Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Árgangur

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1980, Síða 72

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1980, Síða 72
76 ÁRBÓK FORNLEIFAFÉLAGSINS seinni tíð af bændum landsins. Er mér næst að ætla, að Grænlendingar hafi lært notkun þeirra af norrænum mönnum á miðöldum, en dæmi eru um, að þeir hafi tekið upp áhöld og vinnuaðferðir norrænna manna. Sá ég slíka gildru á Grænlandi 1977 í grennd við forna rúst í Qordlortoq-dal, og virtist hún helst vera frá byggð norrænna manna, en einnig voru þar í notkun nýjar refagildrur af nokkuð annarri gerð. Sigurður Breiðfjörð lýsir grænlenskum gildrum í bók sinni Frá Grænlandi, sem kom út 18368, en einkennilegt er, að hann virðist ekki þekkja notkun slíkra gildra á íslandi og hvetur bændur hér til að setja slíkar skollagildrur, eins og hann nefnir þær, í landareignum sínum. Sumarið 1967 skoðaði ég tvær slikar gildrur i landi Hörgsholts í Hruna- mannahreppi í Árnessýslu. Stendur önnur þeirra á svonefndu Litla-Árfelli en hin á Húsafelli, sem eru háir klettakambar skammt innan við bæinn. Síðar- nefnda gildran er mjög heilleg og vel varðveitt og mældi ég hana nákvæmlega. Þar má gerla sjá, hvernig gildran var notuð, en aðrar slíkar gildrur, sem ég hefi skoðað og eru þó ekki jafnheillegar, eru á Gildruholti undir Hafnarfjalli í landi Hafnar í Melasveit og ofan við bæinn á Húsafelli í Hálsasveit. Ég hef ekki gert gangskör að því að kanna útbreiðslu þessara gildra, en við- búið er að langflestra þeirra sé getið í örnefnaskrám einstakra jarða, sem varðveittar eru í Örnefnastofnun Þjóðminjasafnsins. Árið 1964 var send út spurningaskrá frá Þjóðháttadeild Þjóðminjasafnsins þar sem spurt var auka- lega um slíkar refagildrur og hvað menn kynnu að segja um notkun þeirra. Bárust svör allvíða að af landinu og reyndust 20 heimildarmenn þekkja gildr- ur eða leifar þeirra eða þá örnefni, sem ótvírætt benda til að gildrur hafi verið á þeim stöðum, þótt þeirra sæjust stundum engar leifar nú. Eru þessir staðir dreifðir um allt land að kalla má, sumir úti við sjó en aðrir inn til landsins, venjulegast í grennd við bæi eða beitarhús, þar sem menn fóru oft um á vetr- um. Þannig er óskemmd refagildra á Kóngsbakka í Helgafellssveit og er vitað, að Pétur Narfason bóndi þar, d. 1909, veiddi síðastur í hana. — í Brokey er ósködduð refagildra á svonefndu Kollunesi, en þar er einnig örnefnið Gildru- tangi. — í Kolbeinsstaðahreppi er vitað, að menn veiddu í slíkar gildrur um miðja 19. öld og þar er örnefnið Gildrubót, þótt ekki sjái stað gildrunnar leng- ur. — Vitað er, að Jón Guðmundsson í Ljárskógum, alþekkt refaskytta (d. 1944), bjó til slíkar gildrur. — Ofan við veitingaskálann í Flókalundi á Barða- strönd er mjög heilleg gildra og þær eru einnig þekktar á Látrabjargi. — Þar sem ysta hús í ísafjarðarkaupstað stóð fyrir sl. aldamót var örnefnið Gildru- nes, en þar er allt löngu umbreytt nú. — Gildruklettar eru á Vatnsnesi og á hálsinum vestur af Kornsá í Vatnsdal er örnefnið Gildrumelur, í daglegu tali kallaður aðeins Gildra. Þar er allmikil grjóthrúga, sennilega leifar gildru, og Gildruhóll er örnefni uppi á múlanum fyrir ofan Sunnuhlíð í Vatnsdal og á
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.