Dagblaðið Vísir - DV - 26.11.1998, Blaðsíða 15

FIMMTUDAGUR 26. NÓVEMBER 1998
15
Á grunnsævi gagna
„Hver er ég þegar ég er orðin hluti af upplýsingamassa í gagnagrunni?"
Þessi póetíski titill er
allsóskyldur því marg-
þvælda efni sem hér
verður tekið til umfjöll-
unar, en það er hinn
frægi miðlægi gagna-
grimnur. Eða þó,
gagnagrunnurinn er
rættur í sæberspeis,
rafrænum tölvugeimi
sem oft er líkt við sjó,
með tilheyrandi mynd-
máli brimbretta og blá-
um blæ. Þannig er
hægt að taka þessa hug-
mynd um úthafið áfram
og sjá fyrir sér hvemig
þeir sem eru innlimaðir
í gagnagranninn hinn
símiðlæga fari á kaf í
öldugangi upplýsinga
og leysist upp í sílíkon-
djúpi.
Þjóðfélag Stóra bróður
Umræðan um gagnagrunninn
hefúr einkennst af ákveðnu of-
sóknaræði sem er ekki einangrað
við ísland heldur alþjóðlegur
komplex en það er hræðslan við
innlimun þá sem Borgamir í Star
Trek stunda. Hver er ég þegar ég
er orðin hluti af upplýsingamassa
í gagnagrunni, get ég haldið sjálf-
stæði mínu og sjálfsmynd eða sog-
ast ég bara inn í völundarhús töl-
fræðilegra upplýsinga? Þessari
skelfingu er best lýst í spumingu
danska blaðamannsins sem ég
hitti 1 skímarveislu: „Hvers vegna
selduð þið genin ykkar?“ (Það er
náttúrlega mjög táknrænt að spurt
var í skímarveislu (þess vegna tek
ég það ffarn) en þar er einmitt ver-
ið að úthluta einstakling sjálfi með
því að gefa henni
nafn.)
Nú á þeim tímum
þegar tæknin er
orðin svo fullkomin
að þjóðfélag stóra
bróður Georges
Orwell (sem betur
fer á ég bara stóra
systur, voðalega
hlýtur maðurinn að
hafa átt erfiða
æsku, í dag væra
þeir bræður sjálf-
sagt sérstakt keis
hjá bamaverndun-
arráði) er orðið að
mögulegum vera-
leika, þá er bara
eðlilegt að allur al-
menningur fái snert
af ofsóknarbrjálæði,
enda ekki bara líklegt, heldur víst,
að fylgst er með okkur.
Fylgst með hverju skrefi
Alsjáandi auga guðs hefúr verið
skipt út fyrir alsjáandi auga eftir-
litsmyndavélarinnar og tölvunnar,
hverra sýn er svo alvöld að orðið
augna-ráð hefur fengið nýja og
ógnvænlegri merkingu, líkt og Sig-
urjón Baldur
Hafsteinsson hef-
ur bent á.
Þannig er fylgst
með hverju okk-
ar skrefl í gegn-
um tæknisamfé-
lagið, þar sem
við bókstaflega
skiljum alls stað-
ar eftir okkur
spor, ekki bara í eftirlitsmynda-
vélum verslana og banka heldur í
kortaposum, stimpilklukkum og
læknisskoðunum (sem hafa vænt-
anlega líka fengið ógnvænlegri
merkingu). Tilvera okkar er und-
arlegt ferðalag gegnum sæberspeis
sem geymir sannanir um líf okkar
og lifhað, sannanir sem taka á sig
hvílíkt vald að sjálf okkar og per-
sónuleiki hverfist, „hverfur" inn í
vörtúal veruleika rafrása og
barkóda. Tæknin er yfir og allt um
kring og hver einstaklingur er að-
eins summa þeirra spora sem
hann skilur eftir á skjám tölva og
myndavéla og á sér þannig ekki
heildstæða sjálfsmynd heldur að-
eins brotakennda tilvem rauð-
vínsglass á Sögu, bóka i Nexus og
undanrennu í 10-11 (sem er aftur
ákaflega táknrænt verslunarheiti,
eins konar stafrænn kódi).
Ný veröld
Sjónvarpsþættimir Ráðgátur
lýsa þessu ástandi eftirlitsótta
ákaflega vel, ganga enda út á slíkt
þar sem Mulder þjáist af krónísk-
inn tremma yfir samsæri stór-
menna sem gera ekkert annað en
að fylgjast með hverju hans spori.
Persónulega myndi ég kalla
þetta mikilmennskubijálæði frek-
ar en ofsóknarbrjálæði: hver ætti
svo sem að hafa áhuga á því að
fylgjast með manni? Og hvað varð-
ar persónuútþurrkunina þá sé ég
ekki próblemið; mér líst þvert á
móti ákaflega vel á þá hugmynd aö
ég sé ekki ein heldur mörg og alls
staðar. Ég sé fyrir mér veröld nýja
og góða þar sem smávaxnar klón-
aðar Úlfhildar flæða heimsins (sæ-
ber)höf og breiða úr sér yfir
heimsbyggðina.
Úlfhildur Dagsdóttir
Kjallarinn
Úlfhildur
Dagsdóttir
bókmenntafræðingur
„Hvað varðar persónuútþurrkun-
ina þá sé ég ekki próblemið; mér
líst þvert á móti ákaflega vel á
þá hugmynd að ég sé ekki ein
heldur mörg, og alls staðar
Vopnað aðhald
rískar borgir þvi til
sönnunar. í mörgum
borgarhverfum þar
vestra er nú svo kom-
ið að nær væri að
tala um borgarastyij-
öld fremur en misfell-
ur í löghlýðni borgar-
anna. Hópur ríkis-
saksóknara, ríkislög-
manna og dómara
ríkja Bandaríkjanna
benda á að upplausn
heimilanna, líkams-
meiðingar, stuldur,
sjálfsmorð og vax-
andi tíðni geðrænna
vandamála séu orðin
byrði á samfélaginu.
Jafuvel svo mikil
byrði að tímabært sé
að draga úr veislu-
höldum yfirstéttar-
innar.
Kjallarinn
Guðmundur
Sigurfreyr
Jónasson
tækniskólanemi
Fyrir skemmstu var upplýst að
tiltölulega fleiri búa við fátækt í
Reykjavík en í öðrum höfuðborg-
um Norðurlanda. Þá leiddi sama
rannsókn i ljós að andleg og lík-
amleg heilsa fátæklinga á íslandi
er verri en hjá þjóðum sem við
höfúm hingað til borið okkur sam-
an við. Þar segir að um 9-10% ís-
lensku þjóðarinnar lifi undir fá-
tæktarmörkum. Svelti því sem
næst heilu hungri. Aldraðir, ör-
yrkjar, einstæðir foreldrar, náms-
menn og jafnvel menntaðir laun-
þegar em margir hveijir settir
utan við meginstraum samfélags-
ins í menningarlegu og efnahags-
legu tilliti. Þurfalingar sem eiga
sér varla viðreisnar von.
Síðra velferðarkerfi
Velferðarkerfi íslensku þjóðar-
innar er að sama skapi síðra mið-
að við aðrar vestur-evrópskar
þjóðir þótt heildarauður lands-
manna sé sambærilegur. í hana-
stélsboðum evrópskra fyrirmanna
og á nefndarfúndum alþjóðlegra
stofnana er litið á ísland sem við-
undur. Menn velta því fyrir sér
hvers vegna svona fáir geti kúgað
svo marga. Ekki svo að það sé
nýlunda í samfélagi þjóðanna
heldur hitt að það skuli viðgangast
í samfélagi þar sem menntun og
menning er jafnmikil og raun ber
vitni.
Siðustu ár hefur bil fátækra og
ríkra aukist örar hér á landi en
nokkm sinn fyrr i sögu þjóðarinn-
ar. Sömu sögu er að segja af öðr-
um löndum. Nú er svo komið að
tæp 1% bandarísku þjóðarinnar
hefúr til umráða um 37% af þjóð-
arauðnum. Hvemig skiptingu
auðsins er hátt-
að hér á landi
hefúr ekki verið
gefið upp. Mér
vitandi hefur
enginn þeirra
tuga hagfræð-
inga né sfjóm-
málafræðinga er
útskrifast frá Há-
skóla íslands á
ári hveiju séð
ástæðu til að rannsaka né upplýsa
fáfróðan almenning um skiptingu
íslensku þjóðarkökunnar. Opin-
berar tölur frá Bandaríkjunum
sýna hins vegar að 60% hagvaxtar
liðins áratugar lenti í vasa 1%
þjóðarinnar.
Ofbeldi
Sagan kennir okkur að efna-
hagslegt misrétti leiðir óhjá-
kvæmilega til ofbeldisverka og
benda sérfræðingar ytra á banda-
Hér á landi þurfa veislugestim-
ir ekki að hafa áhyggjur. Á meðan
sjómenn era beygðir í duftið,
Landhelgisgæslan og lögreglu-
sveitir ríkisins auðmýktar með
fjársvelti og hafðar að háði og
spotti láta galgopar valdsins sér
ástandið í léttu rúmi liggja. Skítt
með almúgann, látum hann róta í
öskutunnum eigin vandamála.
Horft f byssuhlaupið
Það er leitt að þurfa að segja frá
því en vaxandi hópur fólks á öll-
um aldri hefúr misst tiltrú á full-
trúalýðræði „stjómmálaflokk-
anna“. Og það í miðju góðærinu.
filu verra er að þeir
sem em í aðstöðu til
að breyta því sem
breyta þarf era svo
skyni skroppnir að
þeir þekkja ekki sinn
vitjunartíma. Vegna
vinnusemi smælingj-
anna hafa sumir
hveijir svo mikið fé
milli handanna að
þeim er ómögulegt að
koma því i lóg hér á
landi. Erlendis dilla
þeir sér í lystisemd-
um allsnægtanna.
Fjárfesta í útlenskum
fýrirtækjum, kaupa
verðbréf og geyma
arðinn á erlendum
bankareikningum.
Þessi hópur manna er
svo aumkunarverður
að hann ætlast til þess, samvisku
sinnar vegna, að honum verði
refsað. Hingað til hefur honum
ekki orðið að ósk sinni. íslending-
ar era flestir hveijir seinþreyttir
til vandræða. - Eigum við virki-
lega að þurfa að draga þessa menn
upp úr rúmunum, hysja upp um
þá brækumar og koma þeim í
vemdað umhverfi? - Spumingum
af þessu tagi velta ýmsir fyrir sér.
Miðað við höfðatölu era vopn í
einkaeign hlutfallslega fleiri á ís-
landi en i öðrum ríkjum heims. Ef
látið er skeika að sköpuðu er hætt
viö að afleiðingamar verði ógn-
vænlegri en margan grunar.
Guðmundur Sigurfreyr Jónasson
„Vegna vinnusemi smælingjanna
hafa sumir hverjir svo mikið fé
milli handanna að þeim er ómögu-
legt að koma því í lóg hór á landi.
Erlendis dilla þeir sér í lystisemd■
um allsnægtanna
Með og
á móti
Á að fækka útlendingum í
íslenskum
handbottaliðum?
Einn topp-
maður í liði
er nóg
„Við getum
ekki bannað út-
lendinga í is-
lenskum hand-
boltaliðum,
eins og Þor-
bjöm Jensson
sagði að hann
vildi helst, ein-
faldlega vegna
þess að þá vær-
um við að
bijóta lög. Það
er heldur ekki
rétt að útiloka erlenda leikmenn
frá því að spila hér á landi. Við
missum okkar bestu leikraenn til
Þýskalands og ef ekkert kæmi i
staðinn yrði handboltinn héma
ekki nógu spennandi.
Hins vegar tel ég að það væri
rétt að íslensku félögin gerðu
meö sér heiðursmannasamkomu-
lag um að vera aðeins með einn
erlendan leikmann hvert. Þaö
yrði að vera toppmaður, sem
gæti keimt þeim yngri og skapað
áhuga. Því miður hafa alltof
margir erlendir miðlungsmenn
komið hingað undanfarin ár og
þá vil ég ekki sjá. Þeir era ekkert
nema peningasóun."
Ódýrari en
íslenskir
leikmenn
„í dag era
engin takmörk
á fjölda leik-
manna innan
Evrópubanda-
lagsins, og það
ætti heldur
ekki að setja
kvóta á leik-
menn annars tnxbergur Aðai-
staðar frá. Er- Stelnsson, þjálfari
lendir leik- IBV'
menn sem
hingað hafa
komið hafa flestir verið gríðar-
lega sterkir og hafa verið góðar
fyrirmyndir fyrir yngri leik-
menn, og þar með hjálpað til við
uppbygginguna. Það hefúr meðal
annars reynst KA-mönnum vel,
og nú eru þefr það sterkir sjálfir
að þeir þurfa ekki útlending. Það
er heldur enginn þvingaðm' til
þess.
Sums staðar era aðstæður
hins vegai- þannig að nauðsyn-
legt er að geta náð í útlendinga. í
Eyjum væri til dæmis enginn
kvennahandbolti ef ekki væri
hægt að vera með 3-4 erlendar
stúlkur í liðinu.
Við missum marga leikmenn
til erlendra félaga og þurfúm að
brúa bilið til að halda uppi góð-
nm styrkleika í 1. deildinni. Það
er ódýrara fyrir íslensk félög að
fá til sín erlenda leikmenn en að
reyna að fá til sín íslenska lands-
liðsmenn eða aðra innlenda leik-
menn i betri kantinum. Ef út-
lendingum yrði fækkað, myndu
þeir íslensku hækka enn frekar í
verði, og gera félögunum þar
með enn erfiðara fyrir.“
-VS
Kjallarahöfundar
Athygli kjallarahöfúnda er
vakin á því að ekki er tekið við
greinum í blaðið nema þær ber-
ist á stafrænu formi, þ.e. á tölvu-
diski eða á Netinu.
Netfang ritstjómar er:
dvritst@centrum.is