Dagblaðið Vísir - DV - 05.10.1996, Síða 30

Dagblaðið Vísir - DV - 05.10.1996, Síða 30
LAUGARDAGUR 5. OKTÓBER 1996 A^"V 30 menning framandi land var lengi frægasti staBur a Is- Hér sést hún giósa á Islands- Jrteliusar frá lokum 16. aldar. Hvemig hafa útlendingar horft á ísland og íslendinga í aldanna rás? í sumar vom á rás 1 fróðlegir út- varpsþættir sem Pétur Gunnarsson vann upp úr dagbókum þriggja manna í Stanley-leiðangrinum seint á 18. öld, og i haust kemur út bók sem gerir grein fyrir þróun ímynd- ar íslands erlendis um aldir. Það er Sumarliði ísleifsson sagn- fræðingur sem tekur hókina saman, byrjar á hugmyndum erlendra manna um land og þjóð til forna og rekur svo þróunina fram til síðustu aldamóta. Mest rými taka síðustu 150 árin, enda varð ísland nokkurs konar tískuland á 19. öld. Rúmlega 200 myndir af gömlum landakort- um, fólki og stöðum prýða bókina, meira en helmingur litmyndir. Skítugir barbarar? Gestir langt að komnir hljóta að leggja mat á það sem þeir sjá, þó að þeir vilji vera hlutlausir. Víða í ferðabókum eru nákvæmar lýsingar á húsakynnum, byggingarefnum og byggingarlagi og niðurskipan vist- arvera, og menn eru hissa á mörgu, til dæmis á að íslensk fjölskylda 1867 - skitugir bar- barar. fólk af báðum kynjum sofa saman i baðstofu og jafnvel fleiri en einn í sama rúmi. Margir nefna að húsa- kynnin séu þröng, óþrifaleg, loftlaus og rök. Einnig eru menn hissa á að fólk skuli ekki aðeins sofa í baðstofun- um heldur matast þar líka, sitjandi á rúmi sínu og hafa hné sín fyrir borð, eins og Sabine Bar- ing-Gould segir í bók sinni frá 1863. Klæðnaður fólks vekur líka for- vitni, sauðskinnsskór og ullarvettl- ingar með tveimur þumlum, og margir lýsa hátíðarbúningi kvenna. Mönnum fannst landinn borða sér- kennilegan mat og heldur auman. Kjörin þykja kröpp enda sé náttúr- an óblíð og „óvíða í Evrópu sé meiri og almennari fátækt en á íslandi", segir Sumarliði (bls. 185): „Þá geri margvíslegir sjúkdómar og mikill bamadauði landsmönnum stórar skráveif- ur.“ Ida Pfeiffer var fyrsta konan sem ferðaðist ein um ísland. Hún kom hingað árið 1845 og ferðabókin hennar kom út á þýsku árið eftir og á ensku 1852. Hún var uppnumin af íslensku landslagi og gekk meira að segja á Heklu, en hún varð fyrir miklum vonbrigðum með þjóðina sem land- ið byggði. Henni fannst íslendingar latir, drykkfelldir og fégráðugir, ókurteisir og óþrifalegir. „Ekki hugnaðist ferðakonunni heldur kveðjusiðir landsmanna,“ segir Sumarliði (bls. 140), „hafði hún lít- inn áhuga á að kyssa skitug, ljót og tóbakskámug andlit." Georg Clayton Atkinson sem ferð- aðist um landið 1833 var sam- mála Idu og notaöi Þingvallaprest sem dæmi um hinn týpíska ís- lending sem aldrei hafði þrifið sig, andlitið órakað og löðr- andi í tóbaki. „Þurfti Atkinson að herða sig upp með viskíi áður en hann treysti sér til þess að kveðja klerk með kossi.“ (bls. 141) Atkinson leist miklu betur á Fær- eyinga en íslend- inga, og svo var um fleiri ferðamenn á 18. öld. John Bar- row hafði hins vegar ferðast um Noreg allt til Lapplands áður en hann fór hingað 1834 og fannst Lappar heldur óþrifalegri en íslend- ingar. Nóg var nú samt. Skólinn á Bessastöðum hafði greinilega aldrei verið þrifinn og svefnskálinn, þar sem drengimir sváfu tveir og tveir í fleti, var eins og hann væri ætlaður skepnum. Barrow kvartar líka und- an makalausu seinlæti íslend- inga eins og fleiri ferðamenn. slensk fjölskylda 1835 - göfugt fólk og menningarlegt. Göfugt fólk? En var þá ekk- ert gott í augum þessara glögg- skyggnu ferða- manna? Jú, mörg- um fannst til um hvað þetta frumstæða fólk elskaði ættjörð sína heitt, og menntunarstig þjóðarinnar virtist allmiklu hærra en veraldleg eymdin gaf til kynna. Þeir urðu furðu lostnir þegar þeir hittu sjómenn og bændur sem töl- uðu latínu; flestir landsmenn voru læsir og skrifandi og vel lesnir í bókmenntum og sögu eigin lands og jafnvel grannlandanna. Við skulum ljúka þessari heimsókn til íslands - framandi lands á klausu úr The Pol- ar World eftir G. Hartwig frá 1881 (bls. 195): Miðað við hin hörmulegu hreysi Stanley barón sá Heklu ekki gjósa, sér tíl mikilla vonbrigða. En hann gat lát- iö hana gjósa á mynd samt. fylgist með bændafjölskyldu í þröngri og loftlítilli vistarveru hennar eitt vetrarkvöld.... Við dauft ljós grútarlampa les einhver heimil- ismanna upphátt upp úr sögu eða annál, eða jafnvel nýjasta eintaki Norðanfara ... Stundum fer einhver með sögur eða ljóð utanað og til eru þeir sem fara á milli bæja og segja mundur fróði og Eiríkur rauði gleymast ekki. Níu aldir eru liðnar. Engu að síður þekkja allir Islend- ingar nöfn landnámsmanna og hin- ir friðsömu landsmenn geyma enn stoltir í hjörtum sinum minningar um afrek hraustra vikinga sem engu eirðu í herforum sínum um strendur Evrópu. SA tók saman Hættuför í Heklugíg áriö 1868. Islendinga, er ekki við öðru að bú- ast en að þeir aðgreini sig lítt frá villimennskunni. Sá sem þetta telur skiptir fljótt um skoðun, ef hann sögur, líkt og farandsöngvarar gerðu á miðöldum. Á þennan hátt varðveitast dáðir hinna fomu ís- lendinga í minni fólks. Snorri, Sæ- Island Fundifl fé! ef þú greiðir áskriftina með beingreiöslum o o o Þeir sem greiöa áskriftina meö beingreiðslum fá 5°/o afslátt af áskriftarverði miðaö við þá sem greiða með gíróseðli. Þú græðir því einn og hálfan sjónvarpsdag í hverjum mánuði og sparar þér auk þess ferð í bankann. pamaöur Allar nánari upplýsingar um beingreiðslu færðu hjá viðskiptabanka þínum eða áskriftardeild Stöðvar 2, ( sími 51 5 6100 ) - ( grænt núnier 800 6161 ) Greiddu áskriftina meö beingi;eiöslum 1 bcingrciðslu er áskriftargjalcliö milljfært beint af rcikningi þínum í banka/sparisjóði. sm FJÖLVARP í svn

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.