Dagblaðið Vísir - DV - 28.05.1988, Blaðsíða 19

19
LAUGARDAGUR 28. MAÍ 1988.
Marc
Chagall,
Blávængjaða
klukkan,
málverk, 1949
mörgum stööum í tónlist hans.
Susan Compton kallar Chagall eitt
helsta myndskáld kristinnar trúar á
vorum dögum, raunar einn af ör-
fáum myndhstarmönnum í nútíö
sem stenst samjöfnuð við sígilda
túlkendur ritningarinnar, svo sem
Rembrandt.
Samtímis er Chagall mætasti túlk-
andi gyðingdóms í myndhst á þessari
öld auk þess sem hann hefur gert
stórbrotnar útsetningar á viðteknum
vestrænum mýtum, til dæmis sögun-
um um Ódysseif, Orfeif og íkaros.
Fáir myndiistarmenn nútímans
hafa gert eins víðreist, bæði í eigin-
legum og listrænum skilningi, eins
og Chagall. Slóð hans liggur frá rúss-
nesku smáborginni Vitebsk, gegnum
París, Berlín og afganginn af Evrópu,
New York, Mexíkó, Palestínu, til
Suður-Frakklands þar sem hann lést
í hárri elli árið 1985.
List Chagalls varð til og þroskaðist
við kynni hans af rússneskri al-
þýðuhst, prímitífisma Gauguins og
félaga hans, kúbisma og afkvæmis
hans, orfismanum.
Sjóndeildarhringur Chagalls víkk-
aði enn frekar við náið samneyti við
mörg helstu skáld og menningar-
frömuði í Evrópu á árunum 1910-
1930, Céndrars, ApoUinaire, Jacob,
Marc
Chagall,
Fjölleikahús,
málverk.
Walden, Blok, Majakovskí, Meyer-
hold, Breton og Paulhan.
En því er svo fariö með Chagall,
eins og marga aðra listamenn, að því
meira sem hann fjarlægðist æsku-
stöövar sínar því hugstæðari uröu
þær honum.
Hvert sem leiðir hans lágu snerist
myndlist hans um Vitebsk eða rétt-
ara sagt drauminn um Vitebsk. Kúb-
isminn og orfisminn gerðu Chagall
einfaldlega kleift að gera þennan
draum að veruleika í myndlist.
Vitebsk varð Chagall eins konar
leiðarstef til að minna á alþýðlegan
uppruna hans, á gyðingdóminn, fóst-
urjörðina, útlegðina, bernskubrek og
vald endurminninganna.
Jafnframt er Vitebsk nafli alheims-
ins, þar sem gerast þeir hlutir sem
skipta sköpum fyrir mannkynið. Þaö
er auðvitað í Vitebsk sem frelsarinn
fæðist og deyr á krossinum, þangað
koma skarar engla th aö óska ungum
elskendum velfarnaðar, þar brjóta
búandkarlar þyngdarlögmálið upp á
hvern dag, þar hafa fiskar fógur hljóð
og búsmahnn leikur undir á fíól.
Það er líka í Vitebsk sem menn
hefja styrjaldir og ofsóknir gegn gyð-
ingum.
-ai
Aríleifð Chagalls metin
á 5,3 milljarða króna
Eftir að Marc Chagah lést árið 1985
fengu erfmgjar hans að greiða lög-
bundinn erfðaskatt, svokallaöan
„Dation“ til franska ríkisins með
málverkum. Þegar upp var staöið
haföi ríkiö fengið S sinn hlut 464
listaverk.
Þetta uppgjör hefur vakið gífur-
lega athygli í hstaheiminum. Til
dæmis líkti franska tSmaritið Le
Pointþviviötúnn örlagarika Jalta-
fund er stórveldin skiptu Evrópu
milli sin.
TSmaritið hefur einnig koraist
yfír tölur um verðmæti þessa lista-
verkaarfs Chagalls sem þykja
áreiöanlegar.
Segir Le Point að Chagall hafi
látið eftir sig verk sem metin séu á
jafnvirði um 5,3 mihjarða króna.
Af þeirri upphæð hafi erfingjar
listamannsins greitt jafnvirði 2,3
milljaröa í skatt og skiptist þessi
upphæð þannig aö um 1,3 milljarð-
ar hafi verið goldnir í peningum
en um 1 mibjaröur í listaverkum.
Þessi skattheimta er sú mesta
sinnar tegundar síðan 1979 er erf-
ingjar Picassos afhentu Picasso-
safninu i París listaverk sem metin
voru á um 4,7 milljarða króna.
Jean-Louis Prat, forstöðumaður
Maeghtstofnunarinnar í Suður-
Frakklandi, hefur staðfest þessar
tölur en hann var kvaddur tii heim-
ihs listamannsins rétt eftir lát hans
til aö gera skrá yfir rúmlega 10.000
listaverka hans og meta þau til fjár.
Prat telur meira að segja að þessi
listaverk myndu seljast fyrir mun
hærri upphæöir á fijálsum mark-
aði. Til dæmis var „Gula herberg-
iö“, málverk eftir Chagall frá árinu
1911, selt á uppboöi árið 1985 fyrir
jafnviröi um 62 miiljóna króna.
Samið um arfínn
Ekkja Chagalls, Vava, hafði
samband viö frönsk yfirvöld
skömmu eftir lát manns síns. Sér-
stök fimmtán manna nefnd undir
forystu þáverandi forstöðumanns
nútímalistasafiisins franska, Dom-
inque Bozo, ræddi við frú Chagall.
Ekki tókust þá samningar við
frúna, aðallega vegna þess að
nefndinni þótti hún ekki bjóða rik-
inu nógu merkileg listaverk.
Árið 1987 gerði Vava Chagall yfir-
völdum annað tilboð sem þeim
þótti stórum betra. Þó hafnaði
framangreind nefnd 68 listaverk-
um sem aöahega voru frá efri árum
listamannsins.
Á endanum sættust aðilar svo á
að ríkið fengi þau 464 hstaverk, sem
nefnd voru hér í upphafi, en eins
og stendur eru þau varðveitt 1
Pompidousafninu í París.
Þama er um aö ræða 46 málverk,
150 vatnshtamyndir, 229 teikning-
ar, 27 drög að sviösmyndum og
leikbúningum og tólf myndskreytt-
ar bækur.
Spanna þessi verk mestallan feril
Chagalls, allt frá æskuárum lians
í Rússiandi (þ. á m. er fyrsta
„Sjálfsmyndin“ og málverkið
„Dauðinn" 1908) og til 1984.
Þama eru heimsþekktar myndir
frá fyrstu Parísarámnum (Upp-
skeran og Vinnustofan), fræg port-
rettmynd af Behu (Bella með hvíta
hálslínið) og svo myndir eins og
„Brúðhjónin viö Eiffelturninn“
(1938), „Gul krossfesting" (1942),
„Ferðin yfir Rauðahafið'* (1954) og
„Rauð þök“ (1958).
Friðsamleg skipti
Minnugir þess sem gerðist eftir
dauöa Picassos óttuðust margir aö
deha mundi koma upp meðal erf-
ingjanna um þau 9500 hstaverk sem
eftír voru th skiptanna, ásamt með
íbúð í París, einbýhshúsi í Suður-
Frakklandi, góðu safni listaverka
eftir aðra hstamenn og um 50 kíló-
um af gulh.
Skiptin fóru hins vegar mjög friö-
samlega fram og þakka menn þaö
háum aldri aöalerfingjanna en
Vava Chagah er nú orðin 83 ára
og Ida, dóttir Chagalls og Bellu, er
72 ára.
Þriöji náskyldi ættinginn, Banda-
ríkjamaðurinn David McNeh, 41
árs, sem Chagah átti utan hjóna-
bands með enskri konu, Virginiu
Haggard, hafði ekki gert sér miklar
vonir um arf en fékk þó einn átt-
unda hans, jafnvirði um 500 mihj-
óna króna.
Ekkjan fékk helminginn, eða um
2 milljarða króna, og dóttirin þrjá
áttundu, eða jafnvirði um 1500
milljóna króna.
Erfmgjarnir fóru þess síöan á leit
við franska rfkið aö komið yröi á
fót sérstöku Chagallsafni er geymdi
þau verk sem erfðaskatturinn hafði
verið greiddur með. Frú Chagall
rökstuddi þessa umleitan með því
að Chagall hefði margsinnis gefið
ríkinu umtalsverðar gjafir, t.a.m.
loftskreytinguna í Parísarópe-
runm, verk í Bibiíusafninu í Nice,
dómkirkjugluggana í Reims og
Metz, auk þess sem hann gaf núti-
malistasafninu í París mörg verk
eftir sig.
Fuhtrúar nútímahstasafnsins
eru hins vegar óhressir með þessa
hugmynd þar sem þeir kæra sig
ekki um að afhenda sérstöku Cha-
gallsafni þau verk eftir listamann-
inn sem eru í þeirra vörslu.
Rikisrekin hstasöfn utan Parisar
hafa einnig lýst yfir andstöðu við
hugmyndina um Chagahsafn þar
sem þau gera sér vonir um að fá
eitthvaö af erföagóssinu th varð-
veislu og sýningar.
„Le Point" hefur loks eftir
Chirac, fyrrum forsætisráðherra
og borgarstjóra i París að hann tefii
„afar óhklegt" aö reist verði sérs-
takt Chagallsafn í París.
Nú bíöa erfmgjarnir ákvörðunar
franska ríkissins varöandi verk
Chagahs.
(Þýtt og endurskrifað upp úr.
Art - Das Kunstmagazin, þýð. ÁSG)
EIGUM ALLT SEM
PRÝTT GETUR GARÐINN
lÚrvals garðplöntur
Sumarblóm Tré og runnar Garðyrkjuáhöld Grasfræ
Fjölær blóm Rósir Blómaker Áburður
Gróðrarstöóin
GARÐSHORN
við Fossvogskirkjugarö sími 40500
Urval af hengipottum og blómum