Morgunblaðið - 25.02.1999, Page 34

34 FIMMTUDAGUR 25. FEBRÚAR 1999
MORGUNBLAÐIÐ
STOFNAÐ 1913
ÚTGEFANDI: Árvakur hf., Reykjavík.
FRAMKVÆMDASTJÓRI: Hallgrímur B. Geirsson.
RITSTJÓRAR: Matthías Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
AÐGERÐIR GEGN
OFÞENSLU
AÐGERÐIR Seðlabankans til að slá á þenslu í þjóðfélag-
inu eru sjálfsagt nauðsynlegar svo langt, sem þær ná.
Utlánaaukning lánastofnana á síðasta ári nam 31,2% og var
mestur hluti aukningarinnar vegna endurlána erlends láns-
fjár.
Ráðstafanir Seðlabankans felast í því að hækka vexti um
0,4% í viðskiptum sínum við lánastofnanir. Auk þess hefur
bankinn ákveðið að leggja lausafjárkvöð á þær og verður til-
kynnt nánar um það næstu daga. Aðgerðirnar miða að því að
hamla gegn miklum vexti innlendrar eftirspurnar, styrkja
gjaldeyrisforðann, draga úr útlánaaukningu, svo og úr
áhættu tengdri fjármögnun bankakerfisins.
I tilkynningu bankans segir m.a.: „Við þau skilyrði, sem
nú ríkja í þjóðarbúskapnum, sem einkennast af hárri nýt-
ingu framleiðslugetu og litlu atvinnuleysi, gæti áframhald-
andi mikill eftirspurnarvöxtur raskað þeim stöðugleika, sem
hér hefur ríkt að undanförnu. Vöxtur peningastærða (svo!)
og útlána gefur vísbendingu um undirliggjandi vöxt eftir-
spurnar en kyndir um leið undir honum.“
Birgir Isleifur Gunnarsson, seðlabankastjóri, segir að að-
gerðirnar séu fyrst og fremst varúðarráðstöfun til að auka
aðhald í peningamálum, en ekki sé verið að bregðast við
neinni stórhættu, sem Seðlabankinn sjái í augnablikinu.
Hann hafi haldið uppi aðhaldssamri stefnu til að geta staðið
við markmiðið um að halda verðbólgunni hér í skefjum og í
þeim dúr, sem bankinn hafi stefnt að að hún yrði á þessu ári.
A hinn bóginn stöndum við Islendingar frammi fyrir því,
að tengslin á milli þess sem við gerum og þess sem gerist
annars staðar eru orðin svo mikil, að ekki er hægt að horfa
fram hjá því við aðgerðir af þessu tagi. Hvaða árangri hefur
verið náð, ef vaxtahækkun Seðlabankans, og banka og spari-
sjóða í kjölfarið, leiðir til þess að fyrirtæki taki í auknum
mæli lán erlendis og gjaldeyrisinnstreymið af þeim sökum
styrki gengi krónunnar, sem aftur leiði til vaxandi viðskipta-
halla, þegar frá líður? Og hvaða áhrif hefur það, ef lausafjár-
kvöðin, sem Seðlabankinn boðar, veikir samkeppnisstöðu ís-
lenzku bankanna gagnvart erlendum og eykur þar með enn
viðskipti við erlenda banka? Hver eru svör Seðlabankans við
þessum athugasemdum, sem fram hafa komið hjá talsmönn-
um og sérfræðingum bankanna?
KOSO V O-VIÐRÆÐUM
FRESTAÐ
VIÐRÆÐUM um frið í Kosovo hefur nú verið frestað um
þrjár vikur og enn ríkir mikil óvissa um hvort samkom-
lag næst um framtíð héraðsins. Fagna ber því áfangasam-
komulagi sem náðist á þriðjudag í Frakklandi þótt ljóst sé að
enn fer því fjarri að friðurinn hafi verið tryggður.
Til skamms tíma litið skiptir mestu að vopnahlé það sem
Serbar og Kosovo-Albanir náðu samkomulagi um haldist.
Hættan er sú að stríðandi fylkingar nýti það svigrúm sem nú
hefur skapast í von um að geta bætt samningsstöðu sína.
Til lengri tíma litið blasir við að það samkomulag sem nú
liggur fyrir dugar hvergi eitt og sér til að koma í veg fyrir
frekari átök í Kosovo. Þótt pólitísk markmið vesturveldanna
og Rússa, sem miðlað hafa málum í deilunni, virðist flest
hver ætla að verða að veruleika vekur áhyggjur að hernaðar-
leg hlið málsins er enn óleyst. Serbar neita enn staðfastlega
að heimila friðargæslusveitum að taka sér stöðu í Kosovo.
Án slíks liðsafla er ólíklegt að samkomulag um frið haldist.
Kosovo-Albanir sýndu mikla óbilgirni í viðræðunum og
það var ekki fyrr en á síðustu stundu sem samningamenn
þeirra gáfu eftir þá kröfu að kveðið yrði á um þjóðarat-
kvæðagreiðslu um sjálfstæði Kosovo innan þriggja ára. Vit-
að er að áköfustu þjóðernissinnarnir munu taka þessari eft-
irgjöf þunglega.
Reynist Kosovo-Albanir tilbúnir til að samþykkja fyrir-
liggjandi samkomulagsdrög er ljóst að Serbar verða ein-
angraðir í afstöðu sinni. Þeir munu því sæta vaxandi þrýst-
ingi um að láta af andstöðu við að friðargæslulið verði sent
til héraðsins. Að öðrum kosti vofa loftárásir NATO yfir Ser-
bum til að þvinga þá til samkomulags.
Næstu þrjár vikurnar munu að líkindum ráða úrslitum um
framtíð Kosovo og þar með um stöðugleikann á þessu eld-
fima svæði í austanverðri Evrópu.
Skiptar skoðanir hjá bönkum og verðbréfafyrirtækjum i
Nægir vart eii
sér gegn þení
Búnaðarbankinn hefur
ákveðið að hækka
óverðtryggða skulda-
vexti og vexti Mark-
aðsreiknings um 0,40
--------------7-----
prósentustig. A fjár-
málamarkaði heyrast
efasemdaraddir um
að aðgerðir Seðla-
bankans í vaxtamálum
dugi einar og sér til
að hamla gegn þenslu
og valda verulegri
styrkingu krónunnar.
Þá eru fyrirhugaðar
reglur um lausafjár-
skyldu umdeildar.
ÚNAÐARBANKINN hef-
ur ákveðið að hækka óverð-
tryggða skuldavexti um
0,40 prósentustig frá og
með næstu mánaðamótum í samræmi
við vaxtahækkun Seðlabanka Islands.
Jafnframt hækka vaxtakjör Mark-
aðsreiknings um 0,40 prósentustig.
I fréttatilkynningu frá Búnaðar-
bankanum segir að fyrir liggi að
vaxtamunur milli íslands og helstu
viðskiptalanda hafí verið að aukast að
undanförnu og sé nú, eftir vaxta-
hækkun Seðlabankans, tæplega 4%.
„Þetta er mesti munur milli inn-
lendra og erlendra vaxta síðan fjár-
magnsstreymi var gefið frjálst. Efna-
hagslífíð ber nokkur einkenni þenslu
og viðskiptahalli er töluverður. Við-
skiptahallinn var 35 milljarðar á síð-
asta ári og í ár er spáð miklum halla.
Hallinn er meiri en svo að hann verði
skýrður með tímabundnum áhrifum
stóriðjuframkvæmda. Laun og kaup-
máttur hafa hækkað meira hérlendis
en í viðskiptalöndum. Verðbólga hef-
ur hins vegar verið lítil, jafnvel minni
en í þeim löndum sem við helst lítum
tii og er hluti skýringarinnar hag-
stæð gengisþróun. Gengi krónunnar
hefur styrkst um 2,5% frá áramótum
1995-1996, á sama tíma og viðskipta-
jöfnuður hefur farið frá því að vera
jákvæður um þrjá milljarða á árinu
1995 í átta miiljarða halla á árunum
1996 og 1997 og síðan 35 milljarða
halla á síðasta ári. Áætlaður hálli er
einnig verulegur á þessu ári eins og
áður sagði. Vaxtahækkunin nú styður
við krónuna, en til lengri tíma litið
verður ekki hjá því komist að ná jöfn-
uði í utanríkisviðskiptum.“
Yfírlýstur tilgangur Búnaðarbank-
ans með vaxtabreytingunum er að
koma til móts við þá
stefnu Seðlabankans að
reyna að viðhalda stöðug-
leikanum í efnahagslífinu
og segist bankinn því
kjósa að hækka útláns-
vexti til samræmis við vaxtabreyting-
ar Seðlabankans. „Jafnframt gerir
bankinn að sinni ekki athugasemdir
við væntanlegar lausafjárreglur, þar
sem þær hvetja til ráðdeildar og var-
kárni á markaði í anda þeirrar stefnu
sem Búnaðarbankinn fylgir. Til
lengri tíma litið vill bankinn hins veg-
ar leggja áherslu á mikilvægi þess að
íslenskum bönkum séu sköpuð þau
skilyrði að þeir geti keppt á jafnrétt-
isgrunni við erlenda banka. Mikil-
vægt er að leikreglur á markaði og
lagaumhverfi sé sambærilegt á ís-
landi og í helstu viðskiptalöndum.
Samkeppnisstaða íslenskra banka má
ekki vera verri en erlendra keppi-
nauta, vegna íþyngjandi reglna á inn-
lendum markaði. Þetta á ekki síst við
um lausafjár- og bindiskyldureglur
Seðlabanka.
Bankinn fylgist ávallt grannt með
þróun verðlags, vaxtamála og láns-
fjáreftirspurnar og byggir sínar
vaxtaákvarðanir á aðstæðum hvers
tíma, án þess þó að eltast við skamm-
tímasveiflur. Bankinn kemur til með
að fylgjast áfram með þróuninni á
fjármagnsmarkaði og ef fram koma
einhverjar þær breytingar, sem túlka
má þannig að eðlilegt sé að endur-
skoða vaxtakjör bankans, verðm- það
skoðað hverju sinni,“ segir í fréttatil-
kynningu Búnaðarbankans.
Hamlar ein og sér
ekki gegn þenslu
Viðskiptastofa Landsbanka Is-
lands hf. telur að hækkun Seðlabanka
Islands á vöxtum í viðskiptum við
lánastofnanir nægi ein og sér ekki til
að hamla gegn þenslu hér á landi og
muni tæplega valda verulegri styrk-
ingu krónunnar. Rrónan muni þó að
öðru jöfnu styrkjast til skamms tíma.
Með þessari vaxtahækkun hafí Seðla-
bankinn látið undan þrýstingi Al-
þjóðagjaldeyrissjóðsins, sérfræðing-
um OECD og sérfræð-
ingum erlendra banka
sem látið hafí í ljós þá
skoðun að hækka beri
skammtímavexti hér á
landi til að koma í veg
fyrir ofhitnun hagkerfisins.
Viðskiptastofa Landsbankans
bendir á það í markaðsyfirliti sínu í
gær að til skamms tíma ætti gengi
krónunnar að styrkjast vegna að-
gerða Seðlabankans þar sem vaxta-
munur sé nú orðinn tæp 4%. Fyrir-
tæki, stofnanir og sveitarfélög muni
auka enn við erlendar lántökur vegna
þess vaxtahagi-æðis sem fylgi er-
lendri fjármögnun umfram innlenda,
og þessi þróun muni valda innstreymi
á gjaldeyri og styðja við gengi krón-
unnar. I öðru lagi ættu fjárfestar og
fyrirtæki að líta á þessa vaxtahækk-
un sem tækifæri til að opna skipta-
samninga þar sem mótteknir séu inn-
lendir vextir, annaðhvort verðtryggð-
ir eða óverðtryggðir, en greiddir Li-
bor-vextir, þ.e. millibankavextir í
London. Opnun skiptasamninga
styðji við gengi krónunnar þar sem
um gjaldeyrisinnstreymi sé að ræða.
Lánastofnunum séu þó takmörk sett
við fjármögnun slíkra viðskipta, sér-
staklega til skamms tíma.
I markaðsyfírliti Landsbankans
segir að ef fjárfestar hagnýti sér ekki
mikinn vaxtamun sem nú blasi við
mætti túlka þau viðbrögð sem minni
tiltrú á íslensku krónunni. Því gæti
það gerst að krónan styrkist ekki til
skamms tíma. Vextir hér á landi séu
nú í kringum 8% og það hljóti að telj-
ast talsverður herkostnaður fyrir ís-
lenskt hagkerfi að halda úti sjálf-
stæðri mynt.
„Til lengri tíma litið eru hins vegar
talsverðar líkur á að gengi krónunnar
veikist. Með auknum vaxtamun
styrkist gengi krónunnar eins og
bent er á hér að ofan. Innflutningur
fer því vaxandi og viðskiptahallinn
minnkar ekki á þessu ári, þvert á
móti mun hann fara vaxandi. Til
lengri tíma litið grefur mikill og við-
varandi viðskiptahalli undan gengi
krónunnar. Með styrkingu krónunn-
ar tekst Seðlabankanum til skamms
tíma að ná fram verðbólgumarkmið-
um sínum, en sterk staða krónunnar
veldur því að ódýr innflutningur
streymir til landsins og hamlar gegn
aukningu verðbólgu," segir í mark-
aðsyfirlitinu.
Lausafjárskyldan
barn síns tíma
Ekki hefur verið tekin ákvörðun
um hvort vextir verða hækkaðir hjá
íslandsbanka en að sögn Vals Vals-
sonar, bankastjóra Islandsbanka,
verður ákvörðun tekin á næstunni.
Valur segir vaxtahækkun á skamm-
tímalánum ekki koma á óvart þar
sem Seðlabankinn hefur um nokkurt
skeið lýst áhyggjum af þenslu í efna-
hagslífínu. Skammtímavextir banka
og sparisjóða muni væntanlega
hækka í kjölfarið í sama mæli.
Gengi krónunn-
ar gæti veikst
til langs tíma