold móðir mín
eftir á lífi af hinum stóra systkina-
hópi frá Álfsnesi.
Gréta ólst upp á fjölmennu og
umsvifamiklu sveitaheimili hjá for-
eldrum sínum í Álfsnesi og við
' vinnusemi þeirra tíma. Hún naut
hefðbundinnar barnafræðslu í
heimahúsum og seinna var hún einn
vetur við nám í húsmæðraskóla sem
Hólmfríður Gísladóttir starfrækti í
Reykjavík og kallaðist Hússtjórn.
Ekki urðu nú fleiri tækifærin til að
afla sér formlegrar menntunar, og
hefur það vafalaust orðið til þess
að hún lærði ennþá betur að meta
gildi uppeldis og menntunar, eins
og títt var um fólk af hennar kyn-
slóð. Ásamt eldri systkinunum vann
hún á heimili foreldra sinna og
hjálpaði til við uppeldi yngri systk-
ina sinna. Síðar fluttist hún til
Reykjavíkur og stundaði þar ýmis
störf þar til hún giftist Jónasi Jó-
steinssyni kennara árið 1934.
Þeirra leiðir lágu síðan saman
næstu 55 árin, og var í fjölskyld-
unni sjaldan nefnt nafn annars
þeirra án þess að nafn hins fylgdi.
Og merkilegt er að þeim var
skammtaður næstum því nákvæm-
lega jafnlangur tími hér á jörð;
Jónas var níutíu og tveggja og hálfs
árs er hann lést í mars 1989, en
Gréta lifði tveim mánuðum betur.
Það sem mér kemur helst í hug
þegar ég minnist þeirra Grétu og
Jónasar er hve farsælu lífí þau lifðu
alla tíð. Þegar þau giftust höfðu
þau náð þeim þroska sem er nauð-
synlegur til að kunna að meta hin
sönnu verðmæti lífsins, og þau fóru
vissulega vel með, bæði í veraldleg-
um og andlegum skilningi þeirra
orða. Alltaf sat hófsemin og nægju-
semin í fyrirrúmi, og þau settu öðr-
um gott fordæmi með breytni sinni
og hátterni. Jónas var kennari við
Austurbæjarskólann frá 1931 þar
til hann fór á eftirlaun 1965, og
bjuggu þau fyrstu búskaparárin á
Egilsgötu í nágrenni skólans, eða
þar til þau fluttust í Mávahlíð 8
árið 1946, þar sem þau bjuggu síð-
an til dauðadags. Heimilið var
starfsvettvangur Grétu, og var hún
myndarleg og dugleg húsmóðir sem
hugsaði vel um sína. Hún ræktaði
garðinn sinn vel - bæði í eiginlegri
og óeiginlegri merkingu. Hún var
í eðli sínu mikil ræktunarkona,
sinnti vel tijárækt og blómplöntum
saman og naut vel útiverunnar og
samvistanna við annað frændfólk
og vini sem sú ræktun hafði í för
með sér.
Mikill samgangur og samheldni
var ávallt milli Álfsnessystkinanna
og fjölskyldna þeirra, einkum þó
systranna. Er mér í barnsminni
dýrlegar jóla- og áramótaveislur í
Mávahlíðinni, og voru þær okkur
börnunum í stjórfjölskyldunni stöð-
ugt tilhlökkunarefni ár eftir ár. Þá
varð ég þess aðnjótandi að fá að
dveljast tímabundið hjá Grétu í
nokkrar vikur þegar foreldrar mínir
brugðu sér í ferðalag, og var þar
ekki í kot vísað. í endurminning-
unni er hver dagurinn öðrum
ánægjulegri og gjöfulli í návist
þessa góða fólks. Þá man ég einnig
eftir skemmtilegum sumarferðum
upp í sveit, á meðan faðir minn
átti eina bílinn í fjölskyldunni. Oftar
en ekki voru þau Gréta og Jónas
hrókar alls fagnaðar í sunnudags-
bíltúrunum.
Gréta var hressileg í framkomu,
og það ríkti aldrei nein deyfð eða
lognmolla í kring um hana. Hún
fylgdist vel með þjóðmálunum til
hinsta dags og hafði gaman af allri
stjórnmálaumræðu. Hún hafði
ánægju af því að umgangast fólk
alia tíð og átti Iétt með að laða það
að sér, ekki síst böm og unglinga.
Hún var svo lánsöm að vera heilsu-
góð fram til hins síðasta og halda
alveg andlegu atgervi sínu. En eins
og títt er um fólk sem verður há-
aldrað var henni orðið ýmislegt
minnisstætt sem átti sér stað í
bernsku og æsku, og var oft gaman
að því seinni árin að heyra þær
systur tala um gamla daga og segja
frá því fólki sem þær ólust upp með
fyrir 80-90 árum.
Þau Jónas eignuðust tvö böm,.
Kristínu forstöðukonu Félagsmið-
stöðvar aldraðra við Hvassaleiti,
sem er gift Valdimar Örnólfssyni
fímleikastjóra Háskóla íslands,
þeirra synir eru þrír: Jónas, Ömólf-
ur og Kristján; og Kára fréttastjóra
ríkisútvarpsins, sem kvæntur er
Ragnhildi Valdimarsdóttur bókara,
og eru þeirra börn Þórunn og Daði.
Þeim votta ég innilega samúð mína.
Blessuð sé minning Grétu Krist-
jánsdóttur.
María Jóhannsdóttir.
ÖIl vitum við, að „eitt sinn skal
hverr deyja“. Dauðinn er því í huga
okkar eðlilegt og náttúrulegt fyrir-
bæri, en er samt sem áður alltaf
jafn óraunverulegur og erfítt að
sætta sig við hann, þegar við stönd-
um andspænis honum.
Mér varð þetta ljósara en nokkru
sinni fyrr, þegar ég stóð við dánar-
beð elskulegrar tengdamóður
minnar, Grétu Kristjánsdóttur, 21.
þessa mánaðar. Kvöldið áður hafði
hún hringt til okkar Kristínar, dótt-
ur sinnar, og beðið okkur að koma
í Mávahlíðina til sín, sér liði ekki
vel. Og skyndilega daginn eftir var
hún látin. Okkur er það huggun sem
söknum hennar sárt nú, að hún
fékk að kveðja í návist barna sinna
umvafin ástúð þeirra og kærleika.
„Amma Gréta“ eins og við í fjöl-
skyldunni kölluðum hana oftast var
að vísu orðin 92 ára, en var svo
hress og lífsglöð fram á síðasta dag
að andlát hennar kom öllum sem
umgengust hana í opna skjöldu.
Hún hafði verið ekkja í fjögur ár
og búið ein áfram í Mávahlíð 8 eft-
ir að hún missti manninn sinn, Jón-
as Jósteinsson yfírkennara við
Austurbæjarbarnaskóla lengst af.
Var Jónas mikill afbragðsmaður og
vel metinn af samferðamönnum sín-
um.
Höfðu þau Gréta verið gift í 56
ár, þegar Jónas lést. Börn þeirra
eru Kristín, sem er gift undirrituð-
um, og Kári fréttastjóri Ríkisút-
varpsins, sem er kvæntur Ragnhildi
Valdimarsdóttur. Við Kristín eigum
þijá syni, Jónas, Ömólf og Kristján.
Böm Kára og Ragnhildar em Þór-
unn og Daði. Jónas, sonur, er
kvæntur Elsebet Aller og eiga þau
rúmlega eins árs gamla dóttur, sem
er eina langömmubarnið í fjölskyld-
unni.
Gréta lifði sannarlega með reisn
fram á síðasta dag. Hún vildi ekki
heyra minnst á það að fá sér íbúð
í vernduðu umhverfí fyrir aldraða
eða fara á elliheimili. Hún vildi fá
að njóta þess í lengstu lög að vera
húsbóndi á sínu gamla heimili og
geta tekið á móti fólkinu sínu áfram
eins og hún var vön, hvenær dags
sem var í mat og kaffi og alls kyns
veisluföng sem hún hafði á boðstól-
um.
Létti það undir með henni, að
hún fékk heimilishjálp einu sinni í
viku og auk þess naut hún ómetan-
legrar aðhlynningar starfsfólks
heilsugæslustöðvar Hlíðasvæðis.
Þetta gerði henni í raun og veru
kleift að búa áfram ein á sínu nota-
lega heimili. Verður það seint full-
þakkað og er gott dæmi um það,
hversu mikilvæg samhjálpin er öldr-
uðum. Kári og Kristín og allir henn-
ar nánustu gerðu líka allt til þess
að henni liði vel í Mávahlíðinni.
Unga fólkið í fjölskyldunni tók
snemma ástfóstri við afa sinn og
ömmu og notaði hvert tækifæri sem
gafst til þess að líta inn til þeirra
og þiggja kræsingar hjá ömmu.
Eftir að hún var orðin ein urðu
þessar heimsóknir að fastri venju.
Fann ég glöggt, hversu vænt sonum
mínum þótti um ömmu sína. Var
gaman að fylgjast með því, hversu
vináttusamband þeirra ,við hana
varð stöðugt innilegra eftir því sem
þeir uxu meir úr grasi og fullorðn-
uðust.
Þeir nutu þess að tala við hana
um heima og geima, menn og mál-
efni, því hún fylgdist vel með í
landsmálunum og flestum sviðum
mannlífsins. Hún var ákveðin í
skoðunum, stálminnug og vel
greind og það kom enginn að tóm-
um kofunum hjá henni. Hún var
höfðingi heim að sækja og var örlát
og gestrisin. Hún hafði yndi af tón-
list, sérstaklega söng og hafði sjálf
ljómandi sópranrödd. Átti hún ekki
langt að sækja það, því Karl Ó.
Runólfsson tónskáld, sem kvæntur
var Helgu, systur" hennar, sagði
mér, að móðir þeirra hafí verið ein-
staklega músíkölsk og söngvin.
Foreldrar Grétu voru Kristján
Þorkelsson bóndi og hreppstjóri í
Álfsnesi og Sigríður Þorláksdóttir
frá Varmadal. Voru það mektar
hjón og vel látin af sveitungum sín-
um. Þau eignuðust fimmtán börn
og náðu fjórtán þeirra fullorðinsár-
um. Kynntist ég flestum þeirra í
Mávahlíðinni og fannst mikið til
þeirra koma fyrir gjörvuleika og
ljúfmennsku þeirra. Systumar voru
hver annarri glæsilegri og gæddar
kvenlegum þokka og bræðurnir
ERFIDKYKKJUR
IÍTEL ESJA
sími 689509
V J
kröftuglegir og karlmannlegir fríð-
leiksmenn. Það var alltaf mikil gleði
og söngur þar sem þau vom saman
komin og fann ég glöggt, hversu
samheldnin var mikil og vináttu-
og ættarböndin sterk þeirra á milli.
Ekki minnkaði álit mitt á þessu
elskulega fólki við nánari kynni.
Öll voru þau einstaklega vel gerð
og ljúf í umgengni. Mun ég ætíð
minnast þeirra með hlýju og virð-
ingu, en nú eru aðeins tvö eftirlif-
andi af þessum stóra systkinahópi,
Isafold og Benedikt.
Kristján, faðir þeirra, hafði gam-
an af því að setja saman vísur og
orti þá gjaman um börn sín og til
þeirra.
Eftirfarandi tvær vísur orti hann
til Grétu, þegar hún var 18 ára:
Vorsins átján árin fríð
eru nú að þijóta.
Ó, að sumars indæl tíð
auðnist þér að njóta.
Nöprum haustsins næðing ver
náðin drottins vami
og haldi fast í hendi sér
hamingjunnar bami.
Þetta var gott veganesti fyrir 18
ára yngismey og mér virðist sem
Kristján hafí verið bænheyrður, því
Gréta mín kær var gæfusöm kona
í gegnum lífíð. Hún naut ástríkis
foreldra og systkina. Hún eignaðist
traustan og umhyggjusaman lífs-
fömnaut og börn og barnaböm sem
vom henni ákaflega góð og hún var
mjög stolt af.
Að leiðarlokum kveð ég mína
elskulegu tengdamóður með sökn-
uði, en þökk í hjarta fyrir allt sem
hún var mér og mínum.
Blessuð sé minning hennar.
Valdimar Örnólfsson.
í dag kveðjum við Grétu Krist-
jánsdóttur, sem andaðist 21. þ.m.
á 93. aldursári.
Brottförin var í samræmi við
skapgerð hennar - hrein og bein
og vafningalaus. Hpn veiktist að
kveldi, var flutt á sjúkrahús og síð-
degis næsta dag var hún öll. Má
því segja að henni hafi orðið að
þeirri ósk sinni að fá að dveljast á
heimili sínu uns kallið kæmi. Þar
hafði hún búið ein eftir lát eigin-
manns síns, Jónasar Jósteinssonar
fyrrum yfirkennara, en hann lést
fyrir fjórum árum. Hefðu ekki
margir á hennar aldri leikið slíkt
eftir. En hún naut einstakrar um-
hyggju og ástríkis barna sinna,
Kristínar og Kára, tengdabarna og
barnabarna sem hún bar öll mjög
fyrir bijósti.
Gréta var fædd og uppalin í Álfs-
nesi á Kjalarnesi, fjórða í röðinni
af 15 börnum hjónanna Kristjáns
Þorkelssonar, bónda og hrepps-
stjóra og Sigríðar Þorláksdóttur.
Komust 14 barna þeirra til fullorð-
insára. Á skömmum tíma hefur
hvert skarðið af öðru verið höggvið
í hinn stóra og kjarnmikla hóp Álfs-
ness-systkinanna og eru nú aðeins
tvö þeirra eftir.
Ég minnist með söknuði og þakk-
MINNINGARKORT SJÁLFSBJARGAR
REYKJAVÍK OG NÁGRENNISJfrL.
1 78 68&
Innheimt með giróseðli fmmM
+
Ástkær eiginmaður minn, faðir okkar, tengdafaðir og afi,
HAUKUR ÞORSTEINSSON,
Hólmagrund 15,
Sauðárkróki,
verður jarðsunginn frá Sauðárkrókskirkju laugardaginn 2. október
kl. 14.00.
Þeim, sem vildu minnast hans, er bent á Landssamtök hjartasjúklinga.
Helga Hannesdóttir,
Sigurður Hauksson, Björk Helgadóttir,
Þorsteinn Hauksson,
Sigríður Hauksdóttir, Þráinn Jensson,
Hrafnhildur Hauksdóttir,
Vala Hauksdóttir, Aksel Jansen
og barnabörn.
læti allra gleðistundanna, sem ég
átti með þeim. Það var alltaf glatt
á hjalla þegar komið var saman,
spaugað, hlegið og mikið sungið -
og röddin hennar Grétu hljómaði
svo björt og tær. Hún hefði eflaust
náð langt á sviði söngsins ef hún
hefði haft tækifæri til að leggja
rækt við þann hæfileika.
Gréta var óvenju kraftmikil kona,
hreinskiptin og æðrulaus. Hún bar
ekki tilfínningar sínar á torg, en
undir sló heitt hjarta.
Það var erfítt að trúa því að hún
væri orðin 92 ára, hún var ennþá
svo ung, hélt reisn sinni hress í
bragði, minnið var óskert og kjark-
urinn óbilandi.
Ég kveð Grétu mágkonu mína
með þökk fyrir vináttu hennar og
allt sem hún var mér og mínum.
Hún var ein af þeim sem maður
metur æ meir því lengri sem kynn-
in eru.
Blessuð sé minning Grétu Krist-
jánsdóttur. Ástvinum hennar bið ég
öllum blessunar.
Vilhelmína Þorvaldsdóttir.
Jæja, þá er hún amma mín dáin.
Mér fannst amma vera skemmtileg
kona. Hún var mjög hreinskilin og
átti það til að láta ýmislegt flakka
um hitt og þetta. Oft var ég annarr-
ar skoðunar og stundum einungis
til þess að stríða henni. Eftir smá
stund áttaði hún sig þó á því og
sagði: „Nú ertu að stríða mér,
Kiddi“, og skellihló í kjölfarið.
Yfírleitt er ég kom í heimsókn
til ömmu settumst við niður við eld-
húsborðið og hún sagði þá við mig:
„Kiddi, segðu mér eitthvað
skemmtilegt.“ Ég tíndi þá til það
markverðasta sem gerst hafði í
mínu lífí og fjölskyldu minnar und-
anfama daga. Hafði amma að jafn-
aði eitthvað til málanna að leggja.
Þegar ég var orðinn þurrausinn fór
amma að tala um eitthvað sem hún
hafði séð í sjónvarpinu eða lesið um.
í kjölfarið fylgdu alltaf spurningar
frá henni um það hvers vegna fólk
hagaði sér á ákveðinn máta og út
af hveiju sumt væri svona en ekki
öðruvísi. Ég reyndi að svara þessum
spumingum eins viturlega og ég
gat eða bara með því að humma.
Stundum bar amma saman nútím-
ann og gamla tímann. Ef hana rak
í vörðurnar fór hún að tala um
hvað hún væri nú farin að kalka.
Ég brosti þá með mér og hló við
vegna þess að fáir voru minnugri
en amma bæði hvað varðar nútíð
og þátíð.
Amma var ætíð hrifin af blómum.
Þegar við fórum út að versla litum
við oft inn í einhverja blómabúðina.
Þá lyktaði amma af blómunum,
þreifaði á þeim og spurði afgreiðslu-
stúlkurnar fjölmargra spurninga.
Ef hún keypti sér blóm voru það
yfírleitt pottablóm. Mörg blómin
setti hún út við svalagluggann.
Þegar veðrið var gott fór amma
síðan út á svalir í sólbað og til þess
að litast um í kringum sig. Ég brosi
með mér þegar ég hugsa til þess
að stundum henti hún mataraf-
göngum niður af svölunum og niður
í garð. Það gátu verið fisk- eða
kjötafgangar, einhver brauðmylsna
eða hvað sem var. Hún talaði um
að smáfuglunum þætti þetta svo
gott og alltaf kláruðust afgangarn-
ir.
Ég sótti ömmu oft og fór með
hana heim í Bláskóga 2 í mat. Það
var alveg sama hvort farartækið
var stór og mikill jeppi eða lítill
fólksbíll, alltaf klöngraðist amma
sjálf inn í bílinn. Á leiðinni sönglaði
hún stundum með mér einhver lög
og þegar í Bláskóga var komið
blandaði pabbi kokkteil sem amma
dreypti á. Eftir matinn settumst við
stundum fyrir framan sjónvarpið
og faðmaði ég þá ömmu að mér
og kyssti hana í bak og fyrir. Gullu
þá við hlátrasköllin og sagði amma.
„Haldið þið að það sé munur að fá
koss frá svona ungum herra.“ Er
nokkuð var liðið á kvöldið sagði
amma síðan: „Jæja, Kiddi minn,
ætlarðu að keyra mig heim?“ Varð
ég við þeirri beiðni.
Nú þegar að leiðarlokum er kom-
ið vil ég þakka ömmu fyrir allar
samverustundirnar, munu þær
fylgja mér hvert sem ég fer.
Kristján Valdimarsson.