Þjóðviljinn - 14.04.1989, Page 12

Sören Kragh-
Jacobsen: Vildi
fá Ronald Reag-
an tilaðleika
sjálfansig.
Mynd: Þóm.
litlu landi eins og Danmörku.“
Um þetta getur blaðamaður
borið því í Skugganum af Emmu
brá fyrir ýmsum heimilisvinum úr
Matador og öðrum dönskum
myndum. En leyfum Sören að
halda áfram:
„En svo hef ég líka lent í því að
vera stimplaður barnamyndahöf-
undur. Áður en ég gerði Skugg-
ann af Emmu sótti ég um styrk til
að gera kvikmynd um mína eigin
kynslóð en fékk synjun. Þá var
hringt í mig úr barnamyndadeild
danska kvikmyndasjóðsins og
spurt hvort ég vildi ekki gera
mynd eftir tiltekinni bók. Mér
leist ekkert á hana og þá var ég
spurður hvort ég ætti eitthvað í
pokahorninu. Jú, ég dustaði ryk-
ið af gamalli hugmynd og ákvað
að leggja til atlögu við þá goð-
sögn að karlmaður geti ekki
leikstýrt stúlkubörnum. Mig
langaði líka að gera mynd um
stúlku sem ekki vekti samúð
áhorfenda við fyrstu sýn, yfir-
stéttarbarn. Svo náði ég í uppá-
haldsleikarann minn, Börje
Ahlstedt, og fór að leita að stúlku
til að leika á móti honum. Það tók
fimm mánuði."
- Hvar fannst hún svo?
„Auðvitað rétt hjá kvikmynda-
verinu, það tekur fimm mínútur
að hjóla heim til hennar. Og við
sem vorum búin að þræða allt
Sjáland! En hún er virkilega góð,
efni í stjörnu."
„Ég er að gera mynd um fyrsta
andstöðuhópinn gegn þýska
hernáminu sem varð til í Álaborg
1942. Hún er gerð í tilefni af því
að í haust er hálf öld liðin frá
upphafi stríðsins. Satt að segja
vissu Danir ekki alveg hvernig
þeir ættu að bregðast við þýska
hernáminu framan af. Þetta var
undarlegur tími, til dæmis var
atvinnuleysið 35% þegar Þjóð-
verjar komu en það hvarf á tveim
vikum. Það var ekki fyrr en eftir
að Sovétríkin voru komin út í
stríðið árið 1942 sem skipulögð
andstaða hófst. Þessi hópur sem
ég fjalla um samanstóð af drengj-
um á aldrinum 14-19 ára og
ástæður þeirra fyrir andstöðunni
voru afar mismunandi.
Handritið að þessari mynd er
eftir Bjarne Reuter sem var hér á
ferð fyrir nokkru. Þetta er stærsta
verkefnið sem ég hef tekist á
hendur og ég verð var við mikinn
stuðning.“
- En svo við snúum okkur að
öðru, hefurþú einhverja skýringu
á velgengni Dana í kvikmynda-
gerð? Þeir virðast vera eina þjóðin
á Norðurlöndum sem er að gera
eitthvað sem umheimurinn tekur
eftir.
„Að sumu leyti er þetta tilvilj-
un, spurning um að vera með
rétta mynd á réttum fíma. Banda-
ríkjamenn hafa komið auga á að
það er enn eitthvað að gerast á
Norðurlöndunum þótt Bergman
Rætt við Sören Kragh-Jacobsen, kvikmyndaleik-
stjóra og höfund barnamyndarinnar Skugginn af
Emmu sem hefur hlotið mörg verðlaun
Danskar kvikmyndir hafa
átt miklu láni aö fagna á kvik-
myndahátíöum heimsins und-
anfarin misseri. Þess er
skemmst að minnast að mynd
Bille Augusts, Sigurvegarinn
Pelle, fékk Óskarsverðlaunin
sem besta erlenda kvikmynd-
in. Þess er að vænta að hún
verði sýnd hér á landi með
haustinu, en það er enn verið
að sýna í Regnboganum
Gestaboð Babettu eftir Gabri-
el Aksel sem fékk sömu verð-
laun árið áður.
Um síðustu helgi hófust sýn-
ingar á nýlegri danskri kvik-
mynd, Skugginn af Emmu heitir
hún og er eftir Sören Kragh-
Jacobsen. Eftir nokkrar bolla-
leggingar og umræður komst ég
að þeirri niðurstöðu að þetta væri
barnamynd en það hefur vafist
fyrir fleirum en mér. Væntanlega
geta flestir fullorðnir tekið undir
með gagnrýnanda Informatíon
sem sagði að Skugginn af Emmu
væri „ein þeirra kvikmynda sem
maður fer að sjá með börnunum,
fremur af áhuga en skyldu-
rækni“.
Vekur litla
samúð
Dómnefndir á kvikmyndahá -
tíðum hér og þarj Evrópu hafa
hrifist af myndinni, þótt fullorðn-
ar séu. Skugginn af Emmu hefur
hlotið margvísleg verðlaun.
Myndin var tvívegis kjörin besta
mynd Danmerkur árið 1988 og í
annað skiptið fékk hún hin eftir-
sóttu Bodil-verðlaun. Hún var
kjörin besta myndin á norrænu
kvikmyndahátíðinni í Lubeck í
fyrra og hlaut þrenn verðlaun á
hátíð fyrir barna- og unglinga-
kvikmyndir í frönsku borginni
Laon.
Loks ber að geta þess að Line
Kruse sem fer með hlutverk
Emmu fékk verðlaun á ítalskri
barnakvikmyndahátíð. Það er
fyllilega verðskuldað því undir-
ritaður hefur sjaldan hrifist eins
af leik barns í kvikmynd. Þessi 11
ára stúlka fór á kostum, ekki síst í
samleik með Börje Ahlstedt hin-
um sænska sem leikur hitt aðal-
hlutverkið í myndinni.
Söguþráður myndarinnar er á
þá leið að Emma er fordekruð en
vanrækt yfirstéttarstelpa
snemma á fjórða áratug aldarinn-
ar, heldur óyndislegt barn í upp-
hafi myndar. Hún nýtur lítillar
ástúðar hjá foreldrum sínum og
þegar blöðin skýra frá því að syni
flugkappans Lindberghs hafi ver-
ið rænt fær hún þá hugmynd að
láta sig hverfa til að reyna á við-
brögð foreldranna. Hún leitar
niður í fátækrahverfin þar sem
hún rekst á Malthe, sænskan
innflytjanda sem vinnur í holræs-
um Kaupmannahafnar. Með
þessum ólíku persónum tekst vin-
átta sem helgast af því að bæði
eru þau einskonar utangarðs-
menn, hvort með sínum hætti.
Leikstjóri myndarinnar, Sören
Kragh-Jacobsen, kom hingað til
lands í tilefni af frumsýningu
myndarinnar. Hann er rúmlega
fertugur og var útlærður rafvéla-
virki þegar kvikmyndabakterían
náði tökum á honum fyrir tuttugu
árum. Hann hélt til Tékkóslóvak-
íu og lærði gerð heimildakvik-
mynda í Prag. Stuttu eftir að
hann kom heim hóf hann störf við
danska sjónvarpið og átti þátt í að
koma á laggirnar vinsælum
barna- og unglingaþáttum þar og
í útvarpi. Hann gerði einnig
nokkrar styttri sjónvarpsmyndir
eftir handritum sem hann vann í
samvinnu við Hans Hansen rit-
höfund.
Samvinna Sörens og Hans bar
þann ávöxt að árið 1977 var frum-
sýnd fyrsta leikna kvikmynd Sör-
ens, unglingamyndin Sjáðu sæta
naflann minn sem sýnd var hér á
landi á sínum tíma. Fjórum árum
síðar kom næsta mynd, Gúmmí-
Tarzan eftir sögu Ole Lund Kirk-
egaards, en hún hlaut nafnbótina
Besta barnamynd heims hjá Un-
icef. Tveimur árum síðar komu
ísfuglarnir, enn í samstarfi við
Hans Hansen. Það síðasta sem
Sören gerði á undan Emmu var
þáttaröðin Gullregn sem íslenska
sjónvarpið sýndi í vetur við góðar
viðtökur. Meðfram þessu öllu
hefur Sören svo gefið út fimm
hljómplötur með lögum og text-
um eftir sig.
Karlmenn
geta leikstýrt
stúlkum!
Og um síðustu helgi hitti undir-
ritaður Sören á Hótel Sögu og
spurði fyrst af hverju hann fengist
einkum við gerð barna- og ung-
lingamynda.
„Ég hef oft velt því fyrir mér
sjálfur. Ætli það sé ekki aðallega
vegna þess að þegar ég kom heim
frá námi fór ég að vinna við dag-
skrárgerð fyrir börn. Þá komst ég
að því að mér fannst mjög gaman
að leikstýra börnum. Eini mun-
urinn á að leikstýra barni sem
•hefur leikhæfileika og atvinnu-
leikara er sá að barnið heldur
ekki einbeitingunni eins lengi.
Það er að mörgu leyti skemmti-
legra að leikstýra börnum en full-
orðnum, ma. vegna þess að mað-
ur losnar við að vera alltaf með
sama fólkið eins og raunin er í
Næstum of mikið
af öllu
- En hvað ertu að segja með
þessari mynd?
„Ég held ég sé alltaf að segja
sömu söguna. Hún fjallar um
sigur Iitla mannsins, ekki endi-
lega neinn stórsigur heldur bara
gildi þess að fólk hafi trú á sjálfu
sér. Svo segir hún líka frá vináttu.
í sjálfu sér er þetta margsögð
saga, en algild þó.
Þetta er hins vegar fyrsta
. myndin mín sem ekki gerist í nút-
íðinni. Myndin er öðrum þræði
óður til fjórða áratugarins sem
hefur hrifið mig mjög. Þá var
ekkert heilagt og alltaf næstum
því of mikið af öllu í listinni; til-
finningarnar fengu að vera til.“
Sören hefur áður komið til ís-
lands í tilefni af frumsýningu
mynda sinna. Og í fyrra kom
hann til að athuga hvort hann
gæti ekki gert kvikmynd hér á
landi.
„Ég hef haft áhuga á að gera
kvikmynd hér á landi. Hún átti að
gerast í kjallara Höfða meðan
leiðtogafundurinn stóð yfir og
aðalpersónan var maður sem sat
þar og stjórnaði hitanum og raf-
magninu og öllu því sem þarf til
að svona fundur lukkist. Fyrir til-
viljun fer hann að hlera samtöl
leiðtoganna og kemst að því að
vandamál þeirra eru þau sömu og
hans og eiginkonunnar: þeir
vildu gjarnan bæta sambúðina en
treystu ekki hvor öðrum.
Ég eyddi heilmiklum tíma í
þessa hugmynd og skrifaði þrjú
þykk handrit. Ég var um tíma að
velta því fyrir mér að fá Ronald
Reagan til að leika sjálfan sig! En
nú er ég búinn að leggja hana á
hilluna, íbili amk. Kannski ræðst
ég í þetta eftir nokkur ár, kannski
verður þetta sjónvarpsmynd,
hver veit.“
Mynd frá
stríðsárunum
- En hvað ertu þá að fást við
núna?
sé hættur. Og við njótum góðs af
því. En því má ekki gleyma að
Danir eiga sér langa hefð í kvik-
myndagerð. Við höfum verið að
frá 1908 svo þessi velgengni núna
er afleiðing af langri þróun. Við
höfum komið okkur upp einu
besta styrktarkerfi við kvik-
myndagerð sem til er í heiminum
og þetta kerfi hefur gert okkur
kleift að gera tilraunir og gera
mistök. Það gefst ungum kvik-
myndamönnum í stærri löndum,
td. Bandaríkjunum, miklu síður.
Nú, og svo virðumst við hafa
frá einhverju sérstöku að segja,
einhverju sem aðrir kunna að
meta. Það sést til dæmis á vin-
sældum Matador-þáttanna víða
um lönd. Erik Balling er líka sér-
stakur og hefur einstakt lag á að
segja sögu.“
Ævintýrið gjald-
gengt á ný
- Fyrir svosem áratug kvörtuðu
margir undan því að raunsœið
vœri að ganga af dönskum kvik-
myndum dauðum. Eruð þið
lausir undan því?
„Já, ég held við séum að kom-
ast út úr sósíalrealismanum sem
tröllreið danskri kvikmyndagerð
um langt skeið. Við höfum kom-
ist að því að ef við ætlum að gera
okkur vonir um að fá fólk út af
heimilunum og í bíó þarf að
bjóða því upp á eitthvað betra en
gervihnettirnir dæla inn í stofurn-
ar. Það þarf að vera ævintýri,
fantasía, og ekki endalaus nafla-
skoðun leikstjóra sem höfðu það
skítt í æsku.
Það er líka að koma upp ný
kynslóð leikstjóra sem hugsar
öðruvfsi en við hin, menn á borð
við Lars von Trier en hann hefur
ýtt við mörgum. Viðhorfin hafa
breyst. Á síðasta áratug var kjör-
orðið: Við erum mörg - og okkur
fer fjölgandi. Það mátti helst ekki
gera myndir nema þær snerust
umfjöldann.alþýðuna. Núer allt
í lagi að gera myndir um einstakl-
inginn og ævintýrið er orðið
gjaldgengt á nýjan leik,“ segir
Sören Kragh-Jacobsen. _þH
sósíalrealismanum
12 SÍÐA - NÝTT HELGARBLAÐ Föstudagur 14. apríl 1989