Dagblaðið Vísir - DV - 24.03.2001, Side 10

10
Skoðun
LAUGARDAGUR 24. MARS 2001
Útgáfufélag: Frjáls fjölmiölun hf.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: Sveinn R. Eyjólfsson
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: Eyjólfur Sveinsson
Ritstjórar: Jónas Kristjánsson og Óll Björn Kárason
Aöstoðarritstjóri: Jónas Haraldsson
Fréttastjóri: Birgir Guðmundsson
Auglýsingastjóri: Páll Þorsteinsson
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaöaafgreiösla, áskrift:
Þverholti 11,105 Rvík, sími: 550 5000
Fax: Auglýsingar: 550 5727 - Ritstjórn: 550 5020 - Aðrar deildir: 550 5999
Græn númer: Auglýsingar: 800 5550. Áskrift: 800 5777
Stafræn útgáfa: Heimasíöa: http://www.skyrr.is/dv/
Visir, netútgáfa Frjálsrar fjölmiölunar: http://www.visir.is
Ritstjórn: dvritst@ff.is - Auglýsingar: auglysingar@ff.is. - Dreifing: dvdreif@ff.is
Akureyri: Strandgata 25, sími: 462 5013, blaöam.: 462 6613, fax: 4611605
Setning og umbrot: Fijáls fjölmiölun hf.
Plótugerö: isafoldarprensmiöja hf. Prentun: Árvakur hf.
Áskriftarverð á mánuöi 2050 kr. m. vsk. Lausasöluverö 190 kr. m. vsk., Helgarblaö 280 kr. m. vsk.
DV áskilur sér rétt til aö birta aðsent efni blaösins í stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds.
DV greiðir ekki viðmælendum fyrir viðtöl við þá eöa fyhr myndbirtingar af þeim.
Schengert er gott mál
Þaö er ekki Schengen-samkomulaginu að kenna, að
stækkun Leifsstöðvar kostar fjóra milljarða króna.
Stækkunin leysir dýrari verkefni en að tengja ísland
ferðafrelsi milli fjórtán landa í Vestur-Evrópu. Fyrst og
fremst er verið að auka afköst stöðvarinnar.
Þótt umferð umLeifsstöð sé ekki mikil miðað við
stærð stöðvarinnar, er álagið misjafnt yfir daginn. Flug-
leiðir reka tengiflug yfir Atlantshaf, sem felur í sér, að af-
greiða þarf margar flugvélar á nokkurn veginn sama
tíma. Álagið er snemma morguns og síðdegis. __ _
Miðað við núverandi aðstæður er því réttara að segja
kostnaðinn við stækkun Leifsstöðvar einkum fela í sér
opinberan styrk við stefnu Flugleiða í Atlantshafsflugi.
Aðeins íjórðungur stækkunarinnar felur í sér sjálfa
landamæravörzlu Schengen-svæðisins.
Aðild að Schengen kostar milljarð í framkvæmdum og
mikinn rekstur, en alls ekki eins mikinn og andstæðing-
ar aðildarinnar vilja vera láta. Fyrir kostnaðinn fáum við
nánari tengsli við stærsta markað heims og sitjum þar
við sama borð og aðrar þjóðir samstarfsins.
Þetta er okkur mikilvægt á tímum andstöðu ýmissa
helztu stjórnmálaafla landsins við aukið Evrópusamstarf
íslands og á tímum minnkandi verðmætis Efnahagssvæð-
is Evrópu. Meðan ráðamenn okkar standa í vegi aðildar
að Evrópusambandinu er Schengen ágætt skref.
Samt er ástæðulaust að neita því, að ýmsar hættur
verða áleitnari við aðildina að Schengen. Sérstaklega er
mikilvægt, að hún leiði ekki til, að glæpamenn í skipu-
lögðum mafluhópum eigi auðveldara með að ferðast til ís-
lands vegna afnáms vegabréfaskoðunar.
Flestir mafíumenn eru ekki eftirlýstir, hafa gild vega-
bréf og geta komizt hjá því að nota hótel, þar sem fylla
þarf út skráningarkort. Það setur óneitanlega að fólki
hroll, þegar ráðamenn segja, að eftirlit með glæpamönn-
um flytjist af landamærunum og út á göturnar.
Óbreytt tollaeftirlit felur í sér, að ekki verður auðveld-
ara en áður að smygla inn hættulegum efnum, en það
kemur ekki í veg fyrir innflutning hættulegs fólks. Þess
vegna ber að leggja sérstaka áherzlu á virka aðild að sam-
starfi Schengen-ríkjanna gegn mafíumönnum.
Mikilvægt er, að íslenzk löggæzla nýti sér markvisst
aðganginn að tölvuskrám Schengen um meira en milljón
eftirlýsta menn og um milljónir annarra mikilvægra at-
riða, sem varða glæpastarfsemi innan og utan Evrópu.
Þannig getur Schengen hert varnir okkar.
Viðbótin við Leifsstöð verður tekin í notkun á morgun,
þegar farþegar frá Bretlandi fara um sérstaka vegabréfa-
skoðun, sem farþegar frá öðrum löndum Vestur-Evrópu
þurfa ekki að sæta. Bretar eru ennþá utan aðildar að
Schengen eins og írar og Svisslendingar.
Ríki Vestur-Evrópu velja sér rétti á hlaðborði mögu-
leikanna. Bretland er í Evrópusambandinu, en ekki í
Schengen, þar sem ísland er aðili, án þess að vera í Evr-
ópusambandinu. Flest ríki Evrópusambandsins, en ekki
öll, eru að taka upp evruna sem mynt.
Þessi fjölbreytni möguleikanna gerir mörk Evrópusam-
bandsins óskýrari en ella. Hún hefur fært okkur Evr-
ópska efnahagssvæðið, sem lengi hefur gefizt okkur vel,
þótt gildi þess fari nú að minnka. Fjölbreytnin hefur
núna fært okkur tækifæri Schengen-samstarfsins.
Meðan landsfeðumir hafa að leiðarljósi, að ísland
hafni Evrópusambandinu, er brýnt að taka sem mestan
þátt í samstarfi Evrópu á afmörkuðum sviðum.
_______ Jónas Kristjánsson
DV
Ástand heimsins undir Bush
Það var stundum haft í flimtingum
fyrir síðustu forsetakosningar í
Bandaríkjunum að eðlilegast væri að
fleiri en Bandaríkjamenn fengju að
kjósa forseta landsins. Bandaríkjafor-
seti ræður ekki bara miklu um stjórn
eigin rikis. Hann ræður einnig miklu
um gang heimsmála. Það má meira að
segja til sanns vegar færa að í utan-
ríkismálum komi völd Bandaríkjafor-
seta best fram því þar er hann ekki
jafn háður þingi og öldungadeild og
heima fyrir.
En það er greinilega óþarfi að hafa
áhyggjur. Þessa dagana er að koma í
ljós hvilikt happ það er fyrir heiminn
að hafa slikan málsvara sem George
Bush yngri í forsetaembættinu vestra.
Nú er að koma fram að hann ætlar sér
að verða fóðurbetrungur og sýnir
njósnurum, hryðjuverkamönnum og
öðrum misindismönnum heimsins
enga miskunn: Rússana sendir hann
heim til sín með skottið milli fótanna.
Norður-Kóreumönnum segir hann að
éta það sem úti frýs; við þá hafi hann
ekkert að segja, og ísraelsmönnum til-
kynnir hann glaðbeittur að hann
hyggist ekki troða friði upp á
nokkum mann.
Grínlaust þá er Bush smám saman
að opinbera stefnu sína í utanríkis-
málum. Og hafi einhver haldið að það
yrði hófsöm skynsemisstefna í anda
Clintonstjórnarinnar þá er það mis-
skilningur. Colin Powell, utanrikis-
ráðherrann sem margir hafa talið
traustasta aflið i framvarðasveit
Bushstjórnarinnar, ræður alls ekki
ferðinni. Það er hreinræktuð harð-
línustefna sem Bushstjórnin ætlar að
fylgja.
Óvinarímyndin er púkinn á
fjósbitanum
Síðasta aðgerð Bushstjómarinnar,
að reka næstum 50 rússneska sendi-
ráðsmenn úr landi vegna njósnastarf-
semi Rússa, er skýrasta dæmið um
þessa nýju harðlínu. Nú er nokkuð
ljóst að brottrekstrar af þessu tagi
hafa sáralítil áhrif á njósnir til lengri
tíma. Brottreksturinn er fyrst og
fremst pólitísk aðgerð, til þess ætluð
að gefa Rússum ákveðin skilaboð.
Skilaboðin eru eitthvað á þá leið að
Bandaríkjamenn ætli sér ekki að sýna
linkind í njósnamálum í líkingu við
það sem viðgekkst á Clintonámnum.
En aðgerðin er líka viðleitni til að
sýna Rússum að þeir geti ekki haldið
áfram að ímynda sér að þeir séu eitt-
hvert stórveldi sem Bandaríkjamenn
þurfi að taka sérstakt tillit til.
En hvað er stórveldi þegar öllu er á
botninn hvolft? Þó að áhrif Rússa á
heimsmálin séu ekki mikil í saman-
burði við ítök Sovétríkjanna á kalda-
stríðsárunum hafa versnandi tengsl
Bandaríkjanna og Rússlands gífurleg
áhrif á heimsmálin og geta hæglega
beint þróun þeirra á viðsjárverðar
brautir. Harðlína i utanríkismálum
merkir einfaldlega að í stað þess að
George Bush yngri.
Það var stundum haft í flimtingum fyrir síöustu forsetakosningar í Bandaríkj-
unum að eölilegast væri að fleiri en Bandaríkjamenn fengju að kjósa forseta
landsins. Bandaríkjaforseti ræöur ekki bara miklu um stjórn eigin ríkis. Hann
ræöur einnig miklu um gang heimsmála.
beita öllum tiltækum ráðum til að
eyða óvinarímynd, koma í veg fyrir
skiptingu heimsins í andstæðar fylk-
ingar, er látið skeika að sköpuðu.
Kannski skiptir það Bandaríkja-
stjórn litlu máli hvaða viðhorf til
Bandarikjanna verða ofan á meðal
Rússa. En það þarf ekki að lesa rúss-
nesk dagblöð af gaumgæfni til að sjá
að þar er and-amerísk mælska að fest-
ast í sessi á nýjan leik. Tortryggni
gagnvart Bandaríkjunum og öðrum
Erlend tíðindi
vestrænum ríkjum verður sífellt
meira áberandi. Þetta þýöir ekkert
annað en að Rússar hafa stöðugt
minni ástæðu til að fylgja Vesturlönd-
um í mikilvægum málum.
Hugsjónin um alþjóöa-
samfélag
Þegar Clinton tók við embætti af
Bush eldri fyrir rúmum átta árum
varð engin veruleg breyting á áhersl-
um í utanríkismálum. Clintonstjórnin
fylgdi varkárri utanríkisstefnu og
sóttist fyrst og fremst eftir þvi að
auka möguleika og líkur á uppbyggi-
legum viðræðum við Rússa og aðra
hugsanlega og fyrrverandi andstæð-
inga Bandaríkjamanna. Þó að utan-
ríkisstefna Clintons hafi verið gagn-
rýnd fyrir margra hluta sakir þá er
lítill vafi á því að við ríkjandi aðstæð-
ur var framlag Bandaríkjamanna til
heimsmálanna jákvætt. Þíðan sem
einkenndi tímabilið eftir að kalda
striðinu lauk var einstakt tækifæri til
að skapa alþjóðlega samstöðu sem
þegar fram liðu stundir mundi gera
alþjóðasamfélaginu fært að koma í
veg fyrir eða stöðva illvígar þjóðerna-
deilur. Markmiðið var að skapa al-
þjóðlegt öryggiskerfi sem hentaði nýj-
um aðstæðum og nýjum hættum.
Þetta nýja alþjóðasamfélag er ekk-
ert annað en tilraun til að skapa jafn-
vægi í heimsmálunum sem er þó ekki
ógnarjafnvægi. Til þess þarf að hverfa
miklu lengra frá hugsunarhætti kalda
striðsins heldur en raunin hefur ver-
ið fram að þessu. Og til þess þarf
miklu stórfenglegri hugsjónir heldur
en leiðtogar stóru ríkjanna virðast
hafa um þessar mundir.
Það hlýtur að vekja ugg að hófsam-
ari öfl í liði Bandaríkjaforseta, eins og
til dæmis utanríkisráðherrann Colin
Powell, skuli svo augijóslega hafa orð-
ið undir en að ferðinni ráði hinir sem
eru tröllriðnir orðagjálfri óvinarins.
Kalda stríðið kemur að sjálfsögðu
ekki aftur en ekki er þar með sagt að
ástand heimsins hljóti þá að batna.