Morgunblaðið - 29.04.1997, Side 30

30 ÞRIÐJUDAGUR 29. APRÍL 1997
MORGUNBLAÐIÐ
MORGUNBLAÐIÐ
ÞRIÐJUDAGUR 29. APRÍL 1997 31
STOFNAÐ 1913
ÚTGEFANDI
FRAMKVÆMDASTJÓRI
RITSTJÓRAR
Árvakur hf., Reykjavík.
Hallgrímur B. Geirsson.
Matthías Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
SÍÐBÚIN AÐILD
AÐ TÍMAMÓTA-
SAMNINGI
TÍMAMÓT verða í afvopnunarmálum í dag, er alþjóðleg-
ur samningur um bann við framleiðslu, geymslu og
notkun efnavopna og um eyðingu þeirra tekur gildi. Samn-
ingnum er beint gegn efnavopnahernaði, sem er eitthvert
andstyggilegasta bragð, sem hægt er að beita í stríði og
veldur þeim, sem fyrir verða, ólýsanlegum þjáningum.
Allt frá því að efnavopn ollu fyrst víðtækum skaða í
fyrri heimsstyrjöldinni hafa ríki heims leitazt við að koma
á víðtæku banni við notkun þeirra. Gerð efnavopnasamn-
ingsins lauk fyrir rúmum fjórum árum, eftir meira en
tuttugu ára erfiðar samningaviðræður á afvopnunarráð-
stefnunni í Genf. Til þess að samningurinn þjóni tilgangi
sínum er mikilvægt að ríki heims sýni samstöðu, gerist
aðilar að honum og takist á hendur þær skuldbindingar,
sem honum fylgja. Það gerir um leið auðveldara að beita
ríki þrýstingi, sem ekki vilja framfylgja efnavopnabanni.
Þess vegna er ánægjulegt að ísland varð fullgilt aðildar-
ríki efnavopnasamningsins með samþykki Alþingis í gær.
Sú fullgilding átti sér hins vegar stað á elleftu stundu.
ísland var síðasta vestræna ríkið, sem skilaði fullgildingar-
skjölum sínum til Stofnunarinnar um bann við efnavopnum
í Haag.
Það er fráleitt að embættismenn utanríkisráðuneytisins
skuli hafa verið í næturvinnu í síðustu viku við að und-
irbúa efnavopnasamninginn fyrir þinglega meðferð og að
þurft hafi að halda aukafund Alþingis til að staðfesta
samning, sem legið hefur fyrir í meira en fjögur ár.
Því miður bendir flest til að ekki hafi komizt skriður á
vinnslu málsins í utanríkisráðuneytinu fyrr en eftir að
opinbert varð að það kynni að hafa vandkvæði í för með
sér fyrir íslenzkan efnaiðnað, fullgilti ísland ekki samning-
inn áður en hann tæki gildi. Ráðuneytið hafði hins vegar
aldrei samband við fyrirtæki í efnaiðnaðinum að fyrra
bragði, þrátt fyrir að mikilvægi samningsins fyrir efna-
verksmiðjur hafi legið fyrir um árabil.
Vinnubrögð og forgangsröðun í utanríkisráðuneytinu
hljóta að verða endurskoðuð í kjölfar þessa undarlega
máls. Það hefði verið álitshnekkir fyrir ísland ef efna-
vopnasamningurinn hefði ekki verið fullgiltur áður en
hann tók gildi.
HEIMILDAMYND UM
VILHJÁLM STEFÁNSSON
VESTUR-íslendingurinn Vilhjálmur Stefánsson var
heimsþekktur mannfræðingur og landkönnuður, einn
mesti heimskautafari sögunnar. Landafundir hans bættu
landsvæðum við Kanada sem samsvara þrefaldri stærð
íslands. Það er því íslendingum að vonum fagnaðarefni
að til stendur að gera heimildamynd um þennan heims-
þekkta Vestur-íslending, sem lærði íslenzku við móð-
urkné, var handgenginn íslendingasögum og íslenzkum
ljóðum þegar í bernsku, og bar hróður íslands um heim
allan á farsælum starfs- og æviferli.
Það var Jón Proppé, fyrir hönd fyrirtækisins Niflunga,
sem kynnti þetta verkefni á árlegri og alþjóðlegri ráð-
stefnu um heimildamyndir í Toronto í Kanada. Niflungar
hafa samstarf við kanadíska aðila um verkefnið, en
Kanadamenn eigna sér Villhjálm ekki síður en íslending-
ar. Sjónvarpsstöðvum í Kanada ber skylda til að hafa
ákveðið hlutfall af efni sínu kanadískt og verkefni af þessu
tagi eiga greiðan aðgang að sjónvarpsstöðvum þar í landi.
Vönduð heimildarmynd um landkönnuðinn Vilhjálm
Stefánsson þjónar gildu hlutverki, hér sem í Kanada, og
raunar hvarvetna. Mikilvægt er að gera þeim, sem að
verkinu standa, fjárhagslega kleift að skila góðu verki.
Við eigum að sjá sóma okkar í því að sýna minningu
þessa stórbrotna íslendings virðingu okkar með myndar-
legum stuðningi við þetta verk. Það verður, ef vel tekst
til, áhrifamikill vitnisburður um íslenzka afrekssögu á
fyrstu tugum líðandi aldar; dýrmæt heimild fyrir samtíð
og framtíð.
Úrslitahrinan í kosningabaráttunni á Bretlandi
Baráttan harðnar en
fylgið stendur í stað
Verkamannaflokkurinn virðist hafa óyfirstíg-
anlegt forskot á íhaldsflokkinn í kosningabar-
áttunni á Bretlandi, en leiðtogar flokkanna
vara við að taka þær of bókstaflega. Frambjóð-
endur hafa verið ósparir á yfirlýsingar undan-
farna daga. Karl Blöndal er í London og
fýlgist með kosningabaráttunni.
Reuter
JOHN Major forsætisráðherra og Tony Blair, leiðtogi Verkamanna-
flokksins, hafa komið fram á ótölulegum fjölda kosningafunda að
undanförnu og gærdagurinn var engin undantekning. Major brá
sér m.a. til Norður-Irlands en Blair hélt til Loughborough.
AÐEINS tveir dagar eru eftir
af kosningabaráttunni á
Bretlandi og bendir fátt til
þess að Ihaldsflokknum
takist að vinna upp það forskot, sem
Verkamannaflokkurinn hefur haft
samkvæmt skoðanakönnunum, áður
en Bretar ganga að kjörborðinu eftir
tvo daga. Kosningabaráttan í gær bar
stöðunni vitni. John Major forsætisráð-
herra kom óvænt fram fyrir utan
breska þingið og sagði með Big Ben
í baksýn að framtíð Bretlands væri í
húfi. „Örþrifaráð," sögðu talsmenn
Verkamannaflokksins. Tony Blair,
leiðtogi Verkamannaflokksins, var
ekki jafn gífuryitur og lét sér nægja
að vara stuðningsmenn sína við að
bóka sigur.
Síðustu dagar baráttunnar hafa ein-
kennst af linnulausum kosningafund-
um og -ferðalögum. Major lagði í gær
1.500 km að baki þegar hann fór til
Norður-írlands og Skotlands. Fram-
bjóðendurnir eru aðeins sammála um
eitt: að ekki séu öll kurl komin til graf-
ar enn og varasamt sé að taka skoð-
anakannanirnar of hátíðlega.
Standast kannanir?
Þeir hafa hins vegar hver sína
ástæðu fyrir því að draga kannanirnar
í efa. Major hefur í huga að þegar
íhaldsflokkurinn hélt meirihluta sínum
á þingi í kosningunum 1992 gengu
þau úrslit þvert á kosningaspár og
skoðanakannanir og hyggst sannfæra
stuðningsmenn sína um að enn sé von.
Edwina Currie, fyrrverandi heilbrigðis-
ráðherra, er annan-ar hyggju og spáði
því að bæði hún og flokkur hennar
myndu fara illa út úr kosningunum.
Einnig verður Major að reyna að
slá á innanbúðarátök flokksforustunn-
ar um það hver eigi að taka við íhalds-
flokknum og ásakanir, sem ganga
manna á milli, um það hver beri ábyrgð
á stöðu flokksins nú. „Ríkisstjórn í
stríði við sjálfa sig,“ sagði Paddy As-
hdown, leiðtogi Fijálsra demókrata,
þegar hann lýsti íhaldsmönnum í kosn-
ingaræðu í Öxford í gær.
Þegar er farið að spá því að Major
muni segja af sér þegar úrslit verða
kunngerð og spurningin sé hvort hann
láti þegar af forustu í flokknum eða
bíði fram í nóvember. Michael Heselt-
ine aðstoðarforsætisráðherra og Mic-
hael Portillo varnarmálaráðherra eru
taldir líklegastir arftakar Majors, en
hjá veðbönkum hafa menn meira að
segja veðjað á að lafði Thatcher taki
við taumunum að nýju og fengju þeir
pund sitt ríkulega ávaxtað því að lík-
urnar á því eru taldar 250 á móti ein-
um.
Ágreiningur Brians Mawhinneys,
formanns íhaldsflokksins, og Saatchis
lávarðs, ráðgjafa flokksins unt auglýs-
ingar, um það hvernig eigi að hátta
auglýsingum gæti dregið dilk á eftir
sér síðustu tvo dagana. Saatchi er
sagður hafa viljað vetja einni milljón
punda (urn 115 milljónum króna) til
úrslitaauglýsingaherferðar, sem
Mawhinney úrskurðaði að flokkurinn
hefði ekki efni á að eyða. Saatchi, sem
hefur staðið að baki auglýsingaher-
ferðum íhaldsmanna í fjögur síðustu
skiptin, sem kosið var á Bretlandi, er
sagður sár yfir því að reynsla sín
hafi verið hundsuð. Þegar deilum af
þessu tagi er slegið upp á forsíðum
dagblaða er það flokknum
ekki til framdráttar.
íhaldsmenn hafa reyndar
einnig sínar eigin skoðana-
kannanir, sem benda til þess
að bilið milli flokkanna sé
aðeins átta prósentustig, sýnu minna
en allar skoðanir utan, ein sem The
Guardian birti 23. apríl og benti til
þess að munurinn hefði minnkað úr
14 í fimm prósentustig á einni viku.
Sú staða óbreytt væri íhaldsmönnum
skammgóður vermir því að Verka-
mannaflokknum yrði eftir sem áður
tryggður meirihluti.
Varúðarorð Blairs
Blair, leiðtogi verkamanna, vill hins
vegar vara sína stuðningsmenn við
að sofna á verðinum. Á blaðamanna-
fundi Verkamannaflokksins í gær-
morgun gekk Blair svo
langt í að ítreka að úrslitin
væru ekki ráðin að blaða-
menn voru farnir að flissa.
Orð Blairs voru þó ekki
að ástæðulausu. Um helg-
ina lak út að Verkamannaflokkurinn
hefði skipulagt mikla veislu á kjör-
dag, 1. maí, og klukkan fjögur aðfara-
nótt föstudags ætti Blair að flytja
ræðu með Thamesá í baksýn.
íhaldsmenn voru ekki seinir á sér
að saka forustu Verkamannaflokks-
ins um hroka. „Þeir halda að þeir
hafi kosningarnar í hendi sér,“ sagði
Heseltine.
Yfirburðasigur í vændum
Ymsir eru nú farnir að spá því að
Verkamannaflokkurinn ntuni vinna
yfirburðasigur. Á forsíðu The Obser-
ver um helgina var því spáð
að í vændum væri mesti sig-
ur frá 1945 þegar íhalds-
flokkurinn, sem var undit'
forstu Winstons Churchills
forsætisráðherra, tapaði 219
sætum og Verkamannaflokkurinn
bætti við sig 239. Sagði í blaðinu að
Verkamannaflokkut'inn gæti náð 400
þingsætum og meirihlutinn nálgast
200 sæti.
í blaðinu sagði einnig að aldrei á
þessari öld hefðu jafn margir ráðherr-
ar átt á hættu að missa þingsæti sín.
Þar bæri helst að nefna Malcolnt Rif-
kind utanríkisráðherra, sem væri átta
prósentustigum á eftir andstæðingi
sínum úr Verkamannaflokknum í
kjördæmi sínu í Skotlandi. Þá var til
þess tekið að Portillo hefði aðeins
fjögurra prósentustiga forskot í kjör-
dænti sínu, Enfield Southgate.
Blair þarf ekki að hafa áhyggjur
af umræðunt um forustuhlutverk sitt.
Hins vegar er ekki talið að allt leiki
í lyndi í röðum Verkamannaflokksins.
Blair hefur í leiðtogatíð sinni fært
flokkinn inn á miðju stjórnmálanna
nteð þeim afleiðingum að óánægja
hefur vaknað í vinstra armi hans.
Breskit' fjölmiðlar hafa haft eftir að
Blair hyggist útiloka vinstra arminn
frá völdum sigri Verkamannaflokkur-
inn í kosningunum og í gær sá hann
sig knúinn til að segja að þetta væri
„eintóm vitleysa".
Óánægjunni er þó yfirleitt haldið
innan raða flokksmanna. Tilhugsunin
unt eitt kjörtímabil til viðbótar í
stjórnarandstöðu er yfirsterkari and-
stöðunni við þær breytingar, sem Bla-
ir hefut' gert á flokknum. Ýmsir kunna
einnig að hugsa sem svo að þeir geti
haft áhrif eftir kosningar þegar
íhaldsflokknum hafi verið komið frá.
Áhrif jaðarhópa
Áhrif jaðarhópa í Verkamanna-
flokknum munu hins vegar velta á
því hversu stór sigurinn vet'ður. Það
veikt.i Major mjög á þessu kjörtíma-
bili að hann hafði aðeins nauman
meirihluta á þingi og var því oft og
tíðum sem í gíslingu ýntissa hópa inn-
an flokksins, ekki síst í Evrópumálum.
Hagfræðingurinn Gerald Holtham,
sem rekur rannsóknarstofnunina
Institute for Public Policy Research
hér í London, er þeirrar hyggju að
Verkamannflokkurinn sé að glata
tækifæri í þessum kosningum. Stofn-
unin hefur oft haft áhrif á stefnumót-
un Verkamannaflokksins, en Holtham
er samt ekki ánægður þótt forusta
flokksins virðist örugg. I stað þess
að hafa áhrif á umræðuna og hampa
róttækum umbótum „erum við kotnin
með annan Ihaldsflokk", segir Holt-
ham.
Sagt er að nái Verkamannaflokk-
urinn 50 sæta meirihluta á þingi geti
Blair og Gordon Brown, væntanlegur
fjármálaráðherra í stjórn hans, farið
sínu fram. Verði meirihlutinn 30 sæti
eða ntinna verður Blair að taka meira
tillit til hinna ýmsu hagsmunahópa.
F'orusta stéttarfélaganna og ýmsir
þrýstihópar vona á laun að meirihlut-
inn verði naumur þannig að hægt
verði að þrýsta á um ntálefni, sem
hafa farið lágt í kosningabaráttunni.
Ógerningur er að segja hvernig
frjálsum demókrötum mun vegna.
Flokkur Ashdowns hefur milli 10 og
15 prósenta fylgi samkvæmt skoðana-
könnunum. 1 kerfi einmenningskjör-
dænta hefur slíkt fylgi litla þýðingu.
í kosningunum 1992 fékk flokkurinn
18,3 prósenta fylgi, en aðeins 20
sæti á þingi. Verkamannaflokkurinn
fékk tæplega helmingi meira fylgi,
35,2 prósent, en 271 þingsæti.
Máttleysi atkvæðisins kann að
draga úr þeim, sem ella hefðu stutt
l'rjálsa demókrata, nema í kjördæm-
um þar sem mjög mjótt er á munum.
Ashdown hefur undan-
farna daga lagt áherslu á
slík kjördæmi í kosninga-
baráttu sinni og hvergi
dregið undan í málflutn-
ingi. Hann segir að Ihalds-
flokkurinn verðskuldi ekki endurkjör
vegna svikinna loforða og sakar
Verkamannaflokkinn um rag-
mennsku: „Þeir boðuðu breytingar,
en nú ætla þeir að komast til valda
með því að lofa að breyta ekki neinu,"
sagði Ashdown í Oxford í gær.
Vangaveltur
um afsögn
Majors
Blair vændur
um sigurvissu
og hroka
ORKUMÁL
Morgunblaðiö/Asdís
FRÁ samráðsfundi Landsvirkjunar sem haldinn var i gær. F.v. Árni Grétar Finnsson sljórnarmaður, Finnur Ingólfsson iðnaðarráð-
herra, Helga Jónsdóttir fráfarandi stjórnarformaður Landsvirkjunar og Halldór Jónatansson forstjóri.
Orkusamningarnir draga.
úr vægi sjávarútvegs
Fjárfesting vegna stóriðju á næstu þremur
árum eykst um 36 milljarða kr. Guðjón
Guðmundsson var á samráðsfundi Lands-
virkjunar þar sem ný skipan raforkumála
var einnig til umfjöllunar.
BJARTSÝNI ríkti á samráðs-
fundi Landsvirkjunar í gær
og kom þar m.a. fram í
máli Finns Ingólfssonar iðn-
aðarráðherra að tilkynnt hafi verið um
fimmtán nýjar fjárfestingar í málm-
vinnslu í Evrópu síðustu tólf mánuði
en þtjú verkefni á þessu sviði hafi
skilað sér til íslands á síðustu 18 mán-
uðum.
Iðnaðarráðherra sagði á fundinum
að nýir samningar um raforkusölu til
álversins í Straumsvík, Járnblendifé-
lagsins vegna þriðja ofns verksmiðj-
unnar og til álvers Norðuráls á Grund-
artanga væru hagstæðir þjóðarbúinu
og drægju úr vægi sjávarútvegs í þjóð-
arbúskapnum. Samningarnir renndu
fleiri stoðum undir útflutningsatvinnu-
vegina. Hagvöxtur á þessu ári yrði
3,7% í stað 2,5% ef ekki hefði komið
til stóriðju og íjárfesting á næstu þrem-
ur árum ykist urn 36 milljarða kr. Með
santningunum bættust 2.300 gígavatt-
stundir við raforkunotkun landsmanna
sem er um 40% aukning.
Iðnaðarráðhet'ra sagði að santning-
arnir væru mjög hagstæðir fyrir
Landsvirkjun. Núvirtur hagnaður af
orkusölu til Coluntbia Ventures og
Járnblendifélagsins yrði 1,7 milljarðar
kr. miðað við 5% ávöxtunarkröfu.
Ein öflug markaðsskrifstofa
Hann sagði að árangur væri nú að
koma í ljós af starfl markaðsskrifstofu
iðnaðarráðuneytisins og Landsvirkjun-
ar, MIL. Því til staðfestingai' yrði út-
tekt á markaðsskrifstofunni sem
breska ráðgjafafyrirtækið Ernst &
Young, sem hefði víðtæka
reynslu af ráðgjöf við er-
lendar fjárfestingar, væri
að ljúka.
„Er það mat ráðgjafafyr-
irtækisins að mikilvægur
árangur hafi náðst. Fyrir utan þann
beina árangur sent nú blasir við i þeirn
verkefnum sem verið er að leiða til
lykta, er ljóst að ísland er komið á
landakort fjárfesta á þeint sviðum sem
markaðsskrifstofan hefur einkum
sinnt. Á síðustu tólf mánuðum hefur
aðeins verið tilkynnt um fimmtán nýjar
Ijárfestingar í ntalmvinnslu í Evrópu.
Nú hefur okkur íslendingunt tekist að
laða að okkur þtjú verkefni á þessu
sviði á undanförnum átján mánuðum.
Óhætt er að segja að nú sé svo kotnið
að ekki komi til fjárfestinga á þessu
sviði í Evrópu nema ísland sé skoðað
sem vænlegur valkostur," sagði iðnað-
arráðherra.
Hann sagði að brýnt væri að auka
erlenda fjárfestingu hér á landi og
efla markaðsstarf á því sviði. Meðal
þess sem kæmi þar til athugunar væri
að sameina Fjárfestingarskrifstofu ís-
lands og markaðsskrifstofu iðnaðar-
ráðuneytisins og Landsvirkjunar í eina
öfluga fjárfestingaskrifstofu sem rekin
yrði með virkri þátttöku Landsvirkjun-
ar.
Jóhannes Geir Sigurgeirsson, ný-
skipaður stjórnarformaður Landsvirkj-
unar, sagði að orkulindir Islendinga
væru stórlega vannýttar. Gert væri ráð
fyrii' að raforkunotkunin yrði um 7.400
gígavattstundir á ári um aldamótin en
þá væri ekki búið að virkja nema um
15% af þeirri 50.000 gígavattstunda
orkugetu sem talið er hagkvæmt að
virkja. Hann sagði að ekki væri óeðli-
legt að álykta að ákvarðanir unt ný-
virkjun verði hér eftir sem hingað til
fyrst og fremst teknar í tengslum við
tilkomu nýs orkufreks iðnaðar.
Hann sagði að tíminn einn myndi
leiða í ljós hve miklum hagnaði sala
raforku um sæstreng skilaði þjóðar-
búinu. Tenging um sæstreng hefði
ýmsa ótvíræða kosti. Með tengingu
við önnur lönd ykist öryggi raforku-
afhendingar á íslandi til
mikilla muna. Á erfiðlei-
katímum í vatnsbúskap eða
við náttúruhamfarir væri
hægt að draga úr útflutn-
ingi og nota rafmagn hér á
landi í staðinn. Einnig telur Jóhannes
Geir að hægt yrði að ganga þannig
frá samningum um raforkusölu um
sæstreng að íslendingar hefðu heintild
til að skerða raforkuafltendinguna
tímabundið og nota þá raforku sem
þannig losnaði til þess að mæta þörf-
unt nýs ot'kufreks iðnaðar meðan unn-
ið væri að nauðsynlegri virkjanagerð.
„Það myndi bæta samningsstöðu
okkar og auðvelda okkur að fá nýja
starfsemi til landsins því viðbragðs-
tími við að útvega rafmagnið skiptir
höfuðmáli í slíkum samningunt,“ sagði
Jóhannes Geir.
Rætt við Statkraft uni
útflutning
Fram kom í skýrslu Halldórs Jón-
atanssonar, forstjóra Landsvirkjunar,
á samráðsfundinum að Landsvirkjun
hefur átt viðræður við norska fyrir-
tækið Statkraft um útflutning raforku
frá íslandi. Fram kom að iðnaðarráðu-
neytið hefur haft frumkvæði unt að
efnt verður til samráðs meðal inn-
lendra og erlendra aðila sem sinnt
hafa athugunum á útflutningi á raf-
orku á undanförnum árum.
Halldór sagði að þeir stóriðjukostir
sem kærnu til álita í framhaldi af
þriðja ofni járnblendiverksmiðjunnar
væru enn frekari stækkanir hennar
um einn til tvo bræðsluofna til viðbót-
ar svo og stækkun álvers Norðuráls
hf. úr 60.000 tonna árlegri afkasta-
getu í 90.000 tonn. Gætu þessar við-
bætur hugsanlega orðið að veruleika
í upphafi nýrrar aldar. Þá væri ekki
útilokað að áður en langt um liði yrði
á ný lagt mat á hagkvæmni þess að
reisa og reka álver á Keilisnesi með
allt að 330.000 tonna afkastagetu á
ári. Ennfremur væru hugmyndir um
byggingu 50.000 tonna magnesíum-
verksmiðju á Suðurnesjum nú til at-
hugunar að ógleyntdum möguleikan-
um á útflutningi raforku.
Halldór sagði að ef gert
væri ráð fyrir því að allar
þessar hugmyndir yrðu að
veruleika og lagður yrði 600
megavatta sæstrengur til
meginlands Evrópu eða Skotlands
yrði ot'kuvinnslan árið 2006 um
15.300 gígavattstundir á ári, sem er
tæpur þriðjungur af þeim orkuforða
landsins sem talið er hagkvæmt að
nýta til raforkuvinnslu.
Frjáls viðskipti með raforku
Iðnaðarráðherra gerði einnig að
umtalsefni skipulag raforkumála og
sagði að unnið væri að stefnumótun
um framtíðarskipan raforkumála í
landinu. Viðræður hæfust í sumar við
hagsmunaaðila um þessa stefnumörk-
un. Hann sagði að megináherslu ætti
að leggja á að skilja í sundur náttúru-
lega einkasöluþætti raforkukerfisins
og þá þætti þar sem samkeppni verði
við kornið.
„í áföngunt verður unnið að því að
skapa forsendur fyrir aðskilnaði í
vinnslu, flutningi, dreifingu og sölu
rafmagns. Jafnframt er nauðsynlegt
að búa svo unt hnútana að samkeppn-
in geti þróast eðlilega á þeim sviðum
sem hún á við, þ.e.a.s. í vinnslu og
sölu rafmagns, og komið verði á virku*
eftirlitskerfi á sviðum einkaréttar,
þ.e. í flutningi og dreifingu raf-
rnagns," sagði iðnaðarráðherra.
Hann kvaðst sjá fyrir sér að á árun-
um 2000-2005 yrði orkufyrirtækjutn
breytt í hlutafélög, 2005-2007 yrði
lokið við að innleiða samkeppni og
loks 2007-2009 yrði myndaður orku-
markaður á vegum fyrirtækis sem
eignaraðilar Landsvirkjunar og fleiri
aðilar hafa stofnað nteð sér og gæti
kallast Landsnet. Ftjáls samkeppni
ríkti þá í viðskiptum með raforku.
Stefnumótun eigenda Landsvirkjunar
og nýsamþykktar breytingar á lögum
um Landsvirkjun væru í fullu sam-
ræmi við þessat' hugmyndir.
Verðlækkun á raforku í Noregi *
Helge Skudal, framkvæmdastjóri
fjármálasviðs Statkraft í Noregi, rakti
breytingar sem gerðar hafa verið í
raforkumálum í Noregi. Statkraft er
í ríkiseign en er rekið sent sjálfstætt
fyrirtæki með eigin fjárhag. Það er
stærsti raforkuframleiðandi í Noregi
og rekur 48 aflstöðvar. Ný lög tóku
gildi 1991 í Noregi er leyfðu sam-
keppni í framleiðslu og sölu á raf-
magni. Flutnings- og dreifikerfi fengu
einkarétt hvert á sínu svæði en fram-
leiðendum og seljendum er öllutn opin
afnot af dreifikerfum gegn flutnings-
gjaldi. Árið 1992 var fyrir-
tækið Statnett aðskilið ft'á
Statkraft. Árið 1995 var»
raforkunotendum í aukn-
um mæli heimilað að
skipta um framleiðendur.
Árið 1996 var komið á fót sameigin-
legunt raforkumarkaði Svíþjóðar og
Noregs.
Skudal segir að helstu afleiðingar
breytinganna séu þær að aðskilnaður
varð milli þeirra hluta raforkugeirans
sem var markaðsvæddur og hinna
sem eru í einokunaraðstöðu, aðskiln-
aður varð milli framleiðslu og dreif-
ingar, skýr bókhaldslegur aðskilnaður
þar á milli og það losnaði um einka-
rétt Statkraft á innflutningi og út*»
flutningi á raforku.
Þær breytingar urðu á raforku-
markaðnum að raforkuverðið ræðst
nú af eftirspurn en ekki kostnaði
vegna nýrra virkjana og neytendur
hafa raunverulegt val ntiili framleið-
enda. Raunverðslækkun hafi einnig
orðið á rafmagni.
Samkeppni í
raforkusölu
árið 2009
Raforkuverð
ræðst af eftir-
spurn C IMoregi