Morgunblaðið - 15.05.1994, Qupperneq 2

2 B SUNNUDAGUR 15. MAÍ 1994
MORGUNBLAÐIÐ
tómstundagaman sitt. Hann er spurður
hvort að fleiri aðilar séu ekki að safna drátt-
arvélum. Hann telur það ekki vera, nema
þá í mjög litlum mæli. Það eina sem orð sé
á gerandi sé vísir að búvélasafni á Bænda-
skólanum á Hvanneyri í Andakílshreppi.
' ' ' ’C' £ fjgfe
Sögulegar minjar...
Að sönnu standa nokkrir traktorar til
viðbótar á hlaðinu í Melgerði og einn þeirra
er gríðarstór og verulega athyglisverður.
Friðjón segir þann grip hinn merkilegasta.
Hann hafi staðið óhreyfður um árabil og
loks er hann var ræstur eftir allan þann
tíma, þá hefði hann rokið í gang á öðrum
snúningi!
Það er boðið til stofu í Melgerði og hafi
einhver gestanna velkst í vafa um dráttar-
vélaáhuga Friðjóns, þá er ekki lengur vafi
er í ljós kemur að stofuborðið er þakið
bandaríska tímaritinu „Antique Power“.
Friðjón segir það fjalla um „uppgerða gamla
hluti“ og brotið er stórt og blaðið meira og
minna litprentað. Þegar því er flett kemur
hins vegar í ljós að „gömlu hlutirnir" eru
nánast upp til hópa uppgerðir gamlir trakt-
orar. Húsfreyjan í Melgerði brosir að þessu
öllu saman og segist löngu hætt að reyna
að koma öðrum hlutum að!
Friðjón brosir með konu sinni. Það bítur
ekkert á honum lengur. „Það eru sumir að
segja að ég safni drasli og þeim þyki nóg
um að horfa yfir hjá skemmunni minni. Ég
lít ekki þannig á þetta. í mínum huga eru
þessar dráttarvélar söguleg verðmæti og
það er mín sérviska að safna þeim saman
og freista þess að koma þeim í sitt gamla
horf á ný. Ég á við ramman reip að draga,
en ég held mínu striki. Það skaðar engan
sem ég er að gera og ef einhverjum finnst
það einhvers virði, þá tekur hann við því í
fyllingu tímans. Mér fyndist það ekki út í
bláinn að þetta gæti orðið vísir að alvöru
íslensku búvélasafni," segir Friðjón Árna-
son.
Hann fylgir okkar aftur að skemmunni
og sýnir okkur traktor sem hann hefur lok-
ið við. Hann er í hrópandi mótsögn við
gömlu ryðkláfana. Stór og glæsilegur, eld-
rauður og gangfær! Hrópandi dæmi um
árangur þann sem Friðjón Árnason dráttar-
vélasafnari getur státað af.
Sumir segja mig
safna drasli
Friðjón innan
um hugðarefni
sín.
fleira, því alls á Friðjón 35 mismunandi
tegundir af dráttarvélum. Sumar þeirra teg-
unda sem Friðjón þuldi upp eru að vísu
ekki til staðar við skemmuna í Lunda-
reykjadalnum. Einstaka þeirra eru eftirsótt-
ar dráttarvélar sem hann veit af úti á landi.
Ein slík er Fordson ’29. Hún er „vestur á
Mýrum“ segir Friðjón og vill ekki tíunda
nánar hvar á Mýrunum. Hann hefur auga-
stað á eintakinu. „Vandamálið er að ná
henni. Hún situr úti í mýri og það er varla
hægt að koma tækjum að henni. Það er
synd, því þetta er einstök dráttarvél," segir
Friðjón og heldur áfram: „Svo er ég búinn
að vera að sverma fyrir annarri, „Oliver
70“ frá 1946, árum saman. Það kom einn
svona, 6 strokka bensíntraktor, og eintakið
er austur í Grímsnesi. Ég hef samband
þangað austur af og til. Það er eintak sem
ég vildi ná til mín.“
Enn er haldið inn á verkstæði. Síðasta
eintakið sem fyrir augu ber, er svo komið
til ára sinna, að traktorinn sá er á járnhjól-
um. Friðjón stingur upp á því að heimsókn-
in haldi áfram heima í Melgerði þar sem
einir þrír_ traktorar til viðbótar standa á
hlaðinu. Á leiðinni verður Friðjóni tíðrætt
um hversu mikla ánægju hann sæki í þetta
jriðjón hefur verkstæði og skemmu
fast við þjóðveginn fram dalinn.
Þegar að er komið mætti í fyrstu
ætla að þar fari einstaklingur sem
hefur ekki ríka tilfinningu fyrir því
að hafa snyrtilegt í kringum sig. Áður en
grannt er skoðað minnir aðkoman á slæmt
tilfelli fyrirbæris sem hefur verið á hröðu
undanhaldi hin seinni ár; það er sóðalega
bæjarstæðinu, Þama ægir saman tugum
niðurgrotnandi vinnuvéla. Dráttarvéla. En
þessir ryðkláfar eru annað og meira ef að
er gáð og Friðjón hefur safnað þeim saman
af ásettu ráði. Þetta eru gamlir gripir, sum-
ir ill- eða jafnvel ófáanlegir. Friðjón er kom-
inn á kaf í verkefni sem ævin dugar kannski
ekki til að ljúka. Hann er að gera þessar
gömlu vélar upp eins og kallað er. Og hann
lætur ekki við það sitja að lappa upp á útlit-
ið. Stefnan er að allar verði dráttarvélamar
gangfærar áður en yfir lýkur.
Friðjón er á verkstæðinu er Morgunblaðs-
menn renna í hlað. Hann hafði lýst því með
mörgum orðum símleiðis hvemig best væri
að rata til sín, en þegar til kastanna kom
fór það ekki á milli mála. Varla era tæp-
lega 40 ryðgandi dráttavélarhræ fyrir utan
margar skemmur í Lundareykjadal. Inni er
hálfrökkur, en Friðjón vinnur við dagskím-
una sem kemur inn um gluggana. Hann
bendir strax á vélina sem hann er að vinna
við þessa daganna, kallar tækið „David
Brown“, þetta sé sá elsti og þeir séu ekki
til lengur. Vélin er ryðguð og illa til reika,
en Friðjón yppir öxlum og segir að það
standi allt til bóta. „David Brown“ er fyrsta
af mörgum áður óþekktum dráttarvélar-
nöfnum sem blaðamenn Morgunblaðsins fá
að heyra í fyrsta sinn næstu stundarfjórð-
ungana. Friðjón er spurður hvemig á þess-
um ólíkindum standi, að hann hafí gaman
af því að safna gömlum dráttarvélum?
„Nostalgía..."
Friðjón hugsar sig um og segir svo: „Ég
er fæddur og uppalinn í sveit. Sem ungling-
ur upplifði ég fyrstu vélvæðinguna til sveita.
Það var afar spennandi og ég eyddi löngum
tíma i að skoða og velta fyrir mér þessum
undratækjum, dráttarvélunum. Þó að ég
hafí lengst af starfað sem vörabílsstjóri og
seinni árin ekið skólabömum sveitarinnar,
er ég enn sveitamaður í mér. Það má því
segja að þetta sé nokkurs konar „nostalgía“
í mér. Ég hef lengi hugsað mér að koma
þessu safni af stað, en það var ekki fyrr
en fyrir Qóram áram eða svo að ég áttaði
mig á því að tíminn var að hlaupa frá mér
og ég yrði að byrja þó svo að ég yrði að
sníða mér stakk eftir vexti í fyrstu að
minnsta kosti. Þetta er dýrt. Það kostar
mikla peninga að flytja gamlar dráttarvélar
landshluta á milli og þó að menn hafí verið
mér velviljaðir þá setur kostnaðurinn mér
vissa klafa. En ég er loks byrjaður og hef
einsett mér að ná sem mestu til mín. Mér
finnst eiginlega með ólíkindum að engin
starfsemi í landinu hefur það á könnu sinni
að varðveita svona gripi. Þetta era minjar
um liðna tíma og ber að meðhöndla sem
slíkar.“
Þrátt fyrir eldmóð Friðjóns virðist þetta
vera stríð þar sem hallar veralega á annan
aðilann, í þessu tilviki Friðjón, því hann
hefur engin hús undir gripina, vélamar
standa undir beram himni og veður og vind-
ar naga þær árin á enda. Og að gera upp
hverja dráttarvél er ekki einnar nætur verk.
Friðjón segir að það geti tekið allt að ár
að ljúka einni vél og því liggur beint við
að spyija hvemig þetta geti eiginlega endað?
„Ja, það er ljóst að ég hef engin efni á
Árang-
urinn
því að smíða hús yfír þetta, hins vegar era
ýmis hús að fara úr notkun hér og þar ef
menn hefðu áhuga, t.d. loðdýrahús. Ég
held bara mínu striki og sé hvað verða vill,“
segir Friðjón. En er það tilfellið, heilt ár
með eina dráttarvél?
Friðjón strýkur einni vélinni sem er næst-
um tilbúin. Bara eftir að mála, og segir:
„Ég keyri skólabömin og einnig mjólkurbíl
í afleysingum. Inn á milli hef ég tíma til
að dunda við þetta. Ég var í hjáverkum
veturinn að klára þennan. Það er ógurleg
vinna í þessu. Það þarf að sandblása hveija
dráttarvél og ryðveija og mála. Margar af
þessum dráttarvélum era auk þess ógang-
færar og það er kúnstugt að fá varahluti
í tæki sem hafa kannski ekki verið í fram-
leiðslu í áratugi. Þetta er því spuming um
tíma og þolinmæði."
BM Voivo, Fahr D66...
Friðjón vill fara út að sýna dráttarvélar.
Það er eftirminnileg sýning og fljótlega era
tegundaheitin farin að hringsnúast í höfðum
gestanna, Fahr D66, BM Volvo, Oliver 70,
Massey Harris, Oliver 60, Leader, Hano-
mag, Fordson, Farmal A, Allis Chalmers,
Bouch og margt fleira. Já, mjög margt