Dagblaðið Vísir - DV - 12.08.1999, Blaðsíða 12

Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: EYJÓLFUR SVEINSSON
Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ÓLI BJÖRN KÁRASON
Aöstoöarritstjóri: JÓNAS HARALDSSON
Auglýsingastjóri: PÁLL ÞORSTEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiösla, áskrift: ÞVERHOLTI 11,105 RVÍK,
SÍMI: 550 5000
FAX: Auglýsingar: 550 5727 - RITSTJÓRN: 550 5020 - Aðrar deildir: 550 5999
GRÆN númer: Auglýsingar: 800 5550. Áskrift: 800 5777
Stafræn útgáfa: Heimasfða: http://www.skyrr.is/dv/
Vísir, netútgáfa Frjálsrar fjölmiölunar: http://www.visir.is
Ritstjórn: dvritst@ff.is - Auglýsingar: auglysingar@ff.is. - Dreifing: dvdreif@ff.is
AKUREYRI: Strandgata 25, sími: 462 5013, blaðam.: 462 6613, fax: 4611605
Setning og umbrot: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Filmu- og plötugerð: ÍSAFOLDARPRENTSMIÐJA HF. - Prentun: ÁRVAKUR HF.
Áskriftarverð á mánuði 1900 kr. m. vsk. Lausasöluverð 170 kr. m. vsk., Helgarblað 230 kr. m. vsk.
DV áskilur sér rétt til að birta aðsent efni blaðsins í stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds.
DV greiðir ekki viðmælendum fyrir viðtöl við þá eða fyrir myndbirtingar af þeim.
Ringulreið í Rússlandi
Sorglegt er að fylgjast með hraðfara hnignun Rúss-
lands undir óstyrkri stjóm þekktasta drykkjurúts sam-
tímans. Á nokkurra mánaða fresti rís forsetinn úr rekkju
og rekur mann og annan, meðan hirð hans sjálfs og
helztu braskvinir hennar ræna og mpla þjóðfélagið.
Brottrekstur Stepasjíns og ráðning Pútíns felur í sér
örvæntingarfulla tilraun Jeltsíns til að tryggja sér og
hirð sinni sem hollastan forsætisráðherra til að varð-
veita stöðu hópsins í þjóðfélaginu inn í ótrygga framtíð,
án tillits til hagsmuna þjóðarinnar í heild.
Kveikjan að þessum síðasta brottrekstri var stofnun
kosningabandalags borgarstjórans í Moskvu og nokk-
urra helztu héraðsstjóra Rússlands, sem talið er munu
valta yfir fylgismenn forsetans. Hinum nýja Pútín mun
ekki takast að hindra þá sögulegu nauðsyn.
Hnignun Rússlands er ekki aðeins slæm fyrir Rússa,
heldur heimsbyggðina alla. Vesturlönd þurfa á að halda
öflugu lýðræðisríki við norðurlandamæri Kína og sam-
stöðu milli vesturkristnu og austurkristnu menningar-
heimanna um eflingu lýðræðis í heiminum.
Því víðar sem lýðræði fer, þeim mun minni líkur eru
á styxjöldum milli þjóða. Nútímasagan sýnir, að lýðræð-
isríki reyna að jafna ágreining sín í milli án vopnavalds.
Þau eru enn fremur heppilegasti jarðvegur markaðsbú-
skapar og auðmyndunar, sem þekkist í heiminum.
Vesturevrópska og norðurameríska lýðræðisbandalag-
ið þarf að hlúa að veikburða lýðræði í rómönsku löndun-
um í Ameríku, austurkristnu löndunum í Evrópu og
Asíu, svo og í Indlandi til þess að tryggja sér bandamenn
í stórum og smáum atriðum, sem fylgja lýðræðinu.
Rússland skiptir miklu í þessari heimsmynd, því að
það er höfuðríki austurkristninnar. Það gat til dæmis
fengið trúbræður Rússa í Serbíu til að leggja niður vopn
í Kosovo, þótt hernaðarmáttur þeirra væri nánast óskert-
ur eftir loftárásir Atlantshafsbandalagsins.
Þótt vestrið geti í krafti augljósrar velmegunar sinnar
sogað til sín fylgi austurkristinna ríkja á borð við
Búlgaríu og Rúmeníu, er miklu meiri fengur í höfuðrík-
inu sjálfu, sem býr yfir öflugum kjarnorkuvopnum og
teygir sig alla leið austur til Kyrrahafs.
Til dæmis er mikilvægt, að helztu vopn Rússlands
lendi ekki í óreiðu og finnist síðar í höndum einhvers af
hinum mörgu tækifærissinnum í röðum hryðjuverka-
stjóra víðs vegar um Asíu. Núverandi ringulreið í Rúss-
landi eykur líkur á dreifingu ógnarvopna.
Ef einhver glóra væri í stjómarfari Rússlands, væri
hægt að hjálpa því til traustara lýðræðis og aukinnar vel-
megunar. Því miður er stjórnarfarið á vegum Jeltsíns
forseta með þvílíkum endemum, að allt fjármagn, sem út-
vegað er, hverfur eins og dögg fyrir sólu.
Júris Luzhkov borgarstjóri og héraðsstjóramir eru svo
sem ekki fínustu pappírar, en vart er hægt að hugsa sér,
að ástandið versni frá því, sem nú er. Raunar hefur lengi
verið óskynsamlegt að leggja traust sitt á herðar út-
brunnins róna, sem hefur gert Rússland að öreiga.
Því miður er fátt hægt að gera í stöðunni. Áfram verð-
ur að verja fé til að hindra, að Rússland verði gjaldþrota,
og reyna á meðan að halda lífl í frjálsri flölmiðlun og öðr-
um þáttum, sem varðveita von um, að einhvern tíma ger-
ist Rússar ábyrgir í kjörklefanum.
Enn verðum við trúa, að Rússar muni um síðir ganga
til sætis í hópi rótgróinna og auðugra lýðræðisríkja
heims og leggja lóð sitt á vogarskál þeirra.
Jónas Kristjánsson
FIMMTUDAGUR 12. ÁGÚST 1999
„Þegar útlendingar koma til landsins eru þeir oftast spurðir: „How do you like lceland"? (Hvernig geðjast þér
að landinu?) Aðspurður getur tæpast lýst viðhorfum sínum nema á jákvæðan hátt.“ - Frá fréttamannafundi á
Hótel Sögu með Vaclav Havel, forseta Tékklands.
Seint koma sælir
Þegar útlendingar koma til
landsins eru þeir oftast spurðir:
„How do you like Iceland?" Að-
spurður getur tæpast lýst viðhorf-
um sínum nema á jákvæðan hátt.
Stundum er sagt að fólk sé vin-
gjamlegt. Þannig hefur margur
landinn kreist fram eigin imynd
um land og þjóð; kennir þar oft
samblands minnimáttarkenndar,
drýldni og stolts ef ekki sjálfum-
gleði.
Upphefðin kemur að utan
Fyrir nokkrum áratugum átti
íslendingur að fá að leika í kvik-
myndinni Ferðin til miðju jarðar
eftir Jules Verne en sú för hefst í
Snæfellsjökli. íslendingur var
fenginn til að leika en annað stór-
menni í hópi leikara var James
Mason. Myndarinnar var beðið i
ofvæni; þegar hún birtist á hvíta
tjaldinu mátti sjá leikarann Peter
Ronson í hlutverki íslensks sveita-
manns og fékk hann meira að
segja að kalla á bjöguðu máli á
gæsina sina Görtrud. Það var sem
heimssöngvarinn úr Brekku-
kotsannál væri endurfæddur.
Glöggt er gests augað
Þjóðverjinn K. Maurer þjóðrétt-
arfræðingur var einn af fjölmörg-
um erlendum fræðimönnum sem
lögðu leið sína til íslands á síðustu
öld (1858). Eins og margra þýskra
er háttur gekk hann mjög ítarlega
til verks og undirbjó sig í marga
mánuði fyrir ferðina. Hann lýsti
því sem fyrir augu bar af ná-
kvæmni og góðvild, þótt honum
blöskraði drykkjuskapur, sérstak-
lega hjá prestum og embættis-
mönnum. Enn fremur þótti hon-
um nóg um sóðaskapinn. En hann
heillaðist af hinum fomu fræðum
og þekkingu einstakra manna.
Þegar Maurer lagði af stað í
fyrstu ferð sína um landið seink-
aði brottför um tvo tíma vegna
þess að íslenskur fylgdarmaður
hafði ekki trússhestana tilbúna.
„Akveðið seinlæti
og gætni í ákvörðun-
um og framkvæmd
er íslendingum eig-
inleg.“ Seint koma
sælir, er uppáhalds-
máltæki þeirra. „Að
hluta til má skýra
þetta seinlæti, sem
þegar á fyrri tíð var
lagt íslendingum til
lasts, með ástandi
lands og þjóðar.“
Einangrun og sjálf-
stæði bæjanna, svo
og efnahagsástand
sem ekki stjómast
af „time is money“,
taldi hann hafa þau
áhrif að menn láti
„Á síðustu árum hefur landinn
eins og kunnugt er beinlínis
sprungið út og er nú annálaður
ráptuðrulýður sem sprangar um
erlendar verslunargötur og sól-
arstrendur veifandi peningum í
oflátungshætti sínum. “
Kjallannn
Jónas Bjarnason
efnaverkfræðingur
allt danka. „Þetta er síðan í hróp-
andi ósamræmi við þann járnvilja
sem menn sýna þegar þeir hafa
hrist af sér doðann." Hann brydd-
aði upp á nýjungum í atvinnu og
fannst nóg um sinnuleysi lands-
manna sem voru í fjötrum fornra
búskaparhátta.
Augu listamanns
Englendingurinn W.G. Coll-
ingwood, rithöfundur og listmál-
ari, var hér á ferð 1897. Hann heill-
aðist af hinni ljóðrænu fegurð
landsins og málaði fjölmargar
yndislegar vatnslitamyndir. Hann
hafði glöggt auga sem listamaður
og þótti Reykjavík nakinn staður
og eyðilegur. Undirokun og sinnu-
leysi þeirra, sem ættu aö geta
stuðlað að bærilegri og
uppörvandi tilveru,
vora augljós. Hvar-
vetna var skítur og
óreiða. Hann hrósaði
gestrisni fólks og víð-
ast hvar var honum
boðið upp á vín af ein-
hverju tagi. Enginn
bær er svo vesæll að
ekki sé boðið upp á
kafEi. Erfitt var að
halda tímaáætlunum
vegna þess að alls stað-
ar var honum boðið
inn.
Eitt sinn var honum
boðið að sofa í her-
bergi þar sem allir
höfðu reykt og spýtt á
gólfið. Hann orðaði
það svo að landbún-
aður væri stundaður
á írskan máta, þ.e.
ekki væri gert meira
en bráðnauðsynlegt
væri. „Hér kann eng-
inn að meta tíma,
peninga eða íjarlægð-
ir.“
Tvennir tímar
Aldagamalt sinnu-
og framtaksleysi alveg fram und-
ir 1900 er umhugsunarefni. Sumir
kenna einokun danskra um en
aðrir þrælstaki fornfálegs land-
búnaðar og íhaldssemi embættis-
manna. Furðulegt sambland
þekkingar á fomum fræðum, hjá-
trúar og doða var ríkjandi. Fá-
dæma úrræðaleysi í hung-
ursneyðum er enn þá gáta.
Maurer kvað t.d. landsmenn hafa
yfirleitt andúð á öllum skelfiski.
Á síðustu árum hefur landinn
eins og kunnugt er beinlínis
sprungið út og er nú annálaður
ráptuðrulýður sem sprangar um
erlendar verslunargötur og sólar-
strendur veifandi peningum í of-
látungshætti sínum.
Jónas Bjarnason
Skoðanir annarra
Misskilin myndlist
„Yfirleitt einkennist menningarlífið hér af mikl-
um metnaði. Flestar greinar menningarlífsins em
reknar af myndarbrag..Hins vegar má spyrja,
hvort okkur hafi tekizt að nýta þessar grunneining-
ar nægilega vel. Það er mismunandi eftir listgrein-
um en þeir era áreiðanlega margir, sem hafa áhyggj-
ur af stöðu myndlistar á íslandi um þessar mundir...
Ein af ástæðunum er vafalaust sú aö almenningur
hefur gersamlega misst yfirsýn yfir það, sem er að
gerast í myndlist á íslandi, og skilur ekki þróun
myndlistarinnar nema að takmörkuðu leyti.“
Úr forystugrein Mbl. 11. águst.
Ríkisútvarpið að gliðna?
„Löggjafans bíður nú það mikilvæga verkefni að
ákvarða í grandvallaratriðum hvaða hlutverki Rík-
isútvarpið eigi að gegna á komandi áram og hvaða
skilyrði því verði búin til að ná þeim markmiðum
sem lög mæla fyrir... Ef Alþingi er ekki reiðubúið að
skilgreina hlutverk Ríkisútvarpsins upp á nýtt eða
treysta hin fjárhagslegu skilyrði til reksturs þess
eins og hann er nú í megindráttum, mun eitthvað
undan láta fljótlega. Stytting dagskrár og kerfisbund-
in fækkun starfsmanna því samfara eru þá nærtæk-
ust úrræði að grípa til og þau sem skila nærtækust-
um árangri til lækkunar útgjalda."
Markús Örn Antonsson í viðtali í Viðskiptablaðinu
11. ágúst.
Stjórnmálaforingjar
til bráðabirgða
„Sá tónn er og hefur verið í umræðunni um for-
ustumál Samfylkingarinnar að allir núverandi for-
ingjar séu til bráðabirgða þar til einhver óskilgreind
ný forasta kemur fram á sjónarsviðið. Að þeirra dag-
stimpill renni út fyrr en varir. Stjórnmálaforingja
með dagstimpil skortir alla vigt. Hins vegar hefur
ekki komið ffarn nein augljós hjálparsveit nýrra for-
ingja... Því er löngu orðið tímabært að núverandi
forustumenn Samfylkingarinnar hristi af sér dag-
stimpilinn og kveði sér hljóðs í foringjaslag."
Birgir Guðmundsson í pistli sínum í Degi 11. ágúst.