Morgunblaðið - 06.10.1998, Qupperneq 23

MORGUNBLAÐIÐ
ERLENT
ÞRIÐJUDAGUR 6. OKTÓBER 1998 23
Sanieining'ii
fagnað í
Hannover
Þjóðverjar fögnuðu sameiningu Þýska-
lands í áttunda sinn á laugardag. Þórarinn
Stefánsson fylgdist með hátíðarhöldun-
um í Hannover.
Morgunblaðið/Pórarinn Stefánsson.
MIKILL fjölcli fólks tók þátt í hátíðarhöldunum í miðbæ Hannover
þótt veður væri heldur leiðinlegt.
Samið um
stjórn í
Svíþjóð
TALSMAÐUR sænsku stjórn-
arinnar sagði í gær, að jafnað-
armenn hefðu náð samstarfs-
samkomulagi við Vinstriflokk-
inn og græningja. Kemur það
einnig fram í sameiginlegri til-
kynningu flokksleiðtoganna en
þar segir, að samvinnan taki til
efnahags-, atvinnu-, dóms-,
jafnréttis- og umhverfísmála.
Litlar líkur virðast því á því, að
vantrauststillaga Hægriflokks-
ins, sem hann ætlar að leggja
fram á þingi í dag, verði sam-
þykkt.
Þjóðarsorg-
í Mongólíu
ALLIR þingflokkar á
mongólska þinginu komu sér
saman um að lýsa yfír þjóðar-
sorg frá og með morgundegin-
um vegna
morðsins á
Sanjaasureg-
iin Zorig en
hann fór á sín-
um tíma
fremstur í
flokki þeirra,
sem bundu
enda á stjórn
kommúnista og komu á lýðræði
í Mongólíu. Zorig fannst látinn
á heimili sínu og hafði hann
verið stunginn og höggvinn til
bana með öxi. Stjórnarkreppa
er í landinu en helsti stjórnar-
andstöðuflokkurinn, fyrrver-
andi kommúnistar, neitar að
sitja þingfundi og krefst nýrra
kosninga. Hefur hann fjórum
sinnum hafnað tillögu um nýj-
an forsætisráðherra en talið
var líklegt, að hann myndi
hugsanlega fallast á Zorig.
Ekki er vitað hverjir bana-
menn hans eru en margir telja,
að dauði hans tengist með ein-
hverjum hætti ástandinu í
stjórnmálunum.
Skemmdir
í trjám
Á EINUM áratug hefur þeim
trjám, sem eru skemmd af
völdum mengunar og þurrka
eða af öðrum ástæðum, fjölgað
um helming í Evrópu. Kemur
þetta fram í árlegri skýrslu um
ástand evrópsku skóganna en
þar segir, að 40% trjánna sýni
einhver merki um skemmdir
en 35% engin. Kemur þessi
skýrsla á hæla annarri skýrslu
frá Evrópusambandinu þar
sem lögð er áhersla á mikil-
vægi skógarins við að vinna
gegn gróðurhúsaástandi í and-
rúmsloftinu.
Kjarnorku-
kafbátur fyrir
smjör
FYRIR nokkrum árum gátu
Rússar ekki greitt fyi-ir inn-
flutning á smjöri og mjólkuraf-
urðum frá Nýja Sjálandi og
buðust þá til að láta kjarn-
orkukafbát upp í skuldina.
Kemur þetta fram í endur-
minningum Jim Bolgers, fyrrv.
forsætisráðheiTa, og segir
hann, að tilboðið hafi vakið
nokkra furðu og jafnvel hlátur
því að Nýsjálendingar eru þeir
einu, sem hafa bannað kjarn-
orkuknúin skip innan sinnar
lögsögu.
LAUGARDAGINN 3. október
héldu Þjóðverjar upp á fall Berlín-
armúrsins í áttunda sinn. Þann
sama dag árið 1990 lauk opinber-
lega 28 ára aðskilnaði þýsku ríkj-
anna. Aðalhátíðahöld dagsins fóru
að þessu sinni fram í Hannover, höf-
uðborg Neðra-Saxlands þar sem
Gerhard Schröder verðandi kansl-
ari Þýskalands er núverandi forsæt-
isráðherra.
Allir helstu valdamenn Þýska-
lands voru viðstaddir hátíðahöldin
þar á meðal Roman Herzog forseti
og Helmut Kohl kanslari ásamt
Gerhard Schröder en fráfarandi og
verðandi kanslari komu fram fyrir
alþjóð í fyrsta sinn opinberlega af
þessu tilefni. Fulltrúar allra sam-
bandsríkja Þýskalands komu saman
í Hannover að Bæjaralandi undan-
skildu. Stjórnin í Múnchen ákvað að
hundsa hátíðahöldin í Hannover
vegna tónverks sem flutt var við
lokaða hátíðarathöfn og samið í til-
efni hátíðahaldanna. I tónverkinu er
þjóðsöng Þýskalands blandað sam-
an við gamla þjóðsöng fyrrverandi
Austur- Þýskalands. Verkið olli
miklu fjaðrafoki og kom róti á til-
fínningar margra hátt settra ráða-
manna en aðeins bæverjar sátu
heima í mótmælaskyni.
Kohl þökkuð hollustan
I ræðu sinni sagði gestgjafinn,
Gerhard Schröder, meðal annars að
FORYSTUMENN þeiiTa stjóm-
málaflokka, sem komu bezt út úr
þingkosningunum í Lettlandi um
helgina, hófu þegar í gær þreifingar
um stjórnarmyndun. Talsmenn
miðjuflokksins „Fyrir Lettland"
sögðust hafa samið við einn litlu
flokkanna á þingi um stuðning en
þar með telja þeir sig hafa náð for-
skoti á aðalkeppinautinn, Þjóðar-
flokkinn, sem einnig vill mynda
stjórn. Sex flokkar náðu inn á þing
að þessu sinni, mun færri en í kosn-
ingunum 1995.
Þjóðarflokkurinn, undir forystu
forsætisráðheri-ans fyrrverandi
Andris Shkele, kom út úr kosning-
unum sem stærsti flokkurinn en þó
með aðeins litlu forskoti á helzta
keppinautinn, „Fyrir Lettland".
Þjóðarflokkurinn hlaut 24 af þeim
100 þingsætum sem til skiptanna
voru, en „Fyrir Lettland" 21. Búizt
hafði verið við því að þessir tveir
stærstu flokkar myndu sameinast
um að mynda nýja ríkisstjórn, en
forystumenn „Fyrh• Lettland" höfðu
átt í illdeilum við Andris Shkele þeg-
ar sá flokkur átti aðild að ríkisstjórn
sem Shkele fór fyrir og var við völd
áður en fráfarandi stjórn Guntars
Krasts komst til valda.
„Fyrir Lettland" hóf strax í gær
að reyna að koma saman sam-
aðaláherslumál sitt og nýrrar
stjórnar væri að ráða niðurlögum
atvinnuleysis. Schröder beindi
einnig orðum sínum til Helmuts
Kohls og þakkaði honum hollustu
við Þýskaland, „þýska þjóðin mun
aldrei gleyma því,“ sagði Schröder
og sagðist jafnframt viss um að
stjóm sín héldi áfram þar sem for-
veri sinn í embætti hefði skilið við í
málefnum Evrópu. Helmut Kohl
talaði ekki við hátíðarathöfnina en í
opinberu ávai’pi sem birtist daginn
áður lagði hann áherslu á að ljúka
sem fyrst sameiningu þýsku ríkj-
anna. „Sá árangur sem náðst hefur
á síðustu átta áram á sér enga hlið-
stæðu í sögunni", sagði Kohl enn-
fremur. Aðalræðumaður dagsins
var Vaclav Havel forseti Tékklands.
Hann talaði um málefni sameinaðr-
ar Evrópu og sagði Þýskaland dags-
ins í dag vera „tilraunastofu fyrir
þróun mála í Evrópu".
Táknrænn múr reistur
Hátíðahöldin í miðbænum þóttu
takast einkar vel og var engu til
sparað. 210 metra langur múr sem
táknaði mannvirkið gráa sem um
áratuga skeið skildi að þýsku þjóð-
irnar tvær var reistur fyrir framan
óperuhúsið í Hannover. Listaverk-
um var komið fyrir við múrinn, eitt
verk fyrir hvert ár frá lokum seinni
Heimsstyrjaldarinnar til ársins
2000 en þá verður Heimssýningin
steypustjórn sem Þjóðarflokkurinn
ætti ekki aðild að og að sögn for-
ystumanna „Fyrir Lettland" á Vilis
Ki-ishtopans, fráfarandi samgöngu-
ráðherra, að verða forsætisráðherra
nýju stjórnarinnar.
Svo virtist í gær sem flestir hinna
flokkanna sem komust inn á þing
séu sammála um þetta; að óæskilegt
sé að Shkele komist aftur í forsætis-
ráðherrastólinn. Kristiana Libane,
þingflokksformaður „Fyrir Lett-
land“, tjáði fréttamönnum í gær að
viðræður um myndun stjórnar und-
ir forsæti Krishtopans við „Nýja
flokkinn“, sem ræður yfir átta þing-
sætum, hefðu gengið vel.
Þetta var í þriðja sinn sem al-
mennar kosningar fara fram í Lett-
landi frá því landið endurheimti
sjálfstæði sitt árið 1991. Samhliða
kosningunum fór fram þjóðarat-
kvæðagreiðsla um umdeildar breyt-
ingar á lögum um lettneskan ríkis-
borgararétt. Allgóður meirihluti
Letta (53%) samþykkti breyting-
arnar, sem þingið hafði áður sam-
þykkt en andstæðingar þeirra sáu
til að bornar yrðu undir þjóðarat-
kvæði. Nýju reglurnar gera 650.000
rússneskumælandi íbúum landsins
auðveldara að öðlast lettneskan rík-
isborgararétt en hægt var sam-
kvæmt gömlu reglunum, sem lög-
haldin í Hannover. Verkin túlkuðu
sögulega atburði, tæknilega þróun
eða jafnvel tíðaranda hvers árs,
1961 - bygging Berlínarmúrsins,
1968 - blómabörnin, 1977 - hryðju-
verk RAF, 1982 - fyrsti geislaspil-
arinn, 2000 - hliðið að framtíð sam-
einaðs Þýskalands innan Evrópu á
nnrri öld. Frá árinu 1961 til 1989
voru sett upp tvö verk fyrir hvert
ár en á því tímabili var Berlínar-
múrinn tákn aðskilnaðar austurs
og vesturs. Hliðin sem sneri til
,vesturs“ var ski-eytt veggjakroti
leiddar voru strax eftir endurreisn
sjálfstæðisins.
Föðurlandsflokkur Guntars
Krasts, fráfarandi forsætisráð-
herra, var eini flokkurinn sem beitti
sér opinskátt gegn því að breyting-
amar yrðu samþykktar. Hann hlaut
17 þingsæti í kosningunum. Á óvart
kom að vinstriöfgaflokkurinn „Ein-
drægni", með fyrrverandi kommún-
istaleiðtogann Alfreds Rubiks
fremstan í flokki, náði 16 þingsæt-
um í sinn hlut.
Niðurstöðu þjóðaratkvæða-
greiðslunnar vel tekið
Talsmenn rússneski-a stjórnvalda
sem og Öryggis- og samvinnustofn-
unar Evrópu fögnuðu niðurstöðu
þjóðaratkvæðagreiðslunnar, en
deilan um ríkisborgararéttindi rúss-
neska minnihlutans í Lettlandi hef-
ur varpað skugga á samskipti Lett-
lands við Rússland, en jafnframt
bakað Lettum gagnrýni vestrænna
ríkja og stofnana á þeim forsendum
að mannréttindi væru brotin á því
fólki sem byggi ríkisfangslaust í
landinu.
Búizt er við því að samþykkt
breytinganna á ríkisborgararéttar-
löggjöfinni færi Lettland skrefi nær
því að fá að hefja viðræður um aðild
að Evrópusambandinu.
en sú til ,austurs“ var máluð gráum
lit.
Þrátt fyrir kulda og vætu, fjöl-
mepntu borgarbúar í miðbæinn til
að fagna deginum og minnast liðins
tíma. Gestgjafinn sjálfur, Gerhard
Schröder og kona hans, Doris Köpf-
Schröder, ávörpuðu mannfjöldann
örstutt í miðbænum en Hannover-
búar fógnuðu verðandi kanslara og
konu hans í fyrsta sinn eftir sögu-
legan kosningasigur flokks
Schröders SPD. Hannover var höf-
uðborg Þýskalands í einn dag.
Stj órnarkr eppa
á Italíu
Prodi
ræðir við
þingið
Róm. Reuters.
ROMANO Prodi, forsætisráð-
heraa Ítalíu, ætlar að ávarpa
þingið á morgun vegna yfirvof-
andi stjórnarkreppu í landinu
en Kommúníski endurreisnar-
flokkurinn hefur ákveðið að
hætta stuðningi við stjórnina.
Hefur Prodi ráðfært sig við
Oscar Luigi Scalfaro, forseta
Italíu, en ekki nefnt afsögn
enn sem komið er.
Kommúníski endurreisnar-
flokkurinn ákvað sl. sunnudag
að hafna fjárlagaframvarpi
ríkisstjórnainnnar og hætta
þar með stuðningi við hana í
neðri deild þingsins en í efri
deildinni eða öldungadeildinni
hefur stjórnin öruggan meiri-
hluta.
Stjórnarkreppan á Ítalíu
hefur haft neikvæð áhrif á
verðbréfamarkaðinn í landinu
og einkum vegna þess, að hún
talin munu tefja fyrir vaxta-
lækkun.
Prodi á nú aðeins tveggja
kosta völ. Annars vegar að
fara fram á traustsyfirlýsingu
þingsins í von um, að einhverj-
ir komi stjórninni til bjargar
eða afhenda Scalfaro afsagnar-
beiðni.
Miðjuflokkar koma bezt út úr þingkosningunum í Lettlandi
Þreifingar hafnar
um stjórnarmyndun
Riga. Reuters.