Morgunblaðið - 10.05.1997, Side 29

+
MORGUNBLAÐIÐ
LAUGARDAGUR 10. MAÍ1997 29
+
AÐSENDAR GREINAR
Ráðherra og rektor
að hafa það sem sannara reynist
í MORGUNBLAÐINU hinn 8.
maí er sag}, frá ognum fundi um
sjálfstæði Háskóla íslands. Á fund-
inum var fjallað um heildarlöggjöf
um háskólastigið, sem liggur fyrir
Alþingi og er flutt að eindregnum
tilmælum þeirra skóla, sem nú
starfa á háskólastigi eða vilja fá
rétt til þess. í frásögn Morgun-
blaðsins af þessum fundi segir
meðal annars:
„Sveinbjörn Björnsson háskóla-
rektor sagði kjör rektors og skipan
háskólaráðs mestu breytingarnar
og taldi kafla frumvarpsins um
stjórn háskólans óþarfan. Ef rektor
væri skipaður af ráðherra væri
spurning hveijum hann þjónaði og
hvort sjálfstæði væri ekki betur
tryggt með kjörnum rektor. Sagði
hann það mikla breytingu ef há-
skólaráð skyldi aðeins skipað 10
mönnum, rektor, fimm úr starfsliði
háskólans öðrum en deildarforset-
um, tveimur fulltrúum ráðherra og
tveimur úr hópi stúdenta."
Háskólinn velur rektor
Hér skal ekki fullyrt, að rétt sé
eftir rektor haft. Sé það gert hlýt-
ur hann að mæla gegn betri vit-
und, því að í frumvarpinu er ein-
mitt gert ráð fyrir því, að rektor
sé kjörinn af háskólaráði eða sam-
kvæmt þeim hætti, sem það ákveð-
ur, og ráðherra sé bundinn af þeirri
ákvörðun, þegar hann skipar rekt-
or síðan formlega í embætti sitt.
Með öðrum orðum verður mennta-
málaráðherra bundinn af ákvörð-
unum háskólasamfélagsins svo-
nefnda, þegar hann skipar rektor.
Af frásögnum af umæðum, sem
orðið hafa um þetta frumvarp í
Háskóla Íslands, hef ég undrað
mig á því, þegar fullyrt er, að með
því sé gengið á rétt skólans til að
velja rektor. Af fréttinni í Morgun-
blaðinu 8. maí ræð ég, að það
hafi ekki komist til skila hvar
ákvörðunarvaldið í rektorsvalinu
liggur. Það er ekki hjá ráðherra
heldur háskólaráði.
Heildarlöggjöfin um háskóla
tekur mið af meginmarkmiði
starfsmannalaga og stefnu ríkis-
stjórnarinnar, sem lýtur að því að
setja rekstri ríkisstofnana fagleg
og fjárhagsleg markmið. Sam-
kvæmt lögum hefur ráðherra
heimild til að víkja forstöðumönn-
um ríkisstofnana frá, ef þeir sinna
ekki starfsskyldum sínum. Háskóli
íslands nýtur engra sérréttinda að
þessu leyti. Ef sgurningin um sjálf-
stæði Háskóla íslands snýst um,
að hann eigi ekki að lúta þessum
almennu reglum um ríkisstofnanir
Fyrir því eru engin rök,
að af minni hálfu sé
stefnt að aukinni mið-
stýringu á háskólastig-
inu, segir Björn
Bjarnason, og áréttar
að rektor Háskóla ís-
lands verði áfram valinn
innan skólans.
þurfa gagnrýnendur frumvarpsins
um háskóla að segja það berum
orðum. Að talsmenn Háskóla
íslands skuli gagnrýna þá tillögu,
sem gerð er um skipan háskóla-
ráðs, kemur mér í opna skjöldu. Á
síðasta kjörtímabili sat ég í nefnd,
sem þáverandi menntamálaráð-
herra skipaði að ósk Háskóla ís-
lands til að fjalla um þróun hans.
Nefndin skilaði sam-
hljóða áliti undir árslok
1994. Þar kemur fram
sú tillaga að skipan
háskólaráðs, sem orðuð
er í frumvarpinu til
laga um háskóla. Nú
er sagt, að þessar til-
lögur þróunarnefndar-
innar hafi aldrei farið
til umræðu í háskóla-
samfélaginu og þess
vegna séu þær næsta
marklausar. Þetta er
nýmæli fyrir mig.
Sérlög Háskóla
íslands
Öllum, sem er annt
um málefni Háskóla íslands, kem-
ur saman um, að nauðsynlegt sé
að setja honum ný lög og stjórn-
skipan. Með heildarlöggjöfinni um
háskólastigið verða til almenn
viðmið í því efni en samhliða því,
sem unnið var að smíði hennar, fól
ég fulltrúum mínum að ósk há-
skólarektors að taka þátt í nefnd,
sem vinnur að endurskoðun lag-
anna um Háskóla íslands.
Fyrir því eru engin rök, að af
minni hálfu sé stefnt að aukinni
miðstýringu á háskólastiginu.
Þvert á móti sjá menn, ef þeir lesa
hið nýja frumvarp um Kennara-
og uppeldisháskóla, sem samið er
á grundvelli tillagnanna um
heildarlöggjöf um háskóla, hve
frelsi skóla í eigin málum er auk-
ið, frá því sem nú er.
I sérjögum um Há-
skóla Islands verður
tekið á því, sem hann
varðar sérstaklega.
Er að mínu mati
brýnt, að innan Há-
skóla íslands takist
víðtæk sátt um tillög-
ur í þessu efni. Eins
og málum er nú hátt-
að virðast mörg sjón-
armið á lofti.
Hvert skref við
smíði heildarlöggjafar
um háskólastigið var
kynnt háskólarektor
og lögfræðilegum
ráðunautum hans.
Öllum var jafnframt ljóst og mót-
mæltu því ekki, að forræði málsins
væri í höndum ríkisstjómar og Al-
þingis, sem hefur síðasta orðið. Um
breytingar á lögum Háskóla íslands
skal haft samráð við fulltrúa skól-
ans og er síður en svo skorast und-
an því af minni hálfu.
Mikið er í húfi fyrir fleiri en
Háskóla íslands, að almenn há-
skólalög komi til sögunnar. Há-
skóli íslands býr við óbreytta skip-
an sinna mála, þar til endurskoðun
á lögum hans lýkur. Aðrir skólar
eru í örri þróun og skortur á al-
mennum lagaákvæðum stendur
þeim fyrir þrifum.
Höfundur er
menntamálaráðherra.
Björn
Bjarnason
Ungt fólk út
úr vímunni
ALÞJÓÐADAGUR
hjúkrunarfræðinga er
haldinn hátíðlegur ár
hvert á fæðingardegi
Florence Nightingale,
sem er næstkomandi
mánudagur, 12. maí.
Að þessu sinni er dag-
urinn helgaður heil-
brigði ungs fólks. Af
því tilefni langar mig
að fjalla um ungt fólk
í áfengis- og/eða
vímuefnameðferð á
sjúkrahúsinu Vogi.
Það er íslenskur
raunveruleiki að ungt
fólk á aldrinum 15-20
ára notar áfengi
og/eða vímuefni í töluverðum
mæli. Það er hluti af þeim lífsstíl
sem það kýs. Flestir komast klakk-
laust í gegnum þetta lífsskeið. Allt
of margt ungt fólk hlýtur hins veg-
ar ótímabæran dauðdaga í slysum
eða sjálfsvígum, sem í allt að helm-
ingi tilfella má rekja til áfengis-
og/eða vímuefnaneyslu. Svo eru
aðrir sem ánetjast áfengi og/eða
vímuefnum og þróa með sér sjúk-
dóminn alkóhólisma. Sá sjúkdómur
ógnar heilbrigði unga fólksins og
nái hann að þróast án þess að
gripið sé inn í getur það endað
með miklum harmi. Alkóhólismi
er langvinnur stigvaxandi sjúk-
dómur sem leiðir af sér örorku eða
ótímabæran dauða ef ekkert er að
gert.
En hvers vegna byijar ungt fólk
að nota áfengi og/eða vímuefni?
Ástæðan er líklega að hluta til hið
ríkjandi viðhorf í þjóðfélaginu, sem
við fullorðna fólkið höfum skapað.
Áfengi eða vímuefni eru notuð til
að slaka á, til að komast í stuð,
til að komast í vímu. En víman er
skammvinn, hún tekur enda og
tímabundin vanheilsa tekur við,
timburmenn. Síendurtekin víma,
helgi eftir helgi, ár eftir ár, er for-
senda þess að alkóhólismi geti þró-
ast.
Ungt fólk sem ánetjast áfengi
eða öðrum vímuefnum getur feng-
ið hjálp til að komast út úr þeim
vanda. Aðgengileg
áfengis- og vímuefna-
meðferð stendur ungu
fólki til boða og þeim
fjölgar stöðugt sem
leita sér aðstoðar á
unga aldri. í töflunni
um fjölda unglinga á
sjúkrahúsinu Vogi árið
1996 má sjá að ungt
fólk sækir áfengis- og
vímuefnameðferð í
auknum mæli. Alls
komu 180 einstakling-
ar 19 ára og yngri á
Vog á síðasta ári. Þó
að þessi fjölgun sé
uggvænleg er samt
ástæða til að fagna því
þegar ungir alkóhólistar ákveða
fyrr en síðar að reyna að komast
út úr vítahring vímunnar og læra
að lifa lífinu án áfengis eða ann-
arra vímuefna.
Sú unglingameðferð sem SÁÁ
Alþjóðadagur hjúkrun-
arfræðinga er 12. maí.
Af því tilefni minnir
Þóra Björnsdóttir á
fjölbreytta dagskrá í
Ráðhúsi Reyjavíkur kl.
16 nk. mánudag.
býður upp á í dag fyrir 19 ára og
yngri er:
1. Göngudeildarmeðferð, sem
fer fram í Fræðslu- og leiðbein-
ingastöð SÁÁ, Síðumúla 3-5. Þar
fá unglingarnir viðtal við unglinga-
geðlækni og/eða vímuefnaráð-
gjafa. Á göngudeild er einnig veitt
fjölskyldumeðferð í formi viðtala,
fyrirlestra og námskeiða.
.2 Innlögn á sjúkrahúsið Vog í
afeitrun í a.m.k. 10 daga, undir
handleiðslu lækna, hjúkrunarfræð-
inga, sjúkraliða, vímuefnaráðgjafa
og sálfræðinga.
3. Endurhæfing í fjórar vikur á
Staðarfelli eða Vík.
4. Áframhaldandi stuðningur á
göngudeild í Reykjavík eftir að
endurhæfingu lýkur, einn dag í
viku í ótilgreindan tíma. Einnig er
lagt upp úr virkri þátttöku í félags-
starfi, þar sem unglingamir skipu-
leggja sjálfir fjölbreytta dagskrá.
A sjúkrahúsinu Vogi er reynt
að skapa umhverfi sem er unga
fólkinu vinsamlegt. Ungt fólk og
fullorðið er saman í afeitrun, því
sameiginleg reynsla þeirra er, þrátt
fyrir töluverðan aldursmun, þannig
að þessir hópar eiga auðvelt með
að vera saman. Stuðningur þeirra
hvert við annað kemur af sjálfu
sér í þeim anda sem ríkir í með-
ferðarumhverfinu.
Vímuefnafíkn er sjúkdómur.
Það er ekki álitamál. En viðhorf
okkar heilbrigðisstarfsfólks skiptir
miklu máli varðandi þau viðbrögð
og þá framkomu sem við sýnum
áfengis- eða vímuefnasjúklingum.
Eins og sést í töflunni um vímu-
efnaneyslu fer notkun unglinga á
ólöglegum vímuefnum vaxandi.
Þau sem komu í meðferð á síðastl-
iðnu ári höfðu nánast öll notað
ólögleg vímuefni, einu sinni eða
oftar.
Hjúkrunarfræðingum ber skylda
til að stuðla að heilbrigði ungs
fólks. Áfengis og/eða vímuefna-
varnir er einn þáttur í heilsueflingu
sem við hjúkrunarfræðingar getum
í auknum mæli tekið þátt í.
Það er mikils virði að við
hjúkrunarfræðingar vöknum til
vitundar um þennan mikilvæga
þátt; hjálpumst að við að vinna
gegn fordómunum, munum að það
erum við, fullorðna fólkið, sem
höfum mótað þjóðfélagið. Dæmum
ekki unga fólkið, verum því góð
fyrirmynd og vísum þeim leið út
úr vímunni.
Að lokum langar mig til að óska
hjúkrunarfræðingum til hamingju
með daginn 12. maí og hvet þá til
að mæta í Ráðhús Reykjavíkur kl.
16, taka þátt í fjölbreyttri dagskrá
og fagna saman.
Höfundur er hjúkrunarforstjóri
Sjúkrahússins Vogs.
í BÚÐARLÁN
TIL ALLT AÐ
Um er að ræða verðtryggð jafngreiðslulán (annuitet)
til íbúðarkaupa, endurbóta og viðhalds, með
mánaðarlegum afborgunum.
Allar nánari upplýsingar
veita þjónustufulltrúar.
St
SPARISJÓÐUR
VÉLSTJÓRA
íí
SPARISJÓÐUR
HAFNARFJARÐAR
altatiléttar
W SPLENDESTO
SEIDENSTICKER
b 1 ú s s u r
OÓumv,
TÍSKUVERLSUN
v/Ncsveg. Seltj.. s. 561 1680
Mikiá úrvðl ðf
fallegum
rúmffltnflái
SkóUvörfluöig21 Sími55HOSO Reykiavlk.
Blab allra landsmanna!
fEtrgjiroMafoÍÍi
- kjarni málsins!