Morgunblaðið - 23.06.1994, Blaðsíða 32

32 FIMMTUDAGUR 23. JÚNÍ 1994
MINNINGAR
MORGUNBLAÐIÐ
FINNUR FRÍMANN
KRISTJÁNSSON
+ Finnur Frímann
Kristjánsson var
fæddur á Halldórs-
stöðum í Kinn í Suð-
ur-Þingeyjarsýslu
20. júní 1916. Hann
lést á Húsavík 16.
júní síðastliðinn
tæplega 78 ára að
aldri. Foreldrar
hans voru Kristján
Sigurðsson bóndi á
Halldórsstöðum,
Sigurðssonar bónda
þar Þorsteinssonar
bónda á Þórodds-
stað, Grímssonar í
Fremstafelli, og
kona hans Guðrún Sigurðardótt-
ir frá Draflastöðum í Fnjóska-
dal. Hinn 9. september 1939 gift-
ist Finnur Hjördísi Björgu
Tryggvadóttur Kvaran, f. 27.8.
1920, d. 6. mars 1991, prests á
Mælifelii í Skagafirði og konu
hans Önnu Grímsdóttur Kvaran.
Finnur og Hjördís eignuðust
þijú börn. Þau eru: Tryggvi, f.
1.1. 1942, giftur Áslaugu Þor-
geirsdóttur og eiga þau þijú
böm; Guðrún, f. 12.2. 1945, gift
Pálma Karlssyni og eiga þau
þijú böm; og Anna, f. 16.9. 1949,
gift Ólafi Gunnarssyni og eiga
þau tvö böm. Finnur stundaði
nám í Héraðsskólanum á Laug-
um í tvo vetur, 1933-35, og
brautskráðist frá Samvinnuskól-
anum 1938. Hann var kaupfé-
lagsstjóri Kaupfélags Svalbarðs-
eyrar frá 1. janúar 1939 til 1.
júní 1953 og kaupfélagsstjóri
Kaupfélags Þingeyinga á Húsa-
vík 1953 til ársloka 1979. Hann
var bæjarfulltrúi á Húsavík
1962-74 og sat í stjórn Fiskiðju-
samlags Húsavíkur 1953-62.
Hann var í stjóra vélaverkstæð-
isins Foss á Húsavík 1953-78.
Finnur var forstöðumaður
Safnahúss Húsavíkur frá 1. mars
1980 til 1. ágúst 1992, en var
þó eftir það viðloðandi við safn-
ið. Hann sat í stjórn Garðræktar-
félags Reykhverfinga og var
meðritsljóri Árbókar Þingey-
inga frá árinu 1980. Þá sá hann
um ritstjórn Boðbera, rits Kaup-
félags Þingeyinga. Hann var for-
maður UMF Gaman og alvara í
Ljósavatnshreppi á sínum yngri
ámm, organisti og söngstjóri við
Svalbarðskirkju og starfaði síð-
an í sóknamefnd Húsavíkur-
kirkju. Fjölmörg önnur félags-
störf hafði Finnur með höndum.
Útför hans fer fram frá Húsavík-
urkirkju i dag.
MEÐ FINNI Frímanni Kristjánssyni,
fyrrverandi kaupfélagsstjóra, er
genginn einn af merkum forystu-
mönnum íslenskrar samvinnuhreyf-
ingar, en hans kynslóð átti mikinn
þátt í því að marka djúp framfara-
spor í það velferðarkerfi sem þjóðin
eignaðist á árunum fyrir og eftir síð-
ari heimsstyijöldina. Þar naut sam-
vinnuhreyfingarinnar við í ríkum
mæli með uppbyggingu atvinnulífs
til sjávar og sveita.
Finnur Kristjánsson óx upp úr
jarðvegi hinna þingeysku forystu-
manna samvinnuhreyfingarinnar
sem brutu ísinn með stofnun Kaup-
félags Þingeyinga árið
1882. Þrátt fyrir endur-
tekin stóráföll sigldu
þeir fari sínu heilu í
höfn og tryggðu þar
með framtíð félagsins.
Hugsjónir forystu-
mannanna urðu smám
saman að áþreifanleg-
um veruleika og þar
með var stigið stórt
skref i sjálfstæðisbar-
áttu fslendinga. Versl-
unin var flutt inn í land-
ið í hendur íslendinga
sjálfra.
Þegar við veltum því
fyrir okkur hvaða
ástæður ollu því að þessi tilraun þin-
geysku bændanna til stofnunar fé-
lags til verslunar á samvinnugrund-
velli tókst, þá beinast augun fyrst
að mönnunum sjálfum sem skipuðu
forystuliðið, en á þessum árum þóttu
Þingeyingar bera af öðrum lands-
mönnum um menningu og mannval.
Þótt fáir Þingeyingar kæmust í skóla,
gekk kynslóðin ótrúlega fast fram í
að afla sér menntunar, bóklegrar og
verklegrar og jafnskjótt og kallið
kom, fundust leiðtogaefni í hverri
sveit, hvort sem var um þátttöku í
sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar, bún-
aðarsamtökum eða verslunarfélags-
skap. Sérstök vakning varð til, þjóðl-
ið Þingeyinga, vakning sem mótaðist
af nýjum pólitískum straumum og
ýtti undir gagnrýna hugsun, sem
vildi brjóta flest mál til mergjar. fs-
lenska bændasamfélagið var að rétta
úr sér undan aldagömlu fargi kúgun-
ar, fáfræði og fátæktar. Þessir póli-
tísku straumar, undir forystu skel-
eggra og framsækinna forystu-
manna, fengu útrás í baráttu fyrir
öflugum framgangi félags í eigu
fólksins sjálfs, baráttu sem fleytti
Kaupfélagi Þingeyinga yfir brim og
boðaföll fyrstu áranna. Stofnun
Kaupfélags Þingeyinga og sú harð-
skeytta barátta sem háð var fyrir
lífi þess, fæddi af sér hugsjónir og
hygmyndafræði hinnar íslensku sam-
vinnustefnu. Fyrr en varði höfðu þær
hugsjónir borist um gjörvallt landið
og raunar skapað nýtt land og nýja
íslenska hugmyndafræði og árið
1902 stofnuðu Þingeyingar Samband
ísl. samvinnufélaga, en það átti eftir
að verða sterkur homsteinn íslenskr-
ar samvinnuhreyfingar á þessari öld.
Eins og áður er sagt óx Finnur
Kristjánsson upp úr jarðvegi frum-
herja samvinnuhreyfingarinnar.
Ungur í starfi kaupfélagsstjóra vann
hann sér traust á Svalbarðseyri með
því að skila góðum rekstri í þessu
tiltölulega litla kaupfélagi. Það var
því ekki að ástæðulausu að Finnur
var ráðinn kaupfélagsstjóri Kaupfé-
lags Þingeyinga á Húsavík, þegar
Þórhallur Sigtryggsson lét þar af því
starfi. Finnur gegndi kaupfélags-
stjórastarfinu á Húsavík við góðan
orðstír til ársloka 1979 og hafði þá
verið kaupfélagsstjóri í fjörutíu ár.
Hann var kjörinn í stjóm Sambands-
ins 1960 og varaformaður stjórnar
þess frá 1975 til og með 1984. Þá
gegndi hann fjölmörgum öðrum
störfum utan samvinnuhreyfingar-
innar.
Giftingardagurinn reyndist mikill
hamingjudagur í lífi þeirra Finns og
Hjördísar eiginkonu hans. Jafnræði
var með þeim hjónum og þau voru
t
Eiginmaður minn, faðir, tengdafaðir
og afi
KRISTJÁN JÓNSSON
loftskeytamaður,
Bírkimel 8a,
verður jarðsunginn frá Dómkirkjunní í
Reykjavík í dag, fimmtudaginn 23. júní,
kl. 15.00.
Gréta Sveinsdóttir,
Jón Kristjánsson,
Björg Sveinbjörnsdóttir
og barnabörn.
einstaklega samrýnd. Þau voru góð-
um gáfum gædd, myndarleg á velli
og hjónaband þeirra alla tíð mjög
farsælt. Hinn 6. mars 1991 lést Hjör-
dís snögglega og var þá mikill harm-
ur kveðinn að Finni og fjölskyldu
hans. Hjördís hafði verið hinn styrki
förunautur Finns í gegnum árin og
var missirinn því sár. Hann bar þó
harm sinn vel og trúlega hafa störf
hans við Safnahúsið létt honum
stundir, en þar sökkti hann sér niður
í störfin. Hinn 17. júní 1976 sæmdi
forseti íslands Finn riddarakrossi
hinnar íslensku fálkaorðu.
Við fráfall Finns verður mér hugs-
að til samstarfs okkar í samvinnu-
hreyfmgunni um áratuga skeið.
Hann var einn af þeim í stjórn Sam-
bandsins sem var mjög virkur, hafði
margt til málanna að leggja, enda
ríkur að reynslu frá hinum marg-
þættu störfum í því héraði þar sem
vagga samvinnuhreyfingarinnar
stóð. Að vonum varð Finnur fyrir
miklum vonbrigðum með þróun mála
í Sambandinu síðustu árin. Sama
gildir um þann sem skrifar þessar
línur. Það er þó mikil bót í máli, að
samvinnuhreyfingin á íslandi heldur
velli. Stærri kaupfélögin starfa mörg
af þrótti. Enn er þörf á öflugu sam-
vinnustarfi hér á landi, þótt umhverf-
ið hafi þreyst. I þeirri þróun sem nú
ríkir á Islandi, þegar þeir ríku verða
ríkari með hveiju ári sem líður en
þeir fátæku fátækari, er enn meiri
þörf fyrir öfluga samvinnuhreyfingu
hér á landi. Þetta kemur ósjálfrátt
upp í hugann þegar skrifuð er minn-
ingargrein um þann samvinnumann
sem starfaði í 45 ár í forystusveit
hreyfingarinnar, frá því að gegna
kaupfélagsstjórastarfi 23 ára, í fjöru-
tíu ár, til þess að vera stjómarmaður
Sambandsins og varaformaður
stjómar frá 1960 til loka árs 1984.
Fráfall Finns Kristjánssonar ætti að
minna samvinnumenn á, að tími er
kominn til þess að nýju að bretta
upp ermarnar í samvinnuhreyfing-
unni, til þess að aðlaga samvinnu-
starfið enn frekar hinu breytta um-
hverfi, sem við nú búum við. Mættu
menn þá hafa í huga það sem Þingey-
ingamir gerðu er þeir stofnuðu fyrsta
kaupfélagið á Islandi.
Við Margrét kveðjum góðan vin
um leið og við vottum bömum Finns
og fjölskyldum þeirra innilega sam-
úð. Guð blessi minninguna um Finn
Kristjánsson
Erlendur Einarsson.
Daginn eftir að Finnur Kristjáns-
son hvarf til feðra sinna gengu lands-
ins böm svo tugþúsundum skipti á
Lögberg til þess að minnast þess að
hálf öld var liðin frá stofnun lýðveld-
is á íslandi. Á þeirri stundu var það
efst í huga lærðra sem leikra að
draumurinn frá 1944 hefði ræst svo
sem best varð á kosið.
Finnur Kristjánsson var mætur
fuiltrúi þeirrar kynslóðar sem gerði
lýðveldisdrauminn að veruleika. Á
langri og virkri starfsævi hafði hann
í hendi sér flesta þræðina í atvinnu-
lífi Suður-Þingeyinga. Hann naut
þeirrar gæfu að sjá erfiðleika og
naum kjör þoka um set fyrir tækni-
legum framförum og velmegun. En
Finnur skildi flestum öðrum betur
að maðurinn lifir ekki af einu saman
brauði. Honum var í blóð borinn
mikill áhugi á sögulegum og listræn-
um verðmætum og skilningur á því
að framtíðarheill þjóðarinnar var
Erfldrykkjur
Glæsileg kaffi-
lilaðbí>rð fídlegir
salir og injög
góð þjónusta,
llpplvsiiigar
ísíma22322
FLUOLEIDIR
UÓTEL LOFTLEIIlt
undir því komin að þessi verðmæti
færu ekki í súginn.
Það fór ekki hjá því að margvísleg
störf hlæðust á Finn, til hliðar við
kaupfélagsstjórastarfið, eða kannske
öllu heldur í eðlilegu framhaldi af
því. Hann sat um árabil í bæjarstjóm
Húsavíkur, í stjórn Fiskiðjusamlags
Húsavíkur og Hótels Húsavíkur o.fl.
fyrirtækja. Hann var ritstjóri Boð-
bera K.Þ. frá 1953 til 1979 og í rit-
stjórn Árbókar Þingeyinga frá 1980.
Hér skal þess sérstaklega minnst að
Finnur Kristjánsson sat nær aldar-
fjórðung í stjórn Sambandsins, frá
1960 til 1984, er hann baðst undan
endurkjöri. Hann var varaformaður
stjómarinnar frá 1975 til 1984.
Eins og aðrir framkvæmdastjórar
í Sambandinu sat ég nær alla fundi
Sambandsstjómar og fékk því gott
tækifæri til þess að kynnast stjórn-
armanninum Finni. Þessi kynni hóf-
ust árið 1967, þegar ég fluttist heim
frá útlöndum, og stóðu þar til hann
hvarf úr stjóminni árið 1984. Eftir
það héldum við góðu sambandi og
kynntist ég þá vel áhuga hans á
varðveislu sögulegra minja og menn-
ingarlegra verðmæta. Síðast áttum
við símtal fyrir nokkrum vikum um
málefni af þessum toga spunnið.
Finnur Kristjánsson var mikill at-
kvæðamaður í stjóm Sambandsins
og bar þar margt til. Vegna star-
freynslu sinnar hafði hann staðgóða
þekkingu á sviði verslunar, landbún-
aðar, fískvinnslu og útgerðar, en
þetta voru meginviðfangsefni aðal-
deiida Sambandsins. Það var háttur
hans að flytja mál sitt af hógværð
og með þeim skýrleik sem auðveldar
mönnum að greina aðalatriði hvers
máls. Hann gat verið mjög fastur á
skoðun sinni, ef því var að skipta,
en manna ólíklegastur til þess að
gera að ófyrirsynju ágreining um
afgreiðslu mála. Tungutak hans bar
vott um það menningarumhverfi sem
hann var vaxinn upp í. Einkenni
þess snúast ekki aðeins um framburð
einstakra bókstafa, eins og stundum
er talað um, heldur miklu fremur um
raddbeitingu og sjálfa hrynjandi
málsins. Finnur var gæddur óvenju-
lega sterkri kímnigáfu og þurfti
stundum lítið tilefni til að gamanmál
lægju honum á tungu. Tækifæris-
ræðum hans var við brugðið og minn-
ist ég þess, hversu hann gat heillað
stóran fund eða heilt samkvæmi með
skemmtilegri frásögn.
Mikill harmur var kveðinn að hinni
samhentu fjölskyldu Finns þegar
Hjördís eiginkona hans var óvænt
burt kölluð 6. mars 1991. Nú þegar
þessi mætu hjón eru bæði horfin af
sjónarsviðinu, minnumst við Inga af
djúpu þakklæti margra ljúfra sam-
verustunda á langri samleið, svo
norðan heiða sem sunnan. Alveg sér-
staklega minnumst við heimsókna á
fagurt heimili þeirra á Húsavík.
Að leiðarlokum vottar Sambands-
stjóm Finni Kristjánssyni virðingu
sína og þakkir fyrir hið gifturíka
ævistarf sem var helgað kaupfélög-
unum og samvinnuhreyfingunni.
Bömum hans og Hjördísar og fjöl-
skyldunni allri vottum við dýpstu
samúð.
Sigurður Markússon.
I dag er gerð útför Finns Krist-
jánssonar, fyrrum kaupfélagsstjóra
og síðar forstjóra Safnahússins á
Húsavík, góðvinar og þarfs manns á
sínum vettvangi. Þótt kynni okkar
væru í reynd ekki löng og vík milli
vina duldist mér ekki hið mikla og
góða starf, sem hann og Hjördís
heitin kona hans unnu þingeyskum
söfnum og fræðum, og vil ég að leið-
arlokum minnast hans fáeinum orð-
um og þakka það verk, sem hann
vann og hlaut fyrir lof og virðingu.
Finnur hætti kaupfélagsstjóra-
störfum á Húsavík 1979 og þá búinn
að vinna samvinnuhreyfingunni ærið
dagsverk. Þá var falazt eftir honum
að gerast forstöðumaður Safnahúss-
ins. Finnur hefði víst ekki ætlað sér
að bindast öðru starfi er hann lét
af kaupfélagsstjórn, og allra sízt
hafði hann víst hugsað sér að fást
ERFIDRYKKJUR
p E R i. a n sími 620200
vð safnstörf, þótt hann hefði sýnt
þeim áhuga, var m.a. í nefnd, er
sett var á laggimar á vegum Búnað-
arsambands Þingeyinga upp úr 1950
til að koma byggðasafni héraðsins á
laggir. Hann tók sér umhugsunar-
frest og fann þá, að þessu gæti hann
ekki vikizt undan. Bæði bar hann til
safnanna hlýjan hug og hafði enn
starfsorku og var mikill áhugamaður
um þingeyska sögu og menningu.
Því lét hann til leiðast og tók að sér
starfið, sem var að sönnu ekki við
eitt safn heldur fjögur. Þá voru einn-
ig komin þar skjalasafn, málverka-
safn og náttúrugripasafn, sem öllum
hafði verið fenginn samastaður í
nýbyggðu safnahúsi á Húsavík. Áður
hafði byggðasafnið verið til húsa í
gamla bænum á Grenjaðarstað, og
þar er reyndar enn hluti þess.
Það er skemmst að segja, að þau
Finnur og Hjördís Kvaran, kona
hans, reyndust þessum fósturbömum
sínum, söfnunum á Húsavík, miklir
velgerðarmenn, en Hjördís vann
einnig í söfnunum í hálfu starfi.
Áhugi þeirra og starfsvilji var mikill
og munu þau ófáar stundir hafa
unnið fram yfir tilskilinn vinnutíma,
t.d. oft dijúga kvöldvinnu framan
af, af áhuganum einum.
Allrúmt var-um söfnin í safnahús-
inu og góð aðstaða þar, þótt ekki
væri í reynd rúm fyrir þá stærstu
gripi byggðasafnsins, sem áformað
var að varðveita, en úr því skyldi
bætt með nýbyggingu. Var gott að
koma þar í safnahúsið og njóta gest-
risni þeirra, ræða safnstörf og sjá
þá snyrtimennsku í sýningum og frá-
gangi safnmuna og heimildagagna
og finna áhugann, sem á bak við
starf þeirra bjó. Þau voru samhent
í starfi og vart hægt að finna, hjá
hvoru áhugaeldurinn logaði glaðar.
Þótt þau ynnu öllum söfnun'um af
hinni mestu prýði virtist þó skjala-
safnið eiga mestan hug þeirra. Varð
það enda gríðarstórt og merkilegt
og þar eru varðveittar mikilsverðar
heimildir um héraðssögu og lands-
sögu. Má fínna þar hvarvetna andblæ
hinnar þingeysku menningar, sem
svo mjög ljómaði á 19. öld og fram-
an af hinni 20. og enn kastar bjarma
á héraðið, þótt með breyttum lands-
háttum og menntun beri nú ekki eins
á þeirri sérstöðu og fyrr. Má í skjala-
safninu fínna bréfasöfn, dagbækur,
skjöl hreppa og jarða, sveitarblöð,
handrit margs konar og fróðleiks-
syrpur og samtíning af mörgu tagi
og yfírleitt allt það, sem á einhvern
hátt teljast varðveizluverð heimildar-
gögn og þau gátu komið höndum
yfir. Munu þau oft hafa átt dijúgan
hlut að því, að einstaklingar ráðstöf-
uðu bréfum sínum og skrifuðu máli
til safnsins og hefði margt af þessu
vafalaust glatazt, ef þeirra hefði
ekki notið við. Allt var þetta síðan
snyrtilega frágengið, vandlega skráð
og spjaldskrár gerðar yfír bréfasöfn
og frumgögnunum skipulega raðað
í öskjur, sem hver átti síðan sinn
stað í safninu. Snyrtimennska var
einkenni þeirra hjóna, jafnt í eigin
framgöngu sem í því umhverfí, sem
þau skópu.
Það var Finni mikill missir er Hjör-
dís kona hans andaðist, en áfram
hélt hann starfí þeirra, og hin síð-
ustu ár, eftir að hann hafði látið af
umsjá safnanna, vann hann enn þar
að ýmsum störfum og annaðist út-
gáfu Safna, ársrits um söfnin í hérað-
inu, sem hann sjálfur hafði stofnað
og skrifaði einn að mestu leyti alla
tíð.
Þótt fjarlægð gerði samfundi fáa
var ávallt eins og að hitta foma
góðvini að koma til þeirra hjóna fyr-
ir norðan. Síðast kom ég á heimili
Finns fyrir tæpu ári. Hann bjó þá
einn í íbúð þeirra, allt var í sömu
skorðum og fyrr og ekki að sjá ann-
að, en húsfreyjan hefði brugðið sér
frá smástund, svo vel hélt Finnur í
horfínu um heimilisbrag allan. Hann
kvaðst nú hafa orðið að læra mat-
seld á gamals aldri og sér tækist það
bara ágætlega.
Við safnmenn hér syðra', sem
þekktum þau Finn og Hjördísi, sökn-
um nú vina í stað. Lifi beggja minn-
ing í landi blessuð.
Þór Magnússon.
Fleiri minningargreinar um
Finn Frímann Kristjánsson
bíða birtingar og munu birtast
í blaðinu næstu daga.