Dagblaðið Vísir - DV - 26.03.1990, Blaðsíða 16

16
MÁNUDAGUR 26. MARS 1990.
Meiming_______________________________________ dv
DV-könnun:
Óperuupptökur
á myndböndum
Nokkur óperumyndbönd sem á boðstólum eru á íslenskum markaði.
Eins og alllr vita er ekki tekið út
með sældinni að vera óperuunnandi
á íslandi. Óperuílutningur er hér allt
of sjaldgæfur, og fer ekki alltaf fram
við bestu skilyrði.
Hér má að vísu finna gott úrval
geisladiska með óperutónlist í
nokkrum verslunum, og mynddiskar
með frægum óperuupptökum eru að
hefja innreið sína á íslenskan mark-
að. En hvorugt kemur í staðinn fyrir
lifandi óperuflutning úrvals lista-
manna.
Það gera myndbönd með óperu-
upptökum að vísu ekki heldur, en
þau brúa bilið, gera manni lífið bæri-
legra.
Vandinn er sá að slík myndbönd
eru hér líka af skornum skammti
sem er undarlegt í ljósi þess stóra
hóps sem sækir sýningar íslensku
óperunnar að staðaldri.
Fyrir nokkrum árum var hér við
lýði vídeóleiga með því mikilfenglega
nafni Tröllavideó, þar sem langt
leiddir óperuunnendur gátu fengið
að láni nokkrar helstu óperur söng-
bókmenntanna. Síðan týndust tröllin
og óperumar tvístmðust um bæinn,
óperufólki til sárrar skapraunar.
Allar götur síðan hefur þetta sama
fólk lifað á hálfgerðum óperusnöpum
á vídeóleigum borgarinnar, en þang-
að hafa aðeins ratað mjög vinsælar
eða óvenjulegar óperuupptökur
þekktra leikstjóra úr kvikmynda-
heiminum, til dæmis útgáfa Franco
ZefSrellis á La Traviata eðá Don Gio-
vanni í meðforum Josephs Losey.
Hvalreki í Mjóddinni
í seinni tíð hefur rofað eilítið til í
þessum efnum. í myndbandaverslun
RÚV að Laugavegi 176 hafa um skeið
verið til sölu myndbönd með þeim
óperum sem sjónvarpið hefur sýnt á
undanfómum áram, auk annarra
ópera.
En þar er úrvalið ekki ýkja mikið,
um 20 óperutitlar, aðallega upptökur
frá Glyndebourne, Verona og La
Scala.
Einnig er verð þeirra, 2950 kr., ekki
nógu hagstætt, ekki síst þegar hægt
er að fá sömu ópemr leigðar í Gerðu-
bergi og Bókasafni Kópavogs.
í útibúi Borgarbókasafnsins í
Gerðubergi er að finna um 50 óperu-
og baUetttitla á myndböndum, en
þetta tvennt er gjaman sett undir
sama hatt í bókasöfnum.
í Bókasafni Kópavogs er um aö
ræða rúmlega 30 myndbandstitla
með þessu efni. í báðum tilfellum
kostar tveggja sólarhringa leiga 100
krónur á spólu.
En sérstakur hvalreki er það fyrir
óperuunnendur, að Myndbandaleiga
Steinars að Álfabakka 14 (Mjóddinni)
ætlar nú að gera tilraun til að vera
með gott úrval óperamyndbanda í
útleigu á niðursettu verði, kr. 200 á
sólarhring.
Telst mér til að þar sé að finna um
40 óperatitla á myndböndum, fyrir
utan myndbönd með upptökum frá
tónleikum stórstjarna á borð við
Domingo, Pavarotti, Janet Baker o.fl.
Doninn í þremur útgáfum
Hér er að hluta til um að ræða
upptökur frá sömu óperuhúsum og
aörir eru með, La Scala, Glyndebo-
urne og Verona. En þar að auki hefur
myndbandaleigan komist yfir nokkr-
ar upptökur frá öðrum óperuhúsum,
frá Dronningholm, Bolshoi, Ensku
þjóðaróperunni og Lyric Theatre í
Chicago.
Því getur áhorfandinn hæglega
borið saman tvær eða fleiri upptökur
af sömu óperum, til dæmis kvik-
myndaútsetningu Loseys af Don Gio-
vanni, þar sem Ruggiero Raimondi
er Doninn, Glyndeboume upptökuna
af sama verki þar sem Benjamin
Luxon syngur sama hlutverk og loks
upptöku frá Dronningholm meö Há-
koni Hagegaard.
Allar eru þessar upptökur gjörólík-
ar, en hver þeirra hefur sér til ágæt-
is nokkuð.
Dronningholm útgáfan hefur til að
bera stemningu gamla óperuhússins,
og Hagegaard er ljúfur túlkandi
Donsins, kannski einum of.
Glyndebourne útsetningin er borin
uppi af meiri hörku og djöfulmóð.
Kvikmynd Loseys slær sér síðan upp
á kostum kvikmyndarinnar, víðáttu-
tökum, landslagi o.fl.
Hetjulegur söngur
Við getum líka valið á milli tveggja
útgáfna á Aidu, Scala útgáfunnar þar
sem Pavarotti (með einvalaliði eins
og Dimitrovu, Ghiaurov, Burchulad-
ze og Chiara) syngur eins og hetja,
þótt ekki sé hann hetjulegur útlits,
útblásinn af spiki, og Verona útgáf-
unnar, þar sem Nicola Martinucci
er býsna reffilegur Radames að sjá,
en syngur ekki í samræmi við útlitið.
Ég var hka ósköp feginn að sjá
þarna í Mjóddinni nokkrar óperur
sem ekki eru alls staðar á boðstólum,
til dæmis Ritorno d^Jlisse in patria
eftir Monteverdi, Rusalka eftir Dvor-
ak í meðförum Ensku þjóðarópe-
runnar, eða afburða skemmtilega
útgáfu af FalstafMtir Verdi, enda er
leikstjórn og sviðshönnun í höndum
Jean-Pierre Ponnelle, þess sem
stjórnað hefur skemmtilegustu upp-
færslu af Brúðkaupi Fígarós sem til
er (Dieskau, Prey, Scotto, Ewing
o.fl.).
Sérstakur fengur er að þeim upp-
tökum frá Virgin útgáfunni, svo-
nefndum Virgin Classics Opera, sem
Steinar hefur komist yfir, en í þeim
flokki eru nokkrar sjaldgæfar óper-
ur.
Stóri kosturinn við Virgin útgáf-
urnar er að söngtexti á frummálinu
og ensku fylgir hverri spólu.
-ai
Nýlistasafnið á
sinn gamla stað?
Fyrir ári var sú merka stofnun
Nýlistasafnið tilneydd að rýma
salarkynni við Vatnsstíg, sem
það hafði haft upp á náð og mis-
kunn Alþýðubankans við Lauga-
veg, þar sem bankinn taldi sig
hafa not fyrir húsplássið.
Var öllu hafurtaski safnsins
pakkað niður í kassa og fóru að-
standendur þess að litast um eftir
nýju húsnæði, með litlum ár-
angri.
Var ekki laust við að sumir
færu að örvænta um þessa stofn-
un sem hlúð hefur að nýlistum
landsins um tíu ára skeið og er
þekktari érlendis en nokkurt
annað safn á íslandi.
Síðan hófst sameining bank-
anna með tilheyrandi aðhaldi og
kom þá í ljós að nýr íslandsbanki
þurfti ekki á húsnæði Nýlista-
safnsins að halda.
Eru nú miklar líkur á því að
opinberir aðilar festi kaup á
þessu húsnæði fyrir Nýlistasaf-
nið, og fylgi með í kaupunum
gamalt trésmíðaverkstæði í sama
porti, en á efri hæð þess var Gall-
erí SÚM forðum daga.
Þrír norrænir
styrkir til
íslendinga
Norræni menningarmálasjóð-
urinn hefur nú lokið úthlutun
styrkja fyrir þetta ár.
Þrír styrkir komu í hlut íslend-
inga. Samtök íslenskra handa-
vinnukennara fengu tæpar
400.000 krónur til að halda nám-
skeið fyrir norræna veflistar-
kennara, bókasafn Háskólans á
Akureyri fékk um 280.000 krónur
til að bjóða þremur norrænum
sérfræðingum í bókasafnsfræð-
um til fyrirlestrahalds og Gísli
Pálsson við Félagsvísindadeild
Háskóla íslands hlaut tæpar
400.000 krónur til að halda al-
þjóðlega ráðstefnu „Fra saga til
samfund".
Ljón norðursins
sýnir með Júggum
Leó Árnason frá Víkum, betur
þekktur sem Ljón norðursins,
sýndi nýverið 21 mynd eftir sig í
Slóveníuhéraði í Júgóslavíu.
Myndefni hans er „einfaldleik-
inn og sigur hins góða yflr hinu
illa“, að því er heimildir herma.
Allar myndir Leós urðu eftir í
Júgóslavíu, eina keypti bygginga-
meistari er hreifst af frásögninni
af því er Leó reisti hús á Islandi
á átján dögum, önnur fór í kirkju-
safn nálægt Zagreb, en hinar nítj-
án gaf Leó safni kirkju nokkurrar
nálægt Ljubljana.
Nýstárlegar
kennslubækur
Hjá Námsgagnastofnun eru nú
komnar út tvær nýstárlegar bæk-
ur um ísland, ætlaöar bömum á
aldrinum 10-12 ára. Þær heita
Land og líf og Landshorna á milli
og eru eftir Torfa Hjartarson.
Bjöm Rúriksson tók flestar ljós-
myndir.
Landi og lífi er ætlað að draga
upp einfalda mynd af landinu í
heild, sýna samhengi og vekja
skilning barnanna, en Lands-
horna á milli gerir skil einstökum
landshlutum, lýsir staðháttum,
helstu kennileitum, byggð og at-
vinnulífl. í bókinni er landinu
skipt í níu hluta og er sagt frá
hverjum hluta í þremur opnum.
í hverjum hluta segja börn frá
heimabyggð sinni og ýmsu sem
þar drífur á daga, auk þess sem
birtar eru endursagnir þjóðsagna
og upplýsingar um lífshætti á
fyrri tímum.
Er þetta án efa vænleg leið til
að vekja áhuga og skilning barna.
Lifandi hversdagsijóð
Árósabúinn Peter Laugesen er aíkastamikið
skáld, frá árinu 1967 að telja hefur hann sent frá
sér eitthvað á fjórða tug fmmsaminna bóka, auk
flmm þýðinga. Mest eru þetta ljóðabækur, en
einnig vinsæl leikrit.
Nú í vetur hafa birst tvær þykkar ljóðabækur
eftir Laugesen hjá Borgen, Natur og Indianer
Joes vandskál. í þeim ber mest á löngum ljóðum
sem lýsa kringumstæðum og hugarástandi
augnabliks - sem er ekkert sérstætt. Ástæðan
til að skáldið reynir samt að grípa það virðist
helst vera að þetta er hans skynjun, hans heim-
ur, hér og nú. Þótt þetta virðist mæta-hvers-
dagslegt er það þó ekki flöldaframleitt hugar-
ástand eins og í BT og Ekstrabladet. Þessi löngu
ljóð eru af tagi „opinna ljóða“, en draga ekki
fram lágkúru heldur eru oft þrungin einhverj-
um dularfullum hugblæ. Grípum niður í eitt
langt ljóð Natur, þar sem mælandi situr við
skrifborð hjá glugga:
Stov pá brevvægten
Stopur krystalkugle yalelás pibelighter hy-
ben motrikker
Guitarstemmefloj te sten og lyser ed uld-
kylling
her
í et glas vand af alle skikkelser
glitende krystaller í chopins snehvide hár
tre oloplukkere og en stemmegaffel
tre enkroner og tutten til en cykelventil
alt muligt...
Draslið á borðinu lýsir vel hugðarefnum mæl-
anda og venjum, og það, að hann skuli telja það
upp, sýnir líka rólyndan mann sem dvelur við
ásýnd hlutanna, gagntekinn af augnablikinu.
Og þessu langa ljóði lýkur á einskonar ályktun,
með glundroðakenndri mynd af tilveru fólksins:
vi.. .kan í det hele taget kun
det
vi ikke ved og er som storre lyser morkner
og skifter glidende í skygger
og pletter af jævndogn í huden
forsvundne nætter og dage der altid er...
Stundum bregður Laugesen fyrir sig kunnug-
legra formi, einskonar revíuvísum, rímuðum
með reglubundinni hrynjandi og gáskafullum
ýkjum. Það er þá einkum þjóðfélagsádeila.
Fra Santos til Columbia der sejlede en bád,
pissefuld af mumier der lo og drak og ád.
Stranden var forsvundet og himlen var blæst
væk,
men der var ol og brændevin sá det raged
dem et kvæk...
Laugesen ræðst Iðulega á neyslugræðgi,
drykkjuskap og hugmyndaleysi landa sinna, en
einkum er honum uppsigað við hugleysið, und-
irrót alls ills, eigingirni, rasisma og fasisma.
Þetta hugarfar er oft kallað „den indre svine-
hund“ í dönskum blöðum. Það orðalag virðist
liggja til gmndvallar löngu ljóði í síðustu ljóða-
bókinni, sem við grípum niður í, þar segir frá
hundi sem situr 1 sófa framan við sjónvarp og
hugsar.
hvomár kommer foreren
med hundekiks.
Sá skriver den et læserbref til BT,
tager det ubrugte arbejdstoj af
og iforer sig pyjamas med roterende soltegn.
Peter Laugesen.
Bókmenntir
Örn Ólafsson
Endnu en nat. Men i morgen - bjæffer det
i dens hjerne -
máske kommer hann í morgen. Vi
trænger til en
stor hund,
der kan sætte tingene pá plads,
sparke de fremmede ud
og forbyde taxakersel til socialkontoret.