Dagblaðið Vísir - DV - 08.03.1983, Síða 30

Dagblaðið Vísir - DV - 08.03.1983, Síða 30
30 DV. ÞRIÐJUDAGUR8. MARS1983. Menning Menning Menning Menning Zola og ástkonan. Zola og eiginkonan. Ljósmyndir á Kjarvalsstöðum — pressumyndir og Zola Þaö er oft haft á oröi nú til dags aö meirihluti mannkyns skoði heiminn í gegnum ljósmyndir. Viö ferðumst yfir hálfa veröldina og nálgumst fjarlæga atburöi og lönd gegnum ljósop ljósmyndara sem vinna hjá stórum ljósmyndatökufyrirtækjum og hafa þaö eitt fyrir stafni aö leita uppi sérstæöustu atburöina og smella af sem einstæöastri ljós- mynd. Ljósmyndin er eflaust orðin sterk- asti tjáskiptamiöill nútímans og sagt er að ákveðnar ljósmyndir hafi skipt sköpum í sögunni eins og t.d. sannað- ist þegar Ijósmyndir bárust fyrst frá Vietnam stríöinu. Víst er aö ljós- myndir þeirra Ed ward Adams (1969) og Huynh Cong Ut (1972) höfðu mót- andi áhrif á almenningsálitið gagn- vart stríðsglæpum Bandaríkja- manna. Og enn í dag vitna ljósmynd- ir, nú síðast um hræöilega glæpi Sovétmanna í Afganistan. ís/enskur /jósmyndaheimur islenska ljósmyndapressan endur- speglar skemmtilega samfélag okk- ar. Allt virðist rólegt og uppstillt, nema kannski einn og einn húsbruni og nokkrar bílveltur. Það getur vart veriö spennandi fyrir ævintýramenn og ljósmyndara aö vinna á íslensku blööunum. Það er því í raun erfitt að tala um „pressumyndir” á Kjarvalsstöðum. Fáar ljósmyndir hér lýsa einhverju afgerandi og einstöku augnabliki og geta staðið sjálfstætt. Flestar eru þetta máttlausar, uppstilltar ljós- myndir af geispandi þingmönnum, smáárekstrum eöa klaufalega til- geröarlegum sýningarstúlkum sem viö erum vön aö sjá dag eftir dag í dagblööunum. Ljósm yndarinn Zoia Hinum megin á Kjarvalsstöðum er svo nokkuð merkileg sýning sem nefnist „Ljósmyndarinn Emile Myndlist Gunnar Kvaran Zola” og sýnir um 135 af þeim 7000— 8000 ljósmyndum sem rithöfundur- inn tók og framkallaði á 6 síðustu ár- um ævi sinnar. Eins og flestir vita var Zola þekkt- ur rithöfundur. En færri vissu aö hann var einnig afkastamikill ljós- myndari. Og er þessi sýning því skemmtileg opinberun fyrir marga sem lesiö hafa og notiö ritverka skáldsins. Ljósmyndir Zola skiptast nokkuö jafnt í tvennt. Annars vegar er um aö ræða félagslegar ljósmyndir þar sem ljósmyndarinn skráir hversdagslega og einstaka atburði eins og t.d. Heimssýninguna í París áriö 1900. Hins vegar eru þaö fjölskyldumyndir þar sem Zola skráir sitt margbrotna fjölskyldulíf á ljósnæmar glerplöt- urnar. í flestum tilfellum hér á sýning- unni er ekki um aö ræöa listrænar ljósmyndir. Viö horfum lítt í gegnum þessar myndir, heldur mænum viö á skáldið, eiginkonuna, ástkonuna, bömin og umhverfiö. „Svona leit skáldiö út” muldra sýningargestir. Þetta eru ágætar heimildarmyndir sem lýsa af nákvæmni tíma skálds- insílokl9.aldar. Góð framsetning Þó svo aö þessar 135 ljósmyndir skáldsins séu nokkuö einhæfar og allt aö því leiðinlegar í svo miklum mæli hefur skipuleggjendum sýningarinn- ar, Ljósmyndasafninu og Menning- ardeild franska sendiráðsins, tekist aö lífga upp á stemmninguna með ljósmyndabókum, sýna hina vinsælu Zola-þætti og síöan kvikmyndir um sögu og eðli ljósmyndarinnar. Nú er því eflaust gott tækifæri fyrir ljósmyndara, atvinnumenn og ama- töra aö bregöa sér á Kjarvalsstaði og fá sér góöan skammt af ljósmynd- um, allt frá 19. öld fram á okkar daga. Góöa skemmtun. GBK Misheppnuð bók um mikilsvert efni Eiður Guðmundsson, Þúfnavöilum: Mannfellirinn mikli Bókaútgáfan Skjaldborg, Akureyri. Fyrir tveimur ártugum var bóka- útgáfa á Akureyri mjög framarlega miöaö viö landið allt. En nú er öldin önnur. Fyrir síöustu jól voru gefnar þar út bækur sem eru langt fyrir neð- an þaö sem frumstæöast er. Hér verður í fáum orðum rætt um þá skárri. Hin er ekki umræðuhæf. Efni bókarinnar Mannfellirinn mikli er aö mestu miðað viö takmörk hins forna Skriöuhrepps í Eyjafjaröarsýslu. Það er mest bundiö klaksárum end- urminningum haröbýllar sveitar, en sérstaklega afleiðingum móðuharð- inda. Eiöur Guðmundsson rekur mannfelli eöa mannalát eftir kirkju- bókum og dregur þau flest til orsaka eöa afleiöinga harðærisins er gengu af afstöönum móöuharöindunum. Hann vill draga harðar og beinar af- leiðingar af þessu, en sá er gallinn á að ekki er vitaö hvaðan fólkið var, þaö er bæði förufólk og umrenningar auk Hörgdæla. Sögurakningin er því ótraust og hæpin. Umferð far- andfólks um öxna- og Hörgárdal var mikil, jafnt úr Eyjafjaröar- og Skagafjarðarsýslum. Fornu hrepp- arnir tveir, Skriöu- og Hvamms- hreppur, voru fyrr á öldum eftirsótt- ir af förumönnum til yfirferöar í harðindum og fellisárum og margir þeirra báru þar beinin. Eiður rekur sögu sína mjög ein- angraöa. Hann ber ekki saman viö aðrar þekktar heimildir frá sama tíma eins og söguna af Rögnvaldi halta sem er langmerkasta frásögn- in af hörmungunum er norðlenzkt fólk varö aö þola í móðuharöindun- um. Mikill fengur og björg var til staö- ar í eyfirzku hreppunum tveimur fyrir fátækt fólk, útræöi var á Hjalt- eyri, Amarnesi, Galmarsströnd og Árskógsströnd. Blómleg höfuöból voru þar í sveitum, þar sem ríkir og greiöasamir bændur bjuggu. Skipu- lag byggöarinnar var fast og traust og arður mikill af góðum búskap.eflt og treyst af fomu skipulagi, lensku og föstu, líkt og var traustast á Suðurlandi. Aftur á móti er lýsing Eiös á hin- um foma Skriðuhreppi aö mínu viti vel gerö. Honum tekst mjög vel að móta höfuöeinkenni sveitarinnar í stuttoröri frásögn. En annað verður uppi á teningnum þegar hann ritar Bókmenntir Jón Gíslason sögu og atburöarás sveitarinnar. Fræðileg aöferö hans er ófullkomin, tímasetningar og aörar viömiöanir ófullkomnar eöa engar. Þar vantar hann meiri og haldbetri yfirsýn og samanburð. Þegar hann gerir grein fyrir fólki er það ónákvæmt og ófull- komiö, jafnt í ártölum og staösetn- ingu. Af frásögnum hans er lítt hægt aö átta sig á fólkinu, uppruna þess og afkomendum. Þetta er mikill og al- varlegur galli. Lýsingar hans á móöuharöindunum eru misheppnað- ar og því fremur aö vitaö er um heimildir um norðlenzkar sveitir er samtvinnuöust hörmungum fólksins í haröindum veöurfarsbreytingarinn- ar miklu og fjárkláðanum fyrri. Mannfellir varö oft áöur en í móöu- harðindum og orsökuðu hjátrú og hindurvitni sem lengi voru viö lýöi. Eiöur greinir að nokkru frá hjátrú í bók sinni, menn gengu aftur og uröu sjáanlegir löngu eftir dauöa sinn. En skilgreining hans af þessu fólki er ekki nægileg. Þaö vantar um þaö sögur, sagðar af þeim eftir aö þeir risu úr gröf sinni. Eins og kunnugt er trúöu Norðlendingar mjög á drauga. Þeir geröu sínar ráöstafanir til þess aö varasamir menn gengju ekki aft- ur. Þeir negldu þá ofan í gröfina meö sérstakri aöferð. Galdramenn fengu á stundum slíka jarðarför og kom aö- ferðin aö f ullum notum. Ættfræðin í bókinni Mannfellirinn mikli er fremur lítils viröi. Þaö vant- ar fyllri og nákvæmari skilgreiningu á fólkinu, nútímalegri og fyllri. Þaö helzta sem þar er aö gagni er að hann lýsir á stundum vel einkennum fólks, en þó handahófskennt. Nokkr- ar sögulegar persónur koma viö sögu, svo sem Skáld-Rósa, séra Jón Þorláksson á Bægisá og Stefán al- þingismaöur Jónsson á Steinsstöö- um. En þetta fólk veröur hálfgert þokufólk af frásögn Eiös einvörð- ungu. Líkt verður um alþýöufólkiö, þó hann tengi það nútímanum meö ófullkominni aöferö. Viöurnefni not- ar Eiður stundum og eru þau ógreini- leg og vUlandi. Sumar sögur í bókinni eru hryUi- legar og eiga lítt erindi við nútíma- fólk. Menning Hörgdæla og hinn mikU skerfur er þeir hafa lagt til lífs- baráttu þjóðarinnar á liðnum öldum á annan bautastein skUinn en þann er kemur fram í þessu riti. Ur Hörg- árdal hefur komiö mikiö af þjóö- kunnum mönnum og konum aUt frá fyrstu sögu. Þess á aö minnast á ann- an hátt en hér. Bókin MannfeUirinn mikU er að mínu viti tákn um mis- heppnaða bókaútgáfu á líðandi stund, þó önnur bók frá Akureyri á síðasta ári nái þar hámarki, enda fékkst hún ekki þry kkt á Suðurlandi.

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.