Morgunblaðið - 31.12.1998, Blaðsíða 42

42 C FIMMTUDAGUR 31. DESEMBER 1998
MORGUNBLAÐIÐ
staða Sæbjarnar Valdi-
marssonar um kvikmynda-
árið. Þegar upp er staðið
liggur Ijóst fyrir að því lýkur
ekki með slíkum sprengikrafti
og það hófst. Sjálf Titanic var
Þokkalegt meðalár er niður-
KVIKHYND
FRÁ ÞEIM BESTU
TIL ÞEIRRA VERSTU
frumsýnd 2. janúar, 1998 var
einfaldlega ár þessarar
mestu Óskarsverðlauna- og
aðsóknarmyndar allra tíma.
FRUMSÝNINGARDAGURINN er líka tákn um
síbreytilegt landslag kvikmyndaaðsóknar-
innar. Um sinn er það ekki nógu góður kost-
ur að frumsýna bestu myndir ársins þegar
líður að jólum, líkt og hefð hefur verið fyrir
frá upphafi. Þess í stað er talið vænlegra að
bíða með stórfrumsýningar fram yfir áramót.
Þarna spilar inní gjörbreyting á frítímum og
nevsluvenjum landans. Sjónvarp, fjölvarp,
myndbönd, DVD-mynddiskar, óheyrilegur
afgreiðslutími verslana í jólamánuðinum,
aukinn hraði, meira bruðl, minni tími til af-
þreyingar fyrr en að afstöðnum hátíðum.
Fólk er semsagt ekki komið í bíóformið fyrr
en það hefur jafnað sig á jólahaldinu og ára-
mótaskaupinu.
Aðsóknarlega var 1998 gott meðalár.
Nokkrar stóru vor- og sumarmyndirnar
brugðust hér og fyrir vestan, Godzilla sýndi
að stærð skiptir engu máli, aðrar spjöruðu
sig fram úr öllum vonum, There’s Something
About Mary sannaði líka, á jákvæðan hátt,
að stærð skiptir engu máli. En yfir öllu gnæf-
ir stefnið á Titanic, með De Caprio hrópandi
út yfir Atlansála; „Ég er konungur heimsins!"
Þau urðu fleygust orða í kvikmyndaheimin-
um anno 1998. Vinsældir hennar voru með
ólíkindum, Titanic lokkaði aldurshópa á bíó
sem ekki höfðu séð kvikmyndahús að innan
í áratugi. Enda vilja margir forráðamenn
þe.rra meina að hún hafi almennt orðið þess
valdandi að þessir horfnu viðskiptavinir eru
nú aftur famir að tínast inní biósalina.
Þótt engin mynd kæmist í sjónmál við
skutinn á SS Titanic, fengu margar viðun-
andi aðsókn, nokkrar mjög góða, einsog
Það gerist ekki betra, Armageddon, Björgun
óbreytts Ryans, There’s Something About
Mary, og, viti menn, Lethal Weapon 4, sem
fékk betri aðsókn en forverar hennar þrír. í
Laugarásbíó komu fleiri gestir en nokkurn-
tíman fyrr á þessum áratug, enda kom bíóið
við sögu helstu aðsóknarmyndanna.
Árið var ekki minnisstætt hvað varðar ís-
ienskar myndir. Meðalmyndir og slakari.
Sumar einkum hrjáðar af fjárskorti. Nýlega
hækkaður styrkur til kvikmyndagerðar ætti
að hjálpa uppá sakimar - ef menn bera gæfu
til að drita honum ekki útum allar jarðir.
Þegar Kvikmyndahátíð í Reykjavík er ekki
lengur árviss viðburður hafa kvikmyndahús-
in bætt úr þörfum hins vandláta gests með
eigin veisluhöldum. Fyrst og fremst Há-
skólabíó og Regnboginn með „vinda“-
myndir sínar, vor og vetur. Þar hafa jafnan
verið áhugaverðar myndir á boðstólum sem
hafa lífgað mikið uppá annars hefðbundið,
engilsaxneskt landslagið. Ákveðið er að
halda þessum viðkunnanlega vindgangi
áfram, kenna hann jafnvel við fleiri árstíðir.
Gamla, góða Bæjarbíó stilltí upp eldri mynd-
um Krzysztofs heitins Kieslowski, og var
það mikil veisla. Þá hafa Háskólabíó og
Stjömubíó verið til fyrirmyndar hvað snertir
íslenska þýðingu á titlum mynda sinna. Þau
tíðindi gerðust að SAM-bíóin urðu aðilar að
Félagi íslenskra kvikmyndahúseigenda,
þannig að nú eru öll bíóin í einum hags-
munahópi. Ekki veitir af í síharðnandi við-
skiptum við risana í Hollywood. Þá liggja til-
búnar teikningar að nýju fjölsala kvikmynda-
húsi sem koma skal í stað Regnbogans. Það
verður til húsa í nýja verslanaklasanum í
Smárahvammi - ef hann kemst uppúr mold-
inni.
Stjömugjöf gagnrýnenda er tvíeggjað
sverð. Það er sleggjudómakennt form, en á
öld síaukins hraða og almenns tímaskorts er
það hentugur vegvísir neytendum dagblaða.
En aldrei hefur gildi þeirra verið rýrara en nú,
þegar þær virðast komnar á útsölu. En mál
er komið til að líta yfir uppskemna. Það var
frekar létt að velja 10 bestu myndir ársins,
ROBERT Duvall var allt í öllu í Prédikar-
anum; aðalleikari, framleiðandi, leik-
stjóri, og sigraði á öllum vígstöðvum.
A LIFE Less Ordinary dæmast mistök frá
hendi hins efnilega, skoska leikstjóra,
Danny Boyle.
TEIKNIMYNDADEILD Fox sannaði að
fleiri geta gert úrvalsteiknimyndir en
Disney.
AIDAN Quinn. Arfalélegur leikari í jafnvel
verri mynd.
HEILALAUS, hress og skemmtileg - Ar-
mageddon var Bruckheimer-tryllir ársins.
sem birtist annarsstaðar í Morgunblaðinu,
ásamt vali kollega minna. Hér verður fjallað
um afganginn. Þær næstbestu, þær sem
komu á óvart, þær sem brugðust, þessar
sem reyndust hvorki fugl né fiskur, og það-
an af verri...
Þær næstbestu
Það er kaldhæðnislegt, en sá gamalfrægi
leikstjóri, Barry Levinson (Rain Man, Good
Morning, Viet Nam, Bugsy), gerði Wag the
Dog, sína bestu mynd um árabil, í hjáverkum
frá Sphere, einum slakasta hortitti ársins.
Söguþráður Wag the Dog var að gerast á
dögunum þegar Ciinton blés í herlúðra. í
þeirri veiku von, segja andstæðingar hans,
að fá tækifæri til að hysja upp um sig bræk-
urnar. Þetta er stórskemmtileg mynd þar
sem Dustin Hoffman stelur senunni sem
Hollywoodframleiðandi (stælir Robert
Evans, segja kunnugir), sem býr til gervistríð
til að bjarga forseta sínum útúr hneykslis-
máli (!). Robert De Niro, Willie Nelson og
Woody Harrelson eru einnig óborganlegir.
MAURAR var fyrsta teiknimynd
DreamWorks, og lukkaðist vel.
THE Avengers var ein margra stórmynda
sem olli vonbrigðum.
Boogie Nights var önnur vel heppnuð
„satíra" eftir nýiiðann Paul Thomas Ander-
son. Gerðist í óvenjulegu umhverfi klámiðn-
aðarins í Kalifomíu. Mark Wahlberg fer stór-
kostlega með aðalhlutverk klámmyndaleik-
ara sem er jafnheilarýr og hann er hreðja-
stór. Burt Reynolds, Julianne Moore og
Willam H. Macy eru öll óborganleg. Vondur
„Tarantino-kafli“ undir lokin rýrir myndina.
Robert Duval er leikstjóri, handritshöfundur,
aðalleikari, heili og hjarta Prédikarans - The
Apostle og gerir vel á öllum sviðum. Steven
Soderbergh, ásamt óaðfinnanlegum leikara-
hópi, ná ósviknum andblæ Elmores Leonard
í Út úr sýn - Out of Sight, sló þar með við
hálfguðnum Tarantino í Jackie Brown. Dr-
eamworld SKG, fyrirtæki Spielbergs og fé-
laga, lét að sér kveða á árinu eftir slappa
byrjun, Tölvuteiknimyndin Maurar - Antz, var
aldeilis fín skemmtun, teikningamar og
röddin hans Woody Allens; Egypski prinsinn
- The Prince of Egypt, var hinsvegar hefð-
bundin teiknimynd, gerð undir vökulu auga
fyrrum Disneymannsins Jerry Katzenberg.
Woody Allen-mynd ársins var hinsvegar
Decoonstructing Harry, með leikarann/leik-
stjórann/handritshöfundinn í fínu volæðis-
formi. The Mark of Zorro var talsvert
ánægjuleg skemmtun, sömuleiðis The
Devil’s Advocate (þökk sé Al Pacino sem
Kölski), og Syivester Stallone kom öllum á
óvart, þar sem hann sýndi sannkallaðan leik
í Copland, prýðis sakamálamynd. Alien
Resurrection, var besti visindaskáldskapur-
inn á árinu, dimm, spennandi og drungaleg,
í anda bálksins. Frakkarnir lífguðu uppá
hlutina (rétt einsog enska boltann). Sliding
Doors, var athyglisverð frumraun um hið
stóra ef í lífi okkar. Fox velgdi Disney undir
uggum með Anastasiu, sem stóð að flestu
leyti jafnfætis því besta frá teiknimyndaveld-
inu. Deep Impact var borubrött stórslysa-
mynd, sömuleiðis Armageddon, sú síðar-
nefnda vita heilalaus, hröð fín og auðgleymd
afþreying. Þá er ógetið U-beygju - U-Tum,
nýjustu myndar Oliver Stone, sem var ágæt
film noir, þó að garpurinn væri helst til upp-
tekinn af tómatsósunni.
Rúsínumar í pylsuendanum eru Vor- og vetr-
arvindamyndimar flestar, með Falin farangur
- Left Luggage og Skotelda - Hana Bt, í far-
arbroddi.
Óvæntur glaðningur
Paul Newman sannaði að hann getur enn
haldið mynd gangandi og fékk reyndar til
þess góðan stuðning frá þungavigtarfólki
einsog Gene Hackman, Susan Sarandon og
James Garner. Þeim, ásamt Robert Benton,
tókst þó ekki að gera Twilight að neinum
viðburði. Mercury Rising, með Bruce Willis á
hlýrri nótunum, var dágóð afþreying þrátt
fyrir vonbrigði með aðsóknina. Marta, má ég
kynna Frank, Daniel og Laurence var lítill,
óvæntur, breskur glaðningur. Sama máli
gegndi um Vinarbragð, frá frændum okkar
Dönum. Doctor Doolittle var einn versti
skellurinn i sögu Fox, Eddie Murphy vann
upp tapið og gott betur, i Dr. Doolittle, nýrri
útgáfu um lækninn sem getur talað við dýr-
in. Önnur endurgerð, Fjölskyldugildran - The
Parent Trap, var heldur ekki sem verst.
Áfram með endurvinnsluna. Hitchcock-
myndin Dial M for Murder, (‘54), fékk einnig
furðu góða andlitslyftingu undir heitinu Full-
komið morð - A Perfect Murder. Ný útgáfa
Vesalinganna - Les Miserabies, var ekki al-
vond, en i Ijósárafjarlægð frá frönsku mynd-
inni með Jean Gabin, (gerð ‘57). Bandaríkja-
menn hafa ekki gert sannfærandi gaman-
myndir um vandræði samkynhneigðra. In
and Out slapp þó allt fram undir endalokin
og Kevin Kline, Joan Cusack og Matt Dillon,
stóðu sig öll með prýði. Norðmenn eiga
húmorista, það kom mest á óvart hvað við-
kemur Ruslpósti - Junk Mail, sem átti
nokkra meinfyndna spretti. Sömuleiðis The
Borrowers, Úti á sjó - Out To Sea, Músa-
veiðar - Mouse Hunt, og The Wedding Sin-
ger. Scream 2 og Mr Nice Guy komu einnig
litillega á óvart.
Hvorki fugl né fiskur
Sjálfsagt líta allar myndir vel út á pappírn-
um, engu að síður enda þær flestar í þess-
um hópi. Einhversstaðar las ég að um 15%
kvikmyndaframleiðslunnar bæru iðnaðinn
uppi. Listinn yfir meðalmoðið er langur í ár.
Þær helstu eru Sphere, Sjakalinn - The
Jackal, Flubber, Picture Perfect, Maðurinn
með stálgrímuna - The Man With the Iron
Mask. American Werewolf in Paris, Six Da-
ys, Seven Nights; Red Corner, Mad City,
Desperate Measures, Hoodlum, Týnd i
geimnum - Lost in Space, Deep Rising,
Phantoms, Kærður saklaus - Wrongly
Accused, H20-Halloween. The Negotiator.
Svona er hægt að halda áfram. Allt dýrar
myndir sem stóðu engan veginn undir vænt-
ingum. Við þennan hóp má bæta U.S. Mars-
hals, Mimic, Great Expectations, Ég veit
hvað þú gerðir..., Species II, og síðast en
ekki síst, sjálft ferlíkið sem átti að vinna
heiminn, Godzillu.
Mikið til vonbrigði
Það rætast ekki allir draumar í kvikmynda-
borginni, frekar en annars staðar. Leikstjórar
og leikarar eiga sína góðu daga og slæmu.
Það kemur því ekki á óvart þótt þessi hópur
sé í vænni kantinum. Meðal þeirra mynda,
sem náðu því ekki að hitta í mark þrátt fyrir
miklar væntingar, voru m.a. Blues Brothers
2000, ömurlegt framhald hálfgerðrar klassík-
ur, sem rumskaði aðeins í tónlistaratriðun-
um; The X-Files var ekki sú mynd sem við
aðdáendur sjónvarpsþáttanna vorum að
vonast eftir, þótt hún væri ekki beinlínis
vond. Robert Redford hefur gert úrvals
myndir einsog Ordinary People, A River
Runs Through It og Quiz Show. The Horse
Whisperer verður seint talin í þeim hópi.
Annar leikstjóri sem brást var Brian De
Palma, en það eru engar nýjar fréttir. Snake
Eyes sannaði að hann er manna mistækast-
ur. Við þennan hóp má bæta Piparkökukarl-
inum - The Gingerbread Man, eftir Robert
Altman og Mad City, eftir Costa-Gavras. Bill
Murray er í miklu uppáhaldi á þessum bæ,
sama verður ekki sagt um nýjustu myndirnar
hans. Nokkur andartök í The Man Who
Knew To Little, sýndu hvers hann er megn-
ugur ef hann fær eitthvað bitastætt. Ný-Sjá-
lendingurinn Lee Tamahori hefur ekki náð
sér á strik í Hollywood, The Edge, er að
mörgu leyti vönduð mynd en kemst hvergi
nærri meistaraverkinu hans. Danny Boyle er
ein bjartasta von Breta, eða eigum við ekki
frekar að segja Skota? A Life Less Ordinary
sýndi það ekki á nokkurn hátt. Tarantino
stendur ekki undir væntingum. Jackie
Brown var vonbrigði frá hans hendi, líkt og
Amistad frá Spielberg, Midnight in the Gar-
den of Good and Evil, eftir Clint Eastwood
og The Boxer frá Jim Sheridan. Að maður
tali ekki um Kundun meistara Scorseses.
Vondar og þaðan af verri
Engin er rós án þyma. Botnfallið var á sín-
um stað í ár líkt og endranær. Eigum við að
byrja á Mr Magoo, sem vann sér það helst
til frægðar að trylla nærsýna gleraugnamenn
í Vesturheimi. Seinheppin framleiðsla að öllu
leyti. Það er annars af nógu að taka. Nokkur
af hvimleiðari fyrirbrigðum ársins voru Wild
America, That Old Feeling, 1000 ekrur, 8
hausar í tösku, Shadow of Doubt,
Switchback, Blade, Heift-Hush, Næturvörð-
urinn - Nightwatch, Göng timans - Les
Visiteurs II., Dance With Me, Smile Like Yo-
urs, Mafia, The Patriot
Vondar með stóru vaffi voru Fallen, óvenju
heimskuleg, klisjum hlaðin hrollvekja. The
Avengers og The Stupids, sem stóð undir
nafni. Eðalruslið í ár er svo eftirtaldar hörm-
ungar: The Assignment, hroðalegur sam-
setningur um Sjakalann; eitthvað sem
nefndist Með allt á hreinu - Krippendorfs
Tribe, með Richard Dreyfuss, og The Post-
man, sem svo gott sem slökkti endanlega á
ferli Kevins Costner. Sú hæpna vegsemd að
vera valin versta mynd ársins, kemur í hlut
Kvöldstjörnu - Evening Star. Þær gerast
vonandi ekki verri á nýja árinu.
Sæbjörn Valdimarsson