Morgunblaðið - 14.10.1994, Blaðsíða 29

2 8 FÖSTUDAG UR 14. OKTÓBER 1994
MORGUNBLAÐIÐ
MORGUNBLAÐIÐ

STOFNAÐ 1913
UTGEFANDl
FRAMKVÆMDASTJÓRI
RITSTJÓRAR
Árvakur hf., Reykjavík.
Haraldur Sveinsson.
Matthías Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
MORGUNBLAÐIÐ, Kringlunni 1, 103 Reykjavik. SÍMAR: Skiptiborð: 691100.
Auglýsingar: 691111. Askriftir: 691122. SÍMBRÉF: Ritstjórn 691329, frétt-
ir 691181, íþróttir 691156, sérblöð 691222, auglýsingar 691110, skrif-
stofa 681811, gjaldkeri 691115. Áskriftargjald 1.400 kr. á mánuði innan-
lands. f lausasölu 125 kr. eintakið.
SAMKEPPNIN,
VÖRUVERÐIÐ OG
KAUPMÁTTURINN
ÞAÐ ER GÖMUL saga og ný að fátt kemur almenningi
betur kjaralega en verzlunarsamkeppni. Reynslan hér-
lendis sem erlendis hefur ótvírætt sýnt, að vaxandi sam-
keppni fylgir meira vöruúrval og lægra verð. í afkomulægð
þjóðarinnar síðustu sjö árin var hörð verzlunarsamkeppni á
smásölumarkaði helzta vörn kaupmáttar fólksins í landinu.
Kaupfélögin og samvinnuhreyfingin hertu verzlunarsam-
keppni framan af ferli sínum, á síðustu áratugum 19. aldar
og á fyrstu áratugum þeirrar 20. Samkeppni kaupmanna
og kaupfélaga á þessum árum kom landsmönnum til góða
í vörugæðum og -verði. Síðar breyttist samvinnuhreyfingin,
að minnsta kosti að hluta til, í andhverfu sína. Kaupfélög
urðu ein um hituna í heilum héruðum og samkeppnin þvarr.
Samband íslenzkra samvinnufélaga varð að verzlunarrisa í
skjóli samkeppnishamlandi aðstöðu, forréttinda og Fram-
sóknarflokksins. Megineinkenni einokunar og fákeppni,
hærra vöruverð, lét ekki á sér standa. Það er síðan saga út
af fyrir sig hver urðu örlög SÍS þegar markaðsbúskapur
og samkeppni knúðu afgerandi dyra í íslenzku samfélagi.
Stórmarkaðir, sem hafa komið til sögunnar hér á landi,
hafa hert samkeppni á smásölumarkaði á nýjan leik — og
það svo um munar. Og sem fyrr segir hefur fátt, ef nokk-
uð, komið almenningi jafn ríkulega til góða á síðustu þreng-
ingartímum í þjóðarbúskapnum og þessi verzlunarsam-
keppni, sem sagt hefur til sín í hagstæðara vöruverði en
ella. Og ef enginn einn aðili nær það stórri markaðshlut-
deild á okkar tiltölulega smáa markaði, að jaðri við einok-
un, njóta neytendur samkeppninnar áfram.
Lífskjör íslendinga ráðast að stórum hluta í milliríkja-
verzlun, svo stóran hluta framleiðslu okkar sem við flytjum
út, svo hátt hlutfall neyzluvöru sem við flytjum inn. Við
höfum reynt að tryggja hagsmuni okkar, að þessu leyti,
með milliríkjasamningum, ekki sízt innan Evrópska efna-
hagssvæðisins. Það er því nánast sjálfgefið að það viðskipta-
umhverfi, sem ríkir í umheiminum, setur mark sitt á ís-
lenzkt samfélag — og veitir því visst aðhald. Stefnumörkun
til aukins verzlunarfrelsis í EES-samningum mun styrkja
verzlunarsamkeppni hér á landi. Þetta á svo dæmi sé tekið
við um afnám ýmissa einkaleyfa, sem m.a. bundu viðskipti
héðan við tiltekna umboðsmenn erlendis. Þróun af þessu
tagi opnar leiðir til hagkvæmari innkaupa til landsins.
Frjálsari viðskipti milli landa leiða einnig til vaxtar í al-
þjóðaviðskiptum, sem trúlega kemur okkur til góða. Þannig
segir í Þjóðhagsáætlun fyrir árið 1995, sem forsætisráð-
herra lagði fram 1. október sl.:
„Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn spáir miklum vexti í alþjóða-
viðskiptum. Talið er að þau muni aukast um 7,2% á þessu
ári og 5,9% á því næsta, borið saman við 4% aukningu í
fyrra. Þessi vöxtur tengist betri tíð og fijálsari viðskiptum
milli landa. Áætluð gildistaka GATT-samninga á næsta ári
skiptir miklu máli í þessu sambandi. Svæðisbundnir samn-
ingar, þar á meðal EES, stækkun ESB og NAFTA leggjast
á sömu sveif“.
Það er mikilvægt að laga íslenzkan þjóðarbúskap að ríkj-
andi og fyrirsjáanlegum viðskiptaháttum í umheiminum.
Ekki sízt að að víkja úr vegi höftum og samkeppnishömlum.
Það er á hinn bóginn grundvallarforsenda þess, að verzlun-
arsamkeppni nýtist neytendum til hagsbóta, að markaðurinn
sé virkur. Hafa verður í huga þá hættu að lítill markaður,
eins og okkar, hefur nokkra tilhneigingu til að þróast til
fákeppni. Útkoman verður neikvæð fyrir neytendur, ef mál
þróast á þann veg, og breytir þá lítlu hvort slík fákeppnis-
staða er í höndum einka- eða samvinnurisa.
Því er nauðsynlegt að standa þann veg að verki, að mark-
aðurinn kalli á virka samkeppni, svo neytendur njóti hag-
stæðustu kjara á komandi árum. Þetta á við um hvers kon-
ar verzlun og þjónustu. Samkeppnin þarf bæði að vera virk
og fjölbreytt, spanna alla flóru smásöluverzlunar, að
ógleymdum kaupmanninum á horninu með hans sérhæfðu
og persónulegu þjónustu, til að mæta eðlilegum kröfum
neytenda í nútímasamfélagi.
■b
A fjórða þúsund ríkisstarfsmenn geta samið um launuð námsleyfi
MHW-
ALGENGAST er að ríkisstarfsmenn geti sótt um að fara í launað námsleyfi í tvo til fjóra mánuði í senn eftir fjögur til sex ár í starfi.
Mismunandi reglur
og takmarkað eftirlit
IA
AF
INNLENDUM
VETTVANGI
LAUNUÐ námsleyfí háskóla-
menntaðra ríkisstarfs-
manna byggjast á ákvæð-
um í kjarasamningum sem
veita starfsmönnum þó yfirleitt að-
eins heimild til að sækja um leyfi til
yfirmanna sinna í ríkisstofnunum og
ráðuneytum en ekki rétt á að fara í
námsleyfí.
Háskólamenntaðir ríkisstarfsmenn
eru nú á bilinu 3.500-3.600 talsins.
Birgir Björn Sigutjónsson, fram-
kvæmdastjóri Bandalags háskóla-
menntaðra starfsmanna ríkisins
(BHMR), segir að öll aðildarfélögin
hafi heimildarákvæði um námsleyfi
í kjarasamningum sínum, með þrem-
ur undantekningum. Sagði hann að
meginreglan væri sú, að ríkisstarfs-
maður geti óskað eftir að fara í náms-
leyfí eftir tiltekinn tíma í starfí, sem
væri oftast 4, 5 eða 6 ár, mismun-
andi eftir félögum, og dvalartíminn
væri yfírleitt 2, 3 eða 4 mánuðir.
Jafnframt væri kveðið á um það í
kjarasamningum þessara hópa að
viðkomandi starfsmaður héldi föstum
launum í námsleyfí og að ferða- og
dvalarkostnaður fari eftir ákvörðun
ferðakostnaðamefndar
ríkisins.
Undantekningamar em
hins vegar í fyrsta lagi
sérákvæði í samningum
lækna, sem veita þeim rétt
en ekki aðeins heimild til
námsleyfa. í öðm lagi eru sérákvæði
í samningum Félags háskólakennara
sem veita lektomm, dósentum og
prófessorum möguleika á að ávinna
sér rétt til að fara í námsleyfi skv.
ákveðnum reglum og í þriðja lagi
gera samningar Hins íslenska kenn-
arafélags ráð fyrir að kennarar geti
sótt um tiltekinn fjölda námsleyfa
Engin þörf hefur veríð talin á að skipa nefnd
er hafí það hlutverk að samþykkja námsleyfi
starfsmanna stjómarráðsins og ákveða ferða-
kostnað eins og Iqarasamningar kveða á um.
— — —— -----------------
I athugun Omars Fríðrikssonar kemur fram
að mál þessi hafa verið í höndum æðstu stjóm-
enda ráðuneyta og stofnana.
Skipun nefnd-
ar um náms-
leyfi í athugun
eftir tíu ára starf við kennslu.
Ákvæði í kjarasamningi háskóla-
menntaðra starfsmanna stjómarráðs-
ins er mun opnara hvað þetta snertir
en sambærileg ákvæði í samningum
flestra annarra aðildarfélaga BHMR.
Samkvæmt því er heimilt að veita
starfsmönnum námsleyfí eftir fjög-
urra ára starf í þjónustu ríkisins í
allt að 2 mánuði á 6 ára fresti en í
lok ákvæðisins er tekið fram að heim-
ilt sé að veita lengri eða skemmri leyfí
á lengra eða skemmra árabili. Gefur
þetta yfirmönnum ráöuneyta mun
fijálsari hendur um hvemig þeir fram-
kvæma þessi mál hjá sér. Þá er gert
ráð fyrir að leyfið skuli háð samþykki
nefndar, sem skipuð sé einum fulltrúa
hvors samningsaðila. Nefnd þessi hef-
ur aldrei verið skipuð.
Ekkert samræmt eftirlit er haft
með því hjá ríkinu hvernig þessar
heimildir eru notaðar og ekki er held-
ur skylt að tilkynna námsleyfí starfs-
manna til starfsmannaskrifstofu fjár-
________ málaráðuneytisins. Því er
hvergi hægt að ganga að
upplýsingum um fram-
kvæmd þessara mála á ein-
um stað eða fá uppgefið
tmmmmmmm hver kostnaður ríkisins er
vegna námsferða ríkis-
starfsmanna.
Magnús Pétursson, ráðuneytis-
stjóri í fjármálaráðuneytinu, segir að
engin ákvörðun hafí verið tekin um
að fjármálaráðuneytið eða starfs-
mannaskrifstofa þess hefði sérstakt
eftirlit með námsleyfum. Sagði hann
að heimild til námsleyfa statfsmanna
stjórnarráðsins hefði verið notuð hóf-
lega og ekki væri vitað til þess að
hún hefði verið misnotuð.
Magnús segir að áður en menn
færu að taka ákvörðun um að halda
einhverskonar skrá yfír námsleyfi
ríkisstarfsmanna þurfi mönnum að
vera ljóst hver tilgangurinn með því
ætti að vera. Sagðist hann telja mikil-
vægara að skýrt sé að þarna fari
viðkomandi aðilar með ákvörðunar-
vald sem fara þurfi með af fullri
ábyrgð og hófsemd.
Af samtölum við talsmenn ráðu-
neyta og BHMR má ætla að báðir
samningsaðilar séu yfirleitt sáttir við
núverandi fyrirkomulag og hafí ekki
talið þörf á skipun nefndarinnar.
Megin ástæðan sé sú að starfsmenn
stjórnarráðsins starfí í mikilli nálægð
við æðstu stjórnendur ráðuneytanna,
ráðuneytisstjóra og ráðherra, og það
ráðist af samningum við þá hvort
starfsmaður fær að fara í námsleyfi
og á hvaða kjörum. Nefndin kæmi
aldrei til með að taka fram fyrir hend-
ur ráðuneytanna hvað
þetta varðar. Hér sé um
heimildarákvæði að ræða,
og endanlegt vald sé hjá
hlutaðeigandi ráðherra.
Birgir Björn segir að af .
hálfu hagsmunasamtak-
anna sé fylgst með þvi hvort starfs-
menn rg'óti þeirra lágmarkskjara sem
samningar kveði á um en þau hafi
ekki afskipti af því ef einstakir starfs-
menn njóta betri kjara í námsleyfum
en samningar kveði á um.
Magnús Pétursson segir að tekið
verði til athugunar hvort ástæða sé
til að skipa umrædda nefnd í ljósi
Engar upplýs-
ingar um-
kostnað
þeirrar umræðu sem orðið hafí.
Sigurður Þórðarson ríkisendur-
skoðandi var á þeirri skoðun að eini
ávinningurinn af skipun þessarar
nefndar gæti verið sá, að komið yrði
á meira samræmi í þessum málum.
Aðspurður um framkvæmd þessara
mála sagði Sigurður að námsleyfi
ríkisstarfsmanna væru samningsat-
riði og það sé skoðun Ríkisendurskoð-
unar að greiða eigi eftir kjarasamn-
ingum en ekki umfram það. Mikil-
vægt sé að farið sé eftir settum regl-
um en hann sagðist jafnframt vilja
trúa því að hægt sé að treysta ráðu-
neytunum til að meta þessi mál í
hverju tilviki.
Sums staðar setja ríkisstofnanir
sér ýtarlegri vinnureglur um náms-
leyfi en fram koma í samningum og
fara nákvæmlega eftir þeim. Þannig
er því t.a.m. varið hjá Vegagerð ríkis-
ins en skv. upplýsingum Gunnars
Gunnarssonar, lögfræðings hjá
Vegagerðinni, er það vinnuregla hjá
Vegagerðinni að leyfa starfsmönnum
aldrei að fara í lengra námsleyfi en
þijá mánuði hverju sinni. Gunnar
sagði að algengast væri að 3-4 starfs-
menn af 50-60 starfsmönnum Vega-
gerðarinnar sem eru félagar í BHMR
væru í námsleyfum á hverju ári. Er
hér fyrst og fremst um að ræða verk-
fræðinga og tæknifræðinga og eru
ákvæði um námsleyfi í samningum
þeirra samhljóða. Heimilt er að veita
tveggja mánaða námsleyfi eftir ljög-
urra ára starf á sex ára fresti. Einn-
ig er heimilt að semja sérstaklega
um styttri námstíma ef um styttri
starfstíma er að ræða og hefur þeirri
________ vinnureglu verið fylgt hjá
Vegagerðinni að leyfa
starfsmönnum að fara í
þriggja mánaða námsleyfi
ef liðin eru 9 ár frá sein-
ustu námsferð viðkomandi
starfsmanns.
Að sögn Birgis Björns hefur laun-
uðum námsferðum ríkisstarfsmanna
í BHMR fækkað á seinustu árum.
Sagði hann að mjög mikið hefði dreg-
ið úr að starfsmenn fengju leyfi til
námsferða frá árinu 1986 að læknum
og háskólakennurum undanskildum,
sem eiga lögvarinn rétt á að fara í
launuð námsleyfí.
FÖSTUDAGUR 14. OKTÓBER 1994 29
' ......I " II I I . " 1 —.— . ■ . X
Hagfræðingar ASÍ og VSÍ um vaxtahækkun
Ekkí efna-
hagslegar
forsendur
Vextir hafa veríð að hækka erlendis á árínu
og um það er nú deilt hvort þetta muni leiða
til hækkunar á skammtímavöxtum á verð-
bréfamarkaði hér á landi á næstunni. Krist-
inn Briem kynnti sér sjónarmið aðila vinnu-
markaðarins, Seðlabankans o.fl. varðandi
vaxtaþróun á skammtímamarkaði
Skammtímavextir
Ríkisvlxlar,
3 mánaða,
kaupkrafa
Rfkisvíxlar,
12 mánaða
kaupkrafa
Vaxtabr. 1994
ríkisvixlar,
3 mánaða
Veröbólga 1994
(Spá um meðalbreyt.
neysluvöniverös)
Island
5,1 %
6,64%
□ -0,4%
2,5%*
Danmörk
Finnland
Noregur
Svíþjóð
6,9%
5,5%
6,4%
8,0%
6,6%
6,9%
9,6%
□ -0,3%
0,5% tZI
0,9% LZZZ3
1.2% l~l
!,5%
I 2,1%
3,1%
Bandaríkin
Þýskaland
Japan
Bretland
5,1 %
5,0%
2,3%
5,7%
6,0%
5,6%
2,8%
7,0%
2,0% I ....
[ZD -0,8%
0,3% □
0,3% □
(*M.v. skammt. veröb. væntingar)
Nafnávöxtun 3 mánaða ríkisvíxla 1994
Svfþjóð
Des. Jan. Feb. Mars Apr. Maí Júní Júlf Ág. Sept. Okt.
1993 1994 1994
HAGFRÆÐINGAR Vinnu-
veitendasambands íslands
og Alþýðusambands ís-
lands telja engar efna-
hagslegar forsendur fyrir hækkun
skammtímavaxta á verðbréfamarkaði
um þessar mundir. Hins vegar er það
viðurkennt af hálfu VSÍ að vaxtastig-
ið hér innanlands geti ekki vikið mik-
ið frá því sem gerist erlendis þar sem
ísland sé sífellt að tengjast betur er-
lendum mörkuðum. Seðlabankinn hef-
ur tekið undir sjónarmið Sigurðar B.
Stefánssonar, framkvæmdastjóra
Verðbréfamarkaðs íslandsbanka hf.,
um að óhjákvæmilegt sé að skamm-
tímavextir hækki eitthvað hér á landi
á næstu vikum í takt við hækkanir
erlendis.
Ríkisvíxlavextir lágir
Samkvæmt athugun Seðlabankans
eru nafnvextir af 3ja mánaða ríkisvíxl-
um á eftirmarkaði nú lægri hér á landi
en á hinum Norðurlöndunum og í
Bretlandi. Mestur er munurinn þegar
horft er til Svíþjóðar þar sem nafn-
vextir eru um 3 prósentustigum hærri
en hér á landi eða 8%. í Bandaríkjun-
um eru nafnvextir ríkisvíxla nú nær
hinir sömu og aðeins í Japan eru nafn-
vextir lægri. Þetta sést nánar að með-
fylgjandi yfírliti.
„Ef þróunin sem verið hefur í lönd-
unum í kringum okkur snýst ekki við
þá tel ég óhjákvæmilegt að einhver
hækkun á skammtímavöxtum verði á
næstu vikum,“ sagði Birgir ísleifur
Gunnarsson, seðlabankastjóri í sam-
tali við Morgunblaðið. „Um áramótin
opnast upp á gátt fyrir skammtíma-
hreyfíngar milli íslands og annarra
landa og það gengur auðvitað ekki til
lengdar að það sé verulegur munur á
vöxtum hjá okkur og þeim. Vandinn
er hins vegar sá hvaða viðmiðanir eigi
að taka en auðvitað ræður markaður-
inn þar ferðinni.“
Engar stökkbreytingar
„Ég á ekki von á því að neinar
stökkbreytingar verði á skammtíma-
vöxtunum þó ég vilji ekki spá fyrir
um það nákvæmlega,“ sagði Birgir
ísleifur ennfremur. „Raunar hafa
skammti'mavextir þegar hækkað um
0,5%. í mars, apríl og maí voru 3ja
mánaða ríkisvíxlar á eftirmarkaði
seldir miðað við 4,5% ávöxtunarkröfu.
Síðan hafa veximir smám saman ver-
ið að síga upp á við og hafa verið 5%
í september og október.“
Birgir ísleifur bendir á að skamm-
tímavextir á hinum Norðurlöndunum
og í Bretlandi séu nú verulega hærri
en hér á landi. „Þegar við réðumst í
sérstakt átak til að að lækka vexti á
síðastliðnu hausti var það til samræm-
is við það sem var að gerast í löndun-
um í kringum okkur. Síðan hefur þessi
þróun erlendis snúist við. { Bandaríkj-
unum hafa skammtímavextir hækkk-
að úr 3,1% í 5,1% og vextir af 5 ára
ríkisskuldabréfum hækkað úr 5,1% í
7,3%. Þó hefur verðbólgan ekki vaxið
mikið á þessu tímabili.“
Engar efnahagslegar forsendur
fyrir vaxtahækkun
Hannes Sigurðsson, hagfræðingur
Vinnuveitendasambands íslands, segir
að spár um hækkun skammtímavaxta
komi hálft í hvoru á óvart. „Nýlega
gaf fjármálaráðherra út þá yfirlýsingu
að búið væri að sinna fjárþörf ríkisins
á þessu ári og ekki þyrfti að leita
meira út á markaðinn. Á hinn bóginn
hafa skammtímavextir farið hækkandi
erlendis. í ljósi þess að íslenski markað-
urinn er sífellt að tengjast betur erlend-
um mörkuðum getum við ekki lengur
haldið uppi sjálfstæðu vaxtastigi inn-
anlands eins og áður. Vextir á skamm-
tímabréfum geta því ekki vikið umtals-
vert frá því sem gerist erlendis. Ef
skammtímavextir hér eru mun lægri
en annarsstaðar leita fjárfestar þangað
sem ávöxtunin er betri.
Hins vegar eru engar sérstakar
efnahagslegar forsendur eins og
kannski annarsstaðar að reyna að
stemma stigu við þenslu með því að
beita vaxtahækkunum. Það eru engar
forsendur fyrir því að gengið sé í
hættu eða að almenn eftirspurnar-
þensla sé framundan. Vaxtahækkun
er því ekki tímabær út frá efnahags-
legu sjónarmiði.“
Guðmundur Gylfí Guðmundsson,
hagfræðingur Alþýðusambands ís-
lands, segir óheppilegt að fjármálaráð-
herra og seðlabankastjóri hafi verið
að spá hækkun skammtímavaxta.„Ég
sé í sjálfu sér ekkert í spilunum varð-
andi verðbólguþróun fram að áramót-
um sem gefur tilefni til að ætla að
skammtímavextir fari að hækka. Þá
eru skammtímavextir í bönkum eru
alltof háir og of mikill munur á þeim
gagnvart vöxtum af verðtryggðum
skuldabréfum og skammtímavöxtum
af ríkisskuldabréfum. Það er ekkert
sem bendir til þess að bankavextir
muni hækka heldur fremur lækka,“
sagði Guðmundur.
Guðmundur Hauksson, forstjóri
Kaupþings, sagði að auðvitað tækju
vextir á Islandi mið af því sem gerist
annarsstaðar. „ísland er orðið hluti
af miklu stærra svæði en áður var.
Við vorum einangruð með eigið
kerfi en núna er þetta kerfí téngt al-
heimsfjármagnsmarkaði.
Ég er þess vegna sammála því að
það mun setja einhvem svip á þróun
vaxta hér það sem er að gerast erlend-
is. Þar hafa vextir verið að hækka
og ég tel næsta víst að það muni
hafa einhver áhrif hérlendis. Að vísu
er ísland ekki fullkomlega tengt ennþá
því það er ekki fyrr en um áramótin
sem heimilt verður að fjárfesta í
skammtímaverðbréfum og þá fyrst
reynir mikið á þetta.“
Þingmenn Framsóknarflokks og Kvennalista um húsbréfakerfíð
Ríkisábyrgð verði aflétt
Fulltrúar Framsóknarflokks og Kvennalista í
efnahags- og viðskiptanefnd telja æskilegt
að stefnt verði að afnámi ríkisábyrgðar á
húsbréfum og eru sammála fjármálaráðherra.
FJÁRMÁLARÁÐHERRA tel-
ur æskilegt að kanna hvort
rétt sé að hækka lánshlut-
fall í húsbréfakerfínu upp
í 80% til þeirra sem eru að kaupa
sína fyrstu íbúð. Slíkt yrði þó að
gerast án þess að auka fjárheimildir
húsbréfakerfísins.
Þetta kom fram í umræðum á
Alþingi í gær um frumvarp til láns-
fjáraukalaga, en þar er óskað eftir
3,7 milljarða lánsheimild vegna við-
bótarútgáfu húsbréfa. Fram kom að
frumvarpið mun fá skjóta afgreiðslu
efnahags- og viðskiptanefndar
þingsins og væntanlega verða af-
greitt sem Iög frá Alþingi á mánu-
dag, en fjöldi umsókna um húsbréfa-
lán bíður nú afgreiðslu.
Friðrik Sophusson sagði að vegna
þess að ríkisábyrgð væri á húsbréfa-
kerfinu yrði að bíða heimildar Al-
þingis til að veita viðbótarfé til hús-
bréfakerfisins þótt ljóst hafi verið í
vor að eftirspurn eftir húsbréfalánum
yrði meiri en áætlað var.
Friðrik gagnrýndi Húsnæðisstofn-
un fyrir hæg viðbrögð og sagði að
það hlyti að vera í verkahring stjórn-
arformanns og stjórnar stofnunar-
innar að sjá til þess að lögum sé
fylgt, þar á meðal lánsfjárlögum, sjá
til þess að reglur um mat umsæk-
enda væru með þeim hætti að ekki
skapist hætta á vanskilum og láta
vita þegar fjármunir væru ekki næg-
ir og gera tillögur um að úr verði
bætt. Friðrik sagði að ákveðið hefði
verið 4. maí að herða reglur um
greiðslumat fyrir 15. júni, en nýju
reglumar hefðu ekki verið tilbúnar
fyrr en seint í september og endan-
lega í byrjun þessa mánaðar.
Friðrik sagði að fjármálaráðuneyt-
ið og ýmsir fleiri vildu aflétta ríkis-
ábyrgðinni svo kerfíð geti verið sjálf-
stætt. Engin ástæða væri þó fyrir
ríkið að hlaupa frá kerfinu strax.
„Ríkið getur verið þátttakandi í hús-
bréfabanka og fylgt honum eftir út
í efnahagskerfið og séð til þess, til
að byrja með, að vextirnir stórhækki
ekki fyrir vikið. Eftir sem áður verð-
um við að viðurkenna að það verður
að halda úti félagslegu kerfi fyrir
þá sem verst eru settir; um það held
ég að allir flokkar séu sammála,"
sagði Friðrik.
Afnám ríkisábyrgðar eini
kosturinn
Bæði Jóhannes Geir Sigurgeirsson
þingmaður Framsóknarflokks og
Kristín Ásgeirsdóttir þingmaður
Kvennalista lýstu þeirri skoðun að
stefna bæti að afnámi ríkisábyrgðar
á húsbréfakerfinu. Jóhannes sagði
að slíkt gæti tekið nokkurn tíma, en
til lengri tíma væri hann sannfærður
um að annar kostur væri ekki fyrir
hendi. „Það mun ekki ganga að stór
hluti þeirra peninga sem eru í hús-
næðisviðskiptum hér á landi séu á
ábyrgð ríkisins. Meðan svo er nær
húsbréfakerfið aldrei að standa á
eigin fótum,“ sagði Jóhannes.
Kristín Ástgeirsdóttir sagði að
tryggja yrði að afnám ríkisábyrgðar
ylli ekki kollsteypu á markaðnum.
„Það var alltaf stefnan í húsbréfa-
kerfínu að aflétta þessari ábyrgð
þegar kerfíð tæki að þróast. Ég er
ekki sannfærð um að það sé tíma- !
bært nú, sérstaklega þegar greiðslu- i
erfiðleikamir í kerfínu eru svona i
miklir. En þetta er markaðskerfí þar !
sem gilda á framboð og eftirspurn
og við hliðina á því á að vera öflugt
félagslegt kerfí,“ sagði Kristín.
Jóhanna Sigurðardóttir, fyrrver-
andi félagsmálaráðherra og nú þing-
maður utan flokka, varaði hins vegar
eindregið við því að aflétta ríkis^-
ábyrgð af húsbréfum. Hún vitnaði í
skýrslu, sem fulltrúar fjármála- og
félagsmálaráðunevta og Húsnæðis-
stofnunar hefðu gert um afnám ríkis-
ábyrgðarinnar, og þar kæmi fram að
vextir myndu hækka og þeir yrðu
mismunandi eftir landshlutun. Þá yrði
láglaunafólk jafnvel krafið um hærri
vexti en þeir sem hefðu hærri tekjur.