Dagblaðið Vísir - DV - 28.05.1988, Síða 15

LAUGARDAGUR 28. MAl 1988.
15
Hvaö eftir annað hefur ríkis-
stjórnin verið tekin í bólinu. Fát
og fum hefur einkennt gerðir henn-
ar í efnahagsmálum. Á elleftu
stundu hefur verið reynt að koma
saman einhverju samkomulagi.
Það hefur tekizt til þessa. En hven-
ær sem er gæti stjómin sprungið.
Sumir segja, að stjórnin taki ekki
á vandamálum, heldur sitji hún
enn við að semja stjórnarsáttmála,
hvern af öðrum, urp ári eftir að
stjómin var mynduð. En í hverju
felst ágreiningur flokkanna þriggja
í raun?
Hvað segja
forystumenn?
Látum nokkra úr forystuliði
stjómarinnar lýsa því.
Framsóknarmaður, sem DV
ræddi við um sambúð stjórnar-
flokkanna, sagði að stómarsam-
starfið hefði gengið illa. Stjórnin
hefði stöðugt staðið í glímu um
efnahagsmálin. Deilt hefði þá verið
um hvort stjórnin ætti að grípa inn
í málin eða ekki. í raun ættust við
tvær kenningar í stjóminni, sagði
þessi framsóknarmaður.
Þetta ætti við um gengismálin og
fleira. Fyrri kenningin væri byggð
á fastgengi, sem þeir menn vildu
halda til hins ítrasta. Þeir viður-
kenndu, að verðbólgan væri of
mikil. Við eyddum um efni fram.
Fylgjendur þessarar kenningar
vildu ná verðbólgunni niður með
fóstu gengi og þá gegnum sam-
drátt. Fyrirtæki í samkeppnis-
iðnaðr og útflutningi yrðu að bera
ábyrgð á því sem þau gerðu. Færu
þau illa vegna verðbólgu og gengis,
fæm þau bara á höfuðið. Þetta
skapaði síöan samdrátt í hagkerf-
inu og þá færi eftirspurn eftir vör-
um og þjónustu niður. Verðbólgan
minnkaði.
Við þessi orð framsóknarmanns-
ins má bæta að slík stefna mundi
væntanlega skilja eftir nokkur stór
og öflug fyrirtæki, til dæmis í út-
flutningi, þegar önnur fæm á höf-
uðiö 1 fastgengisstefnunni. Þetta
kæmi til greina. En reynslan mun
fremur vera sú aö það gangi ekki
fyrir þjóð eins og íslendinga að
kollvarpa atvinnulífinu með slík-
um hætti þótt sitthvað rísi á
rústunum.
Líklegt er að örbirgð skapaðist
víða. Slíkur samdráttur leiddi til
atvinnuleysis, sem væri eitt skil-
yrði þess, að eftirspurnin minnkaði
og því lækkaði verðlag. Hinir
bjargarlausu mundu flytjast á mö-
lina, þar sem margir þeirra lentu á
atvinnuleysisbótum. Þau fyrir-
tæki, sem blómguðust eftir svona
aðgerð, mundu þá veija tekjum
sínum til að halda þessu fólki á
framfæri.
Þessi kenning er sett hart fram
hér, en þannig að menn skilji hætt-
una.
Gagnstæðir pólar
Þá er komið að hinni kenning-
unni, sem tekizt hefur verið á um
í ríkisstjóminni.
Hún gengur út á, að stýra veröi
öllum þáttum efnahagslífsins.
Þjóðfélagið geti aðeins gengið, ef
sæmilega er búið að útflutningsat-
vinnuvegunum. Þeir njóti stöðugra
rekstrarskilyrða.
Að mati höfundar þessa pistils
ganga framsóknarmenn út í öfgar
í stjórnlyndi sínu.
Efnahagslífið skilar því aðeins
æskUegum arði, að frjálsræði sé
sem mest. Það veitir betri árangur
en ofstýring.
Þannig má í stórum dráttum
segja, að í ríkisstjóminni krauma,
oft bara undir niðri, deUur milU
gagnstæðra hópa manna sem í
raun eiga lítið sameiginlegt í efna-
hagsmálum - nema ef vera kynni
bara að sitja.
Menn munu náttúrlega segja, að
deilur stjórnarUða séu ekki eins
djúpstæðar og hér var rakið.
Þetta era allt saman gamlir kerf-
isflokkar. Þeir eiga það sameigin-
legt.
En bak við sUkt er þó grundvall-
arágreiningur, sem gæti verið eins
og hér var lýst, sé ágreiningurinn
skilgreindur í gmndvallaratriðum.
Viðmælandi DV fjallaði einnig
um hið gífurlega álag á stjórnar-
samstarfið, sem hin stóru skattalög
hefðu haft, sem keyrð hefðu verið
í gegn. Slík lög hafa verið misjafn-
lega vel gerð og stundum mjög illa
gerð eins og lögin um virðisauka-
skattinn.
Þá halda margir stjórnarUðar því
fram, að Þorsteinn Pálsson forsæt-
Laugardags-
pistiU
Haukur Helgason
aðstoðarritstjóri
isráðherra sé of slappur stjóm-
andi. Það skýri aö miklu, hvemig
fát og fum hafa einkennt gerðir
þessarar stjórnar.
Hér hefur í fyrri hluta þessa pist-
Us verið staldrað við kenningar um
deilur í ríkisstjórninni og einkum
verið byggt á fullyrðingum sumra
framsóknarmanna. Síðar verður
rætt, hvað hinir segja um fram-
sóknarmenn.
Allt fyrir Sambandið
Framsóknarflokkurinn er ein-
hver sá versti af kerfisflokkunum,
segja hinir. Hann heldur verndar-
hendi yfir ónýtu landbúnaðarkerfi,
sem kemur niður á lífskjörum þjóð-
arinnar. Framsóknaiflokkurinn
stendur í því að vernda Sambandið
og fyrirtæki þess, hvað sem það
kostar.
Framsóknarflokkurinn er ekki
aUtaf jafntillögugóður í ríkisstjórn-
inni. í Framsókn kraumar hópur
manna með nokkuð fasistískar lífs-
skoðanir, menn sem vUja, að ríkið
láti sverfa tU stáls gegn launþegum
og almenningi til að vernda hag
hinna fáu.
Þótt sitthvað sé rétt hjá Fram-
sókn í efnahagsmálum, er annað
að sama skapi annaöhvort illa
hugsað og vitlaust eða beinlínis
hættulegt, þegar litið er til efna-
hagslegra framfara í landinu.
Þeir sem vUja sem fastast gengi
benda á hættur gengisfellinga.
Þetta kom fram í spjalli DV við
sjálfstæðisflokks- og alþýðuflokks-
menn.
Gengisfelling kallar á verðbólgu.
Gengisfelhngar eins og voru fyrr á
árum geta orðið tíðar. Við gengis-
feUingu vex tilkostnaður útflutn-
ingsatvinnuveganna brátt. Þetta
getur þýtt að verðbólga fari stöðugt
vaxandi. GengisfelUngar fylgi hver
annarri með nokkurra mánaða
miUibUi. Þessa hættu vUja menn
forðast.
Sú er skoðun höfundar þessa
pistils, að ekki þýði að halda gengi
krónunnar fóstu, þegar verðbólga
hér á landi er margfalt meiri en í
viðskiptalöndum okkar.
Þá er gengið falhð, eiginlega af
sjálfu sér. Aðeins er eftir að skrá
þaö rétt, miðað við þetta, bókhalds-
atriði.
Sjálfstæðismaður sagði í viðtah
við DV, að stjómarsamstarfið hefði
verið erfitt.
Eitt aðalatriðið væri, að Fram-
sókn væri stöðugt með Sambandið
á bakinu.
Staðan hefði snúizt tíl hins verra
fyrir Sambandið.
Sambandsfyrirtæki væm mjög
skuldug. Vaxtastefnan hefði verið
því þungbær. Það væri aðalástæöa
þess, að Framsókn vildi breyta frá
vaxtastefnunni. Ýmislegt sem
Framsókn legði til um þetta væri
þó hrein vitleysa.
Þá hefðu frystihús Sambandsins
farið Ula í rekstri og lent í meiri-
háttar tapi.
Þar væri að finna skýringar þess,
að Framsóknarflokkurinn hvetti tíl
gengisfelhnga og vUdi g'>n(ja þar
lengra en aðrir. Þetta gerðist hvað
eftir annað og gerist enn.
En eiga sparifjáreigendur í
landinu að greiða það sem Sam-
bandið tapar - með lækkun allra
vaxta?
Þá talar Framsókn um breyting-
ar án þess að gera sér grein fyrir
hverjar. Það gjldir raunar um aUa
ríkisstjórnina.
Ennfremur gengur Steingrímur
Hermannsson með forsætisráð-
herradóm í maganum. Steingrímur
hefur aldrei sætt sig við, að Þor-
steinn Pálsson sé forsætisráðherra.
Óttinn við
Kvennalistann
Samstarf sjálfstæðismanna og al-
þýðuflokksmanna hefur ekki verið
eins erfitt.
Þeir flokkar em sammála um
margt en innbyrðis nokkuð sundr-
aðir í afstöðu, tíl dæmis tU lands-
byggðarinnar.
Oft er staðan sú, að Framsókn
vill viðhalda gamla, miðstýrða
millifærslukerfinu, en hinir vilja
þar einhverju breyta.
Forsætisráðherra reynir að við-
halda þessari stjórn með málamiðl-
un og samningum. Það er oft nán-
ast ógerningur. Útkoman verður
óskapnaður.
Það kom fram hjá alþýðuflokks-
manni, sem DV ræddi við, aö
stjórnarsamstarfið hefði gengið
illa.
Miklu ylh ólík afstaða tíl vaxta
og peningamála. En innan Al-
þýöuflokks og Sjálfstæðisflokks
eru margir, sem hafa samúð með
stefnu Framsóknar í þeim efnum.
Menn óttast óheftan íjármagns-
markað, sem einkum skilar pen-
ingum á Stór-Reykjavíkursvæðið.
Kannski sé stjórnin nú í eldskím,
sem feUst í því, að ríkisstjórnin tek-
ur ábyrgð af óvinsælum ráðstöfun-
um, sem hefta kjörin.
En hinir þrír gömlu stjómar-
flokkar hangi einkum saman af
ótta við Kvennalistann.
Viðgangur KvennaUstans hafi
verið mikiU.
Því sifji stjórnarflokkarnir sem
vörður gamla flokkakerfisins til að
hindra, að KvennaUstinn komist í
stjóm og fái jafnvel forsætisráð-
herra.
Þetta haldi stjómarhðinu saman.
Það Uð óttast mjög kosningar.
Margt hefur gengið gegn stjórn-
inni. Hún hefur lent í sjálfheldu,
sakir þess aö gerðir hennar hafa
ekki veriö tímanlegar heldur í fátí
og fumi. Þessi stjóm er mjög sund-
urleit eins og fram kom hér að
framan.
Hún gæti sprungið hvenær sem
er. Ýmsir spá kosningum í haust.
Haukur Helgason