Dagblaðið Vísir - DV - 24.03.2001, Side 14

14
LAUGARDAGUR 24. MARS 2001
Fréttir
DV
Er Akureyri vondur
bær fyrir konur?
Af hverju er Akureyrarbær
svona vondur við konur? Hvers
vegna gengur hvert kæru- og
dómsmálið á fætur öðru á hendur
bænum; höfuðstað Norðurlands
sem fyrst sveitarfélaga réð til sín
jafnréttisfulltrúa? Bæjarfélagi sem
kynnti sig með stolti út á við sem
frumkvöðul í að auka jafnrétti
meðal kynjanna?
Þetta eru spurningar sem vakn-
að hafa undanfarið en minna hef-
ur farið fyrir svörunum. Þegar
Ragnhildur Vigfúsdóttir jafnrétt-
isfulltrúi var ráðin til bæjarins
árið 1995 kviknaði snemma grun-
ur hjá henni um að hún bæri
skarðan hlut miðað við aðra karl-
kyns starfsmenn sem gegndu sam-
bærilegum ábyrgðarstörfum.
Fleiri kvenkynsyfirmenn hjá bæn-
um höfðu þessa tilfinningu. í kjöl-
farið fór fram starfsmat og varð
niðurstaðan sú að eitthvað væri
bogið við launakerfi bæjarins.
Hvorki gekk né rak þegar Ragn-
hildur og stallsystur hennar vildu
fá leiðréttingu á launum sinum.
Þar spilaði inn i að bæjarstjórnar-
skipti urðu á Akureyri. Jakob
Björnsson, fyrrverandi bæjar-
stjóri, hafði lýst vOja til að semja
við Ragnhildi en Kristján Þór Júl-
íusson, sem tók við stjórnar-
taumunum árið 1998, taldi best að
hlutlægir aðilar myndu fjalla um
málið. Kærunefnd jafnréttismála
ákvað að reka mál Ragnhildar og
fór svo að jafnréttisyfirvöld höfð-
uðu mál á hendur bænum. Það
vannst bæði í héraðsdómi og
Hæstarétti. Akureyrarbær var
dæmdur sekur um jafnréttisbrot
og fékk Ragnhildur bætur. í kjöl-
farið hafa fleiri mál komið upp.
Héraðsdómur Norðurlands eystra
hefur dæmt Ingibjörgu Eyfells,
fyrrum deildarstjóra leikskóla-
deildar, bætur og fleiri dómsmál
kunna að vera á leiðinni ef ekki
semst um.
Er Akureyrarbær verri við kon-
ur en önnur sveitarfélög? Ekki tel-
ur framkvæmdastýra Jafnréttis-
stofu svo vera. Það er ekki heldur
hægt að segja að bærinn hefði gert
rétt með því að semja alltaf við
deilendur sína. Þannig tapaði
Ragnhildur Vigfúsdóttir síðara
dómsmáli sínu sem höfðað var
Innlent fréttaljós
Björn Þorláksson
blaðamaður
vegna óánægju hennar með bóta-
greiðslur í kjölfar Hæstaréttar-
dómsins.
Eina færa leiöin?
Þótt bærinn tapaði í Hæstarétti
telur Kristján Þór Júlíusson að
Akureyrarbær hafl ekki gert mis-
tök með því að láta það mál fara
fyrir dómstóla. Sú leið hafi verið
sú eina færa: „Við munum ekki
rjúka upp til handa og fóta en þvi
verður ekki neitað að dómurinn
markar ákveðin tímamót, hver
sem þau reynast. Viö verðum að
gefa okkur tíma til að meta hvem-
ig dómurinn gæti haft áhrif á
starfsmat, sveitarfélög og fleira og
fleira," sagði bæjarstjórinn í sam-
tali við Dag í júní í fyrra,
Við sama tækifæri spurði Dag-
ur bæjarstjórann hvort ekki hefði
verið rétt að semja við jafnréttis-
fulltrúann fyrrverandi á sínum
tíma í ljósi þess að 2-3 samhljóða
Ingibjörg Eyfells, ein þeirra kvenna sem rekið hafa mál gegn bænum, sést hér í dómsal í Héraðsdómi Norðurlands eystra.
lögfræðiálit lágu fyrir á þeim tíma
þar sem því var spáð að bærinn
myndi tapa málinu fyrir dómstól-
um. „Nei, þvert á móti held ég að
það hafi ekki verið mistök að fara
með málið þessa leið. í mínum
huga er málið þannig vaxið, að
það er tekist á um grundvallarat-
riði sem best var að láta reyna á
með þessum hætti. Það hefði ekki
verið skynsamlegt að semja ein-
staklingsbundið í einhverju lok-
uðu hólfl. Það var miklu eðlilegra
að hafa hlutina uppi á borði og ná
niðurstööu eftir hlutlægum leið-
um,“ sagði bæjarstjórinn.
Hæstaréttardómurinn vakti
mikil viðbrögð og m.a. hjá jafn-
réttisnefnd Hafnarfjaröar. Hún
fagnaði dóminum og ekki síst
þeirri hugmyndafræði að starfs-
mat væri notað til að skoða verð-
mæti starfa. Þessi atburðarás vís-
ar út fyrir sig og hefði aldrei orð-
ið ef samiö hefði verið um upp-
bætur á bak við tjöldin.
Vafasöm eftirmál
Hitt hefur farið í taugamar á
ýmsum að í kjölfar hins fordæmis-
gefandi hæstaréttardóms hefur
Akureyrarbær áfram kosið að láta
mál fara fyrir dómstóla. Þannig
sagði Valgerður Bjarnadóttir í
Degi, þegar mál Ingibjargar Ey-
fells var tekið fyrir, að hún skildi
ekki af hverju Akureyrarbær
skirrtist við að leiðrétta laun
kvenna þrátt fyrir fordæmin.
„Það er með ólíkindum að Ak-
ureyrarbær skuli láta svona mál
fara í hart fyrir dómstólum í stað
þess að greiða þann launamismun
sem konur í æðstu embættisstörf-
um bæjarins hafa goldið fyrir. Það
er búið að leggja út í mikla vinnu
og kostnað með þessu fordæmis-
gefandi máli Ragnhildar og bær-
inn tapaði því fyrir Hæstarétti.
Eina skýringin sem ég hef á þess-
um þvergirðingshætti bæjarins er
að hann vilji letja konur til að fara
i dómsmál. Það þarf þor til að
höfða opinbert mál og standa í
þeirri baráttu sem fylgir málaferl-
um,“ sagði Valgerður þá í samtali
við Dag.
Svo aftur sé vikið að máli Ingi-
bjargar Eyfells kom fram við aðal-
meðferð þess í héraðsdómi að óá-
nægja með launakjör varð til þess
að hún sagði starfi sínu lausu árið
1987 en höfðaði dómsmálið fjórum
árum síðar. Lögmaður Ingibjargar
notaði orð eins og „hneisu" og
„niðurlæg-
ingu“ og í kjöl-
lokanna sá
Ingibjörg sér W fjfcvl
ekki annað 7
flytja frá Akur- I ——
eyri til Reykja- f
víkur. Hún var I
á milli tananna Kristján Þór
á fólki fyrir Júlíusson.
þær sakir m.a.
að hafa lagt
áherslu á launaleiðréttingu. Ragn-
hildur Vigfúsdóttir segist einnig
hafa mætt neikvæðum viðhorfum
vegna baráttunnar enda er þekkt
að karlar eiga auðveldara meö að
fara fram á launahækkanir og
leiðréttingar.
Hitnar í kolunum
Lítið hefur borið opinberlega á
gagnrýnisröddum vegna þess að
Ragnhildur hafi þurft að höfða
mál. Eftir mál Ingibjargar Eyfells
fór jafnréttisnefnd Akureyrarbæj-
ar hins vegar að ókyrrast. Sigrún
Stefánsdóttir er formaður nefnd-
arinnar og fulltrúi Akureyrarlist-
ans sem situr í stjórn ásamt Sjálf-
stæðisflokknum. Spurst hafði út
að fleiri konur, sem sannarlega
teldu bæinn hafa beitt sig órétti,
vildu fá leiðréttingu en óljóst var
hvort bærinn myndi semja eða
láta málin fara í hart. Þá sagði
Sigrún: „Nú er nóg komið. Það
var öðruvísi með Ragnhildarmál-
ið, mér fannst ágætt að það færi
fyrir dóm sem prófmál, en mín
skoðun er að bærinn eigi í sam-
bærilegum málum að reyna að
semja við þær konur sem telja á
sér brotið. Nú er búið að dæma í
tveimur málum og þá hlýtur að
vera kominn grundvöllur fyrir
áframhaldandi samningaleið."
(Dagur 14. mars 2001)
í kjölfarið bókaði jafnréttis-

Valgeröur Ragnhildur
Bjarnadóttir. Vigfúsdóttir.
nefnd bæjarins
að hún væri ekki sátt við að bær-
inn fengi ítrekað á sig mál vegna
jafnréttisbrota og var bæjarstjórn-
in hvött til að fara að lögum. Bæj-
arstjórinn á Akureyri brást við
með að lýsa eftir vitneskju um
hvort bæjarstjórnin hefði brotið
lög. Hann sagðist telja að engin
brot hefðu átt sér stað í tíð núver-
andi stjómar heldur hefðu brotin
verið framin fyrir tíö núverandi
meirihluta einungis. DV bar þessi
ummæli undir formann jafnréttis-
nefndar í gær og sagði Sigrún þá
að hér virtist um misskilning að
ræða.
„Ég leit ekki svo á að með bók-
uninni væri sagt að núverandi
bæjarstjórn hefði brotið lög. Bæj-
arstjóri hefur sagt að svo mætti
skilja og það er kannski rétt að
við hefðum getað farið fínlegar i
þessa bókun. Eigi að síður var það
ekki meining jafnréttisnefndar að
væna núverandi bæjarstjóm um
brot á jafnréttislögum. Þetta er
því einhver misskilningur. Eng-
inn i nefndinni léit svo á að við
værum að væna bæjarstjórn um
lögbrot."
Sáttahljóð á ný
Það nýjasta í þessum málum er
að Kristján Þór bæjarstjóri átti
fund með Valgerði Bjarnadóttur í
fyrradag. Valgerður er fyrrum
starfsmaður bæjarins og ein
þeirra sem sannarlega telur að á
þeim tíma sem hún vann hjá bæn-
um hafi Akureyri brotið jafnrétt-
islög. Sáttatónninn er því farinn
að hljóma eftir langt og mikið
streð en margir telja að til ein-
hvers hafi verið unnið. Umræðan
hafl orðið til þess að stofnanir og
fyrirtæki muni sjá launamál kynj-
anna í nýju og breyttu ljósi sem
væntanlega muni gagnast konum
í áfangaskrefum að fullu jafnrétti.
Ekki er vanþörf á frekari um-
ræðu um launamun kynjanna.
Þannig telur Bandalag háskóla-
manna að þrátt fyrir allt hafi
launamunur kynjanna enn aukist
í seinni tíð. „Við höfum þurft að
hlusta á endalausar afsakanir um
hvers vegna ekkert hefur gerst í
þessu máli,“ segir Björk Vilhelms-
dóttir, formaður BHM.
Eins og áður kom fram telur
framkvæmdastýra Jafnréttisstofu
ekki að jafnréttisbrot hafi verið al-
gengari á Akureyri en annars
staðar í samfélaginu. Hún segir að
atburðarásina megi fyrst og
fremst rekja til þess að Akureyri
hafi verið fyrsta sveitarfélagið
sem réð sérstakan jafnréttisfull-
trúa og það hafi öðru fremur orð-
ið til þess að starfsmenn hafi orð-
ið meðvitaðri um rétt sinn og leit-
að ásjár þar til gerðra yfirvalda.
„Akureyrarbær ætti bara að vera
ánægður með að hafa rutt braut-
ina,“ segir framkvæmdastýra
Jafnréttisstofu.