Morgunblaðið - 22.10.1997, Blaðsíða 29

MORGUNBLAÐIÐ
MIÐVIKUDAGUR 22. OKTÓBER 1997 29
AÐSENDAR GREINAR
Skólar - hús
án kennara
Sveitarstj órnar-
menn segjast hafa
þungar áhyggjur af
skólamálum vegna upp-
sagna kennara og yfir-
vofandi verkfalls. Sjálf-
ir eiga þeir stóran þátt í
þeim stöðu sem
áhyggjunum valda. í
umræðunni sem várð
vegna yfirtöku sveitar-
félaganna á rekstri
grunnskólanna á síð-
asta ári gáfu ýmsir í
skyn að nú væri tæki-
færi til að bæta laun
kennara. Þeirra á með-
al var fólk úr röðum
sveitarstjórnarmanna.
A þessi ummæli reyndi
fljótt því kjarasamningur kennara
rann út um síðustu áramót. Kennai’a-
samtökin höfðu birt kröfugerð sína
29. nóvember sl., sett þar fram kröf-
ur um allnokkrar launabætur og hug-
myndir að breyttri vinnutímaskil-
gi-einingu. En sveitarstjórnarmenn
höfðu í mörgu að snúast vegna yfir-
færslu grunnskólans og til að þeir
fengju meiri tíma í það verkefni und-
irrituðu samtök kennara „friðar-
samning" við Samband íslenskra
sveitarfélaga. Var samningstíminn
frá 20. mars til 31. júlí. Laun hækk-
uðu lítillega en vinnutímaskilgrein-
ingin var óbreytt. Voru kennarar
mjög ósáttir við þennan samning en
vildu forðast deilur við nýja vinnu-
veitendur og gefa þeim tækifæri á að
kynna sér málin af kostgæfni.
En tíminn sem friðarsamningurinn
gaf var ekki nýttur. Samningsgerð-
inni var ekki sinnt af fullri alvöru og
launanefnd sveitarfélaganna var nán-
ast aldrei fullskipuð á fundum megin-
hluta sumarsins. Svaraði hún hvorki
ábendingum né kröfum kennara um
nauðsyn þess að ljúka samningsgerð
á tilsettum tíma til að skólastarf gæti
hafist með „eðlilegum" hætti í haust.
Miðað við ástand mála nú hefðu
launanefndarmenn betur gert vinnu
sína sýnilega sumarið 1997.
Kröfugerð kennarasamtakanna
var ekki formlega svarað af hálfu
sveitarfélaganna fyrr en 14. ágúst.
Það er að segja átta og hálfum mán-
uði eftir að hún var lögð fram, hálfum
mánuði eftir að friðarsamningurinn
rann út og tólf dögum áður en kenn-
arar áttu að mæta til vinnu. I tilboð-
inu var ekkert minnst á laun, aðeins
sett fram einhliða vinnutímaskil-
greining. Samkvæmt henni átti að
auka vinnuskyldu kennara, hækka
kennsluskylduna og það verulega hjá
þeim sem lengst hafa kennt.
Með lögum um ein-
setningu grunnskóla er
stórum hluta kennara
nánast gert ókleift að
sinna kennslu sem fullu
starfi. Kennarar telja
að miðað við þær kröf-
ur sem nú eru gerðar
um þjónustu skóla við
nemendur og heimili
þurfi að lækka kennslu-
skylduna, þannig að
kennsla grunngreina i
einum bekk og önnur
störf henni tengd jafn-
gildi heilli stöðu. Með
tilboðinu frá 14. ágúst
verður ekki annað séð
en sveitarfélögin hafi
ætlað sér að festa
kennslu endanlega í sessi sem illa
launað hlutastarf. Að loknu þriggja
ára háskólanámi eru byrjunarlaun
gi-unnskólakennara innan við 80.000
kr. á mánuði.
✓
Ef Islendingar hafa
ekki ráð á að mennta
komandi kynslóðir,
segir Gunnar Jónsson,
verður að hafna
lífsgæðum okkar
tæknisamfélags.
Ekki þótti samninganefnd kennara
fýsilegt að semja eingöngu um aukið
vinnuálag og hafnaði tilboðinu þegar
í stað. Þann 26. ágúst kom annað til-
boð með svipaðri vinnutímaskilgrein-
ingu og þar var lítillega minnst á
launin. Við útreikning kennarasam-
takanna var ekki annað sjáanlegt en
að launanefnd sveitarfélaganna legði
til að kennarar greiddu sér sjálfir að
mestum hluta launabætur fyrir
aukna vinnu. Þessu boði var því
einnig hafnað og þannig standa
samningamálin nú þegar þetta er
skrifað 13. október.
Sveitarstjómamenn tala um að
gera þurfi kennarastafið „sýnilegra".
Þeir gætu öðra hvoru heimsótt skól-
ana sína. Verið þar einn og einn dag,
haft það náðugt og fylgst með. Ef til
vill ættu kennarar líka endrum og
sinnum að skreppa á skrifstofu sveit-
arfélagsins eftir kennslu og sinna
undirbúningsstörfum sínum þar. Þá
þyrftu ráðamenn ekki að ómaka sig
úr vinnunni til að standa við þær full-
yi-ðingar sem heyrst hafa úr þeirra
Gunnar
Jónsson
röðum að kennarar vinni ekki vinn-
una sína. Hvenær er einhver búinn
að vinna vinnuna sína? Hvenær eru
til dæmis sveitarstjórnarmenn búnir
að því? Er það þegar þeir hafa unnið
umsaminn viku- eða mánaðarlegan
vinnutíma fyiúr sveitarfélagið eða er
það þegar þeir hafa náð viðunandi ár-
angri í starfi sínu án tillits til vinnu-
stundafjölda. Það eins og margt ann-
að verður alltaf matsatriði.
Forsvarsmaður launanefndar
sveitarfélaganna sagði í útvarpi fyrir
nokkru að uppsagnir kennara væru
alvarlegt mál og að ríkisvaldið yrði
að gera eitthvað til að slíkt gerðist
ekki. Hvað er maðurinn að fara fram
á? Það getur tæplega verið annað en
að fólk sé svipt þéim réttindum að
mega segja upp starfi sínu. Og nú
eru lögfræðingar sveitarfélaganna,
eftir fréttum að dæma, að kanna
hvort uppsagnir séu hugsanlega
lagabrot. Ég hef alltaf haldið að í nú-
tíma lýðræðisþjóðfélagi eigi ég þann
kost að skipta um vinnu. Ég er ekki í
verkfalli, ég sinni minni daglegu
vinnu, uppfylli þær kröfur sem samn-
ingur úr gildi fallinn gerir til mín og
svo eru vinnuveitendurnir að kanna
hvort þeir geti neytt mig til að vinna
áfram eftir lögboðinn uppsagnar-
frest, fari svo að ég segi starfi mínu
lausu.
Verkfall er yfirvofandi. Leggist
kennsla af 27. október næstkomandi
má búast við að grunnskólanemend-
ur verði að dveljast í heimahúsum
eitthvað fram eftir vetri. Svo kemur
vonandi að því að skólar taki til
starfa á nýjan leik. Þá gæti svo farið
að margar bekkjardeildir víða um
land hefðu ekki kennai'ann sinn þar
sem hann telur sig ekki geta fram-
fleytt sér og sínum af kennaralaun-
unum. Og hvað er þá til ráða? Senni-
lega ekkert annað en að stoppa í göt-
in með leiðbeinendum og þá líkast til
með fólki sem litla reynslu hefur af
vinnu með grunnskólanemendum.
Vissulega verður það spennandi
verkefni fyrir margan skólastjórann
að smella þeim ófaglærðu við kenn-
araborðið á miðju skólaári. Skyldu
nokkur vandræði hljótast af því?
Tæplega. Kennarastarfið er ekki það
hátt metið og ef til vill má finna ein-
hverja sem geta svikist um að vinna
vinnuna sína með svipuðum árangri
og við réttindafólkið.
Ef Islendingar hafa einhverra
hluta vegna ekki ráð á að mennta
komandi kynslóðir verður að hafna
lífsgæðum þess tæknisamfélags sem
hér hefur verið byggt upp. Sveitar-
stjórnarmenn virðast eiga fyrir hönd-
um erfiða ákvarðanatöku. Þeir þurfa
að gera það upp við sig hvernig þeir
ætla að starfrækja grunnskóla fram-
tíðarinnar. Skóli er ekki eingöngu
húsnæði og búnaður, hann er h'ka
nemendur og starfsfólkið sem þar
vinnur. Og svo eru kosningar í vor.
Höfundu r er keimari.
Hið nýja jafn-
réttindafélag
FÖSTUDAGINN
24. október verður
haldinn stofnfundur
Hins nýja jafnrétt-
indafélags. Félagið
miðar að því að
þrýsta á um úrbætur
um jafnrétti kynj-
anna. Þetta hljómar
sjálfsagt kunnuglega
í eyrum flestra, en
við skulum skoða
þetta aðeins nánar.
Mörg samtök, fé-
lög og hópar undir
ýmsum merkjum
hafa unnið markvisst
að því að jafna stöðu
kynjanna undanfarin
ár og áratugi. Allar þessar fylking-
ar eru börn sinna tíma, sum þeirra
hafa þegar liðið undir lok og önnur
ný skotið upp kollinum. Skiptar
skoðanir eru um hvaða árangri
baráttan í heild sinni hefur skilað
okkur, en þó er óumdeilanlegt að
enn er langt í land. Áherslurnar
sem og aðferðirnar hafa verið mis-
munandi, enda hefur íslenskt þjóð-
félag tekið miklum stakkaskiptum
frá því að baráttan hófst.
Baráttunni fyrir jafnrétti kynj-
anna hefur gjarnan verið skipt í
tímabil. Hið fyrsta hefst um alda-
mótin og hefur löngum verið kennt
við Bríeti Bjarnhéðinsdóttur, því
næst koma rauðsokkurnar á átt-
unda áratuginum og loks Kvenna-
framboð og Kvennalisti á hinum
níunda. Vissulega eiga þessar
kjarnakonur sem baríst hafa fyrir
aukum rétti kvenna lofþökk skilda
og er það einkum fyrir tilstilli
þeirra að ég fæ notið mín í námi,
samhliða því að sinna móðurhlut-
verkinu. En ég vil meira, ég vil
geta staðið jafnfætis skólafélögum
mínum af hinu kyninu úti á vinnu-
markaðinum að námi loknu, þar
sem ég er metin að verðleikum
mínum í því sem ég tek mér fyrir
hendur. Baráttuaðferðirnar eins
og þær hafa verið samræmast ekki
hugmyndum ungs fólks í nútíma-
þjóðfélagi um jafnrétti. Ný kyn-
slóð er tekin við. Nýjar aðferðir
munu líta dagsins ljós með breytt-
um áherslum, það eru breyttir
tímar!
Femínismi hefur einkum verið
þýddur sem kvenréttindi og um-
ræðan oftar en ekki snúist um að
skilgreina kveneðlið
og hlutverk konunn-
ar á einn eða annan
veginn eða leitast við
að aðgreina hana frá
karlmanninum. Er
ekki kominn tími til
að við leggjum þessar
heimspekilegu
vangaveltur á hilluna
og höldum lengra?
Hugtök líkt og femín-
ismi eða kvenréttindi
hafa hlotið neikvæða
merkingu í hugum
ungs fóks eftir allt
sem á undan er geng-
ið. Ungt fólk í dag
fínnur meiri hljóm-
grunn í hugtakinu kynjajafnrétti.
Kynjajafnrétti höfðar einfaldlega
til þess að gera sér grein fýrir því
að aðstaða kynjanna er ekki jöfn,
það hallar á konur í mörgum mála-
flokkum í þessu þjóðfélagi og
einnig á karla í sumum.
Ef þú gerir þér grein fyrir þessu
s
I þessari grein seg-
ir Kristbjörg Edda
Jóhannesdóttir frá
stofnfundi Hins
nýja jafnréttinda-
félags, föstudaginn
24. október
næstkomandi.
og ert tilbúinn að leggja þitt af
mörkum til þess að jafna aðstöð-
una erum við í sama liði, hvort sem
þú ert karl eða kona. Að mínu viti
snýst jafnréttisbaráttan um þetta.
Kynjajafnrétti á heldur ekki endi-
lega bara að vera eitthvert
flokkspólitískt fyrirbæri, annað
hvort á hægri eða vinstri væng.
Þetta er ekki spurning um ólík við-
horf til markaðarins, ríkisvaldsins
eða annars þess háttar, heldur er
þetta spurning um sameiginlega
hagsmuni okkar allra. Sameinumst
um réttlátara þjóðfélag þar sem
einstaklingurinn fær notið sín
óháð kyni.
Höfundur er nemi i hagfræði við Hl.
Kristbjörg Edda
Jóhannsdóttir
Hvar er
ábyrgðin?
Sigurlaug _ Áslaug Sólrún
Hauksdóttir fvarsdóttir Óskarsdóttir
EKKI hefur mikið heyrst í okkur
foreldrum varðandi skólamál. En
vissulega liggja þau þungt á okkur
flestum, ef ekki öllum. Skólinn er jú
einu sinni til fyrir börnin okkar og
við viljum því geta gert kröfur til
hans. Okkur fmnst brýnt að láta í
okkur heyra og hvetjum aðra for-
eldra til að gera slíkt hið sama.
Undanfarið hafa nær eingöngu
heyrst neikvæðar fréttir af skóla-
kerfinu.
- Alþjóðlega TIMSS stærðfræði-
rannsóknin í vetur sýndi að börnin
okkar koma ekki nógu vel út. Hvað
stendur til bóta í þeim efnum? Er
verið að gera viðeigandi ráðstafanir?
- Leiðbeinendur hafa lengi átt allt
of greiðan aðgang að kennarastarf-
inu. Er ekki á stefnuskránni að
reyna að fá fleiri kennara til starfa?
Hvað er verið að hugsa?
- Ný regla sem öðlaðist gildi í
haust hljóðar svo að ef kennari
barna í 7.-10. bekk grunnskóla í
Reykjavík er veik(ur) þá eiga börn í
þessum bekkjum ekki að fá forfalla-
Sveitarstjórnir, eruð
þið ekki starfí ykkar
vaxnar? spyrja Sigur-
laug Hauksdóttir,
Áslaug Ivarsdóttir og
Sólrún Oskarsdóttir.
Við treystum á að þið
farið að láta menntun
barna okkar og ykkar
skipta meira máli.
kennara. Er þessi ákvörðun tekin til
að auka gildi kennslunnar?
- Biðlistar hjá sálfræðideildum
skóla eru alltaf of langir miðað við
þarfir barnanna okkar. Er þetta
bara allt í lagi? Hvað er gert til að
leysa þennan vanda?
- Það hefur verið stefna í mörg ár
að hafa börn með mjög misjafna
námsgetu í hverjum bekk. Þetta
hefur gert það að verkum að kenn-
arar eiga oft erfítt með að mæta
þörfum hvers og eins barns eins og
lögin segja til um. Hefur ekki verið
á stefnuskránni að bæta þetta
ástand eitthvað t.d. fækka nemend-
um í bekkjum?
- Samkvæmt lögum er verið að ein-
setja skólana, sem hefur ótvírætt
marga kosti í för með sér. Ein al-
varleg afleiðing þess er að stöðugt
fleiri kennarar sjá sér ekki fært að
halda áfram að starfa við kennslu
því þeir fá ekki fulla stöðu lengur.
Var þetta ekki séð fyrir? Hvar eru
úrlausnirnar?
- Aðstaða einsetinna skóla er langt
frá því að vera viðunandi. Einsetn-
ingunni var skellt á en lausnir láta
standa á sér. Þrátt fyrir einsetning-
una hefur skólatími barnanna ekki
lengst. A Islandi er samt óvenju
stutt skólaár miðað við í nágranna-
löndum okkar.
Störf kennara og annan-a uppeld-
ishópa hafa löngum verið illa metin
til launa miðað við aðrar stéttir með
sambærilega menntun, t.d. raun-
greinastéttir og einnig miðað við
aðrar þjóðir sem við gjama viljum
bera okkur saman við. Það er því
ekki skrýtið að kennarar vilja rétta
hlut sinn. Er ekki kominn tími til að
leiðrétta þetta misrétti sem hefur
átt sér stað allt of lengi og gera það
áður en kemur að verkfalli. Því á
verkfalli vinnur enginn, heldur tapa
allir! Börnin okkar geta t.d. misst
góðan kennara sem snýr kannski
ekki aftur í kennarastarfið. Nú þeg-
ar er farið að gæta hræðslu og óör-
yggis meðal barna vegna uppsagna
kennara. Allt samfélagið tapar á
verkfalli kennara.
Sveitarstjórnir, eruð þið ekki
starfi ykkar vaxnar? Við treystum á
að þið farið að láta menntun barn-
anna okkar (og ykkar) skipta meira
máli. Börnin okkar eru jú framtíðin!
Eins og við vitum öll þá koma góðir
borgarar ekki af sjálfu sér, heldur
fer það eftir því við hvers konar at-
læti þeir búa.
Við viljum sjá lausnir núna. Látið
ekki vandamálin hrannast upp!
Vinnum saman að því að bæta að-
stöðu skólans og hlúa að því starfi
sem þar fer fram. Það má ekki
koma til verkfalls því komi til enn
meiri atgervisflótta hjá kennurum,
gæti tjónið orðið óbætanlegt! Sýnið
ábyrgðartilfmningu og gerið eitt-
hvað í samningamálunum meðan
enn er tími! A því græða allir!
Höfundar eru foreldrar.