Morgunblaðið - 24.08.1999, Side 34

34 ÞRIÐJUDAGUR 24. ÁGÚST 1999
MORGUNBLAÐIÐ
Tónlistar-
hefðir
varðveittar
Útgáfa franska ríkisútvarpsins, Ocora, hef-
ur gefíð út grúa af plötum með þjóðlegri
----------31-------
tónlist ýmissa landa. Arni Matthíasson leit
inn í merkilega byggingu útvarpsins í
París og komst að því að Ocora varð til
nánast fyrir tilviljun.
ÞJÓÐLEG tónlist er í metum í
Frakklandi og þá helst þjóðleg
popptónlist frá ýmsum löndum, að-
allega ýmsum forðum nýlendum
Frakka í Afríku. Einnig hefur sitt
að segja að franska ríkisútvarpið
var iðið við það á árum áður að taka
upp þjóðlega tónlist til að nota í
dagskrá sinni, ýmist í heimahögum
flytjendanna eða í Frakklandi. Rík-
isútvarpið Radio France rekur sér-
staka útgáfu, Ocora, sem gefið hef-
ur út þessa þjóðlegu tónlist í
áraraðir.
Hús franska ríkisútvarpsins er
eitt af sérkennum Parísar. Það
stendur við breiðgötu Kennedys
forseta skammt frá Grenelle-brú
þar sem fyrirmynd frelsisstyttunn-
ar er að finna. Húsið er líkast gríð-
arlegu hringleikahúsi með tum í
miðjunni og ekki hlaupið að því að
komast þar inn, allir verða að hafa
pantaðan tíma og ganga í gegnum
vopnaleit.
Ocora-útgáfan hefur ekki mikið
rými í þessu stóra húsi, sameigin-
lega skrifstofu og glerskáp frammi
á gangi þar sem brot af útgáfu fyr-
irtækisins er að finna. Ocora varð til
fyrir rúmum fjörutíu árum og þá
sem samstarfsverkefni nýlendu-
stjóma Frakka í Afríku og ríkisút-
varpsins, enda felst það í nafninu
sem er skammstöfun yfir Stofnun
um samstarf í útvarpsrekstri. Til
stóð að mennta vestur-afríska út-
varpsmenn í upptöku- og útvarps-
tækni og franskir tæknimenn vom
sendir til Afríku að kenna starfs-
bræðram sínum. Kennslan fór fram
með því að menn tóku upp, nema
hvað, og þannig varð til talsvert
safn af upptökum af afrískri tónlist.
Þegar kennslunni lauk var ákveðið
að gefa eitthvað af upptökunum út
og byrjað á hálftíma plötu.
Byijað á
afrískri tónlist
Svo vel þótti takast til að menn
héldu áfram að gefa út safnið.
Fyrstu tuttugu plötumar vora ein-
ungis afrísk tónlist, en talsvert var
til af annarri tónlist í fóram út-
varpsins, tónleikaupptökur, djass,
þjóðleg frönsk tónlist og frá fleiri
Evrópulöndum sem menn fóra að
gefa út meðfram. Það stóð aldrei til
að stofna sérstaka útgáfu, en áður
en varði var slík útgáfa orðin tO og
fékk heiti Ocora eftir því hvernig
allt saman fór af stað, Office de
Coopération Radiophonique.
Að sögn Serge Noél-Ranaivo,
framkvæmdastjóri Ocora er allur
gangur á því hvemig upptökur ber-
ast til útgáfunnar. Iðulega á hún
framkvæðið eða starfsmenn Radio
France. „Það má segja að fyrirtækð
sé einskonar samvinnuverkefni út-
varpsins, starfsmanna þess, tónlist-
arfræðinga, ferðamanna og tón-
skálda," segir Noél-Ranaivo, „því
allir þessir aðilar leggja hönd á
plóginn við að finna efni sem vert er
að gefa út og benda á eitthvað sem
rétt væri að hljóðrita. Um það bil
helmingur þess sem við gefum út er
þannig til kominn að ferðlangur
kemur hingað með upptökur í pússi
sínu og býður okkur til útgáfu. Ann-
að er tekið upp á okkar vegum, yfir-
leitt í hljóðveri okkar hér en einnig í
LISTIR
Ljósmynd/Björg Sveinsdóttir
Serge Noel-Ranaivo, framkvæmdastjóri Ocora, útgáfu franska rfkisútvarpsins.
hljóðveram víða um heim eða á tón-
leikum."
Framan af var afrísk tónlist í há-
vegum hjá Ocora, en með tímanum
hefur tónlist frá fleiri heimsálfum
bæst við. Höfuðáhersla er lögð á sí-
gilda þjóðlega tónlist, en ekki þjóð-
lagapopp, og einnig gefur Ocora út
mikið af franskri þjóðlagatónlist og
evrópskri. Undanfarin ár hefur sér-
stök áhersla verið á suður-ameríska
tónlist.
Upptökur berast úr ýmsum átt-
um eins og getið er, en mikið sam-
starf er með franska ríkisútvarpinu
og ríkisreknum útvarpsstöðvum
víða um heim. Að sögn Noél-Ranai-
vos gerist það iðulega að ríkisút-
varpsstöð viðkomandi landa bjóði
upptökur eða bjóðist til að taka upp
fyrir franska útvarpið. „Oft leitum
við einnig til yfirvalda í viðkomandi
landi og óskum eftir samstarfi sem
hefur gefið góða raun, en það kem-
ur einnig fyrir að yfirvöld afþakki
boð um samstarf því þau segjast
heldur vilja gera hlutina sjálf þegar
þau hafi til þess fé og aðstöðu. Það
era einnig dæmi um lönd sem hafa
ekki bolmagn til að varðveita menn-
ingararf sinn og taka okkur fagn-
andi, eins og til að mynda á Græn-
höfðaeyjum, þar sem gamlar tón-
listarhefðir era að hverfa smám
saman því ekki er til fé til að skrá
þær rækilega. Við sendum þangað
menn til að taka upp fyrir nokkram
árum og menn á eyjunum vora for-
viða yfir áhuganum sem við sýndum
tónlistinni og báðu okkur um að
taka sem mest upp til að varðveita
það. Sú vinna er í gangi sem stend-
ur og þegar hafa diskar komið út
með upptökum þaðan.
Það er þó ekki stefna okkar að
hljóðrita tónlist fyrir það eitt að hún
hafi varðveislugildi, megináhersla
er lögð á að taka upp og gefa út tón-
list sem er áhugaverð og skemmti-
leg, því mikið af þjóðlegri tóniist er
erfitt áheyrnar fyrir utanaðkom-
andi.“
Mikið af tónlist sem
hvergi er til
í diska- og plötusafni Ocora er
mikið af tónlist sem hvergi er til
nema þar, því gamlar hefðir eru
fljótar að hverfa, deyja kannski út
með gömlum tónlistarmönnum.
Ocora-menn segja og að þess séu
fjölmörg dæmi að upptökur sem út-
gáfan hefur gefið út séu notaðar til
að kenna tónlistarsögu í viðkomandi
löndum þar sem hefðin hefur dáið
út. „Við gáfum til að mynda út plötu
á áttunda áratugnum með víetnam-
skri spunatónlist. Frá því sú plata
kom út hefur tónlistarhefðin sem
hún byggist á giatast gjörsamlega
og enginn þar í landi kann að leika á
þennan hátt. Annað dæmi er upp-
tökur sem gerðar voru með írönsk-
um tónlistarmönnum í lok sjöunda
áratugarins, tónlistarmönnum sem
þá voru komnir á háan aldur og
voru að leika tónlist sem þeir höfðu
lært í æsku sinni. Þegar þeir létust
var hún þar með glötuð og hvergi til
dæmi um hana nema á plötum okk-
ar. Enn má nefna dæmi og þá upp-
tökur sem franska útvarpið gerði
með vestur-afrískri tónlist þar sem
leikið var á kora-hörpu í stíl sem
ekki tíðkast lengur. Það era því fjöl-
mörg dæmi um tónlistarhefðir sem
era í þá mund að hverfa eða hafa
jafnvel horfið og í Evrópu stöndum
við til að mynda frammi fyrir alvar-
legum vanda, því þjóðlegar hefðir
era smám saman að renna saman í
eitt og víða orðnar svo mengaðar af
áhrifum úr öðram áttum að nánast
ógemingur er að skjalfesta upp-
ranalegar flutningshefðir.“
Ocora á í fórum sínum tilbúna
sextíu diska óútgefna en er einnig
samhliða að endurútgefa eldri upp-
tökur sem komu út á vínyl á sínum
tíma. Sem stendur koma út á vegum
útgáfunnar einn til tveir diskar á
mánuði, en framan af var útgáfan
mun rólegri. Ocora-menn segja að
aukinn áhugi á þjóðlegri popptónlist
hafi ekki orðið til að vekja áhuga á
útgáfum Ocora að þeirra mati, það
sé frekar að menn hafi gripið til
hennar til að skeyta með, eins og til
að að mynda þegar danstónlist-
arsmiðir noti pigmysöng frá Mið-
Afríku til að skreyta með danslag.
„Viðkomandi tónlistarmenn hafa í
raun engan áhuga á upprana tón-
listarinnar eða hvað hún tákni, þeir
era bara að leita að framandlegum
hljóðum til að vekja frekar athygli
plötukaupenda. Áhugi á útgáfum
okkar hefur vissulega aukist, en það
má frekar skrifa hann á að fjöldi
fólks sem hlustar á djass og vest-
ræna sígilda tónlist, þjálfaðir hlust-
endur sem skilja flókna tónlist, er
að leita að einhverju nýju og spenn-
andi og af því er nóg að finna í út-
gáfum okkar,“ segir Serge Noel-
Ranaivo að lokum.
Ellefu listamenn
skipta með sér
starfslaunum
borgarinnar
Á DEGI menningarnætur var til-
kynnt hvaða listamenn hafa feng-
ið úthlutað starfslaunum borgar-
innar 1999 og einnig hvaða tón-
listarhópur hefur fengið rekstr-
arstyrk borgarinnar þetta ár.
Menningarmálanefnd Reykja-
víkur úthlutar starfslaunum og
bárust nú 76 umsóknir, en 1998
bárust 84 umsóknir. Af umsókn-
unum 76 voru 45 í myndlist og
hönnun, 14 ítónlist, 13 íbók-
menntum og 4 í leiklist. Til út-
hlutunar voru 55 mánuðir.
Starfslaun borgarinnar til
listamanna 1999 skiptast milli ell-
efu listamanna þannig: Myndlist:
Ragna Róbertsdóttir 12 mánuðir,
Finnbogi Pétursson 6 mánuðir,
Finnur Arnar Arnarsson 6 mán-
uðir, Guðrún Gunnarsdóttir 3
mánuðir, Eggert Pétursson 3
mánuðir, Ósk Vilhjálmsdóttir 3
mánuðir. Bókmenntir og leiklist:
Sigurjón B. Sigurðsson (SJÓN)
rithöfundur 3 mánuðir, Ingibjörg
Iljari ardóttir leikskáld 3 mánuð-
ir. Tónlist: Snorri Sigfús Birgis-
son tónskáld og pianóleikari 9
mánuðir, Tómas R. Einarsson
kontrabassaleikari 4 mánuðir,
Guðrún Óskarsdóttir semballeik-
ari 3 mánuðir.
Menningarmálanefnd tekur
einnig ákvörðun um hvaða tón-
listarhópur fái styrk til rekstrar.
Sérstök dómnefnd fer yfir þær
umsóknir sem borist hafa og
leggur tillögu um tónlistarhóp
fyrir menningarmálanefnd.
Styrkur til tónlistarhóps nem-
ur árslaunum tveggja listamanna
Morgunblaðið/Sverrir
Borgarlistamenn ársins 1999 ásamt borgarstjóra.
sem þiggja starfslaun hjá
Reykjavíkurborg. Níu umsóknir
bárust. Niðurstaða dómnefndar
og ákvörðun menningarmála-
nefndar var sú að nýta sér heim-
ild til að framlengja úthlutun sl.
árs og verður því Blásarakvintett
Reykjavíkur tónlistarhópur
áfram. Hann skipa: Bernharður
Wilkinsson flautuleikari, Daði
Kolbeinsson óbóleikari, Einar Jó-
hannesson klarinettuleikari,
Jósef Ognibene hornleikari og
Hafsteinn Guðmundsson fagott-
leikari.