Dagblaðið Vísir - DV - 20.11.2002, Side 14

14
MIÐVIKUDAGUR 20. NÖVEMBER 2002
Menning___________________________________________________________________________ _______________________DV
Umsjón: Silja Aöalsteinsdóttir silja@dv.is
DV-MYND TEITUR
Auöur Jónsdóttlr rithöfundur
Hún hefur búiö til nýja bókmennta-
grein, ævisögu handa börnum, alveg
án uppskriftar.
íslendingar eru œsiir í œvi-
sögur, þaö sýna sölutölur
bóka til margra ára. Nú hef-
ur Auður Jónsdóttir rithöf-
undur skrifaö fyrstu œvisög-
una sem œtluö er börnum -
ekki er ráö nema í tíma sé
tekið. Ævisagan heitir
Skrýtnastur er maöur sjálfur
og segir frá afa Auöar, Hall-
dóri Laxness. Þar fylgjum
viö œviferli hans og
komumst aö ýmsu um hann í
leiöinni, hvernig hann byrj-
aöi aö skrifa, hvaö honum
þótti vænt um hundana sína,
hvaö hann var hrifnœmur
og sólginn í sykur og aö hon-
um fannst brauöiö merkileg-
asta uppfinning í heimi.
Hann var einu sinni strákur
- sem lét sig dreyma stóra drauma, segir Auður Jónsdóttir sem hefur skrifað bók um afa sinn
„Ég var beðin um að skrifa þessa bók,“ segir
Auður, „hugmyndina átti barnabókaritstjóri Máls
og menningar, en hvorug okkar vissi hvernig bók-
in átti að vera. Við höfðum enga uppskrift! Og við
veltum mikið fyrir okkur hvemig ætti að byggja
upp bókina úr öllum þessum gríðarlega efniviöi:
árunum 96 sem hann lifði, verkum hans, endur-
minningabókum hans sjálfs og endurminningum
mínum um hann. Mesta vinnan var að ákveða
hverju mætti sleppa, og svo að passa vandlega að
halda stíl sem höfðar til barna. Það var svo auð-
velt að beygja út af þar. Ég var mjög hrædd
við þetta verkefni framan af og oft
við það að bakka út. Og þegar ég
fór að velta ástæðunni fyrir mér
áttaði ég mig auðvitað á því að
Halldór Laxness er mitt tabú. En
þeim mun meiri ástæða var að ráð-
ast á það, enda held ég að ég sé
einmitt i þeirri stöðu að geta skrifað
þessa bók.“
Tónninn var erfiðastur
Þótt ekki sé hún þykk er þessi bók
ekki einn texti heldur margir. Fyrst og
fremst er meginmál með venjulegu svörtu
letri, svo eru rammagreinar alla vega í lag-
inu með skýringum og ýmsu öðru efni,
myndatextar undir fjölmörgum ljósmyndum
bókarinnar úr fjölskyldualbúmum og skálet-
urstextar úr bókum Halldórs. Allir hliðartext-
ar eru með rauðbrúnu letri eða í rauðbrúnum
rasta og skera sig vel frá meginmáli. Aftast eru
svo helstu vörður á vegi Halldórs teiknaðar á
einni opnumynd. - Hvernig varð bókin svona?
Auður flissar svolítið. „Já, sem sagt, hugmynd-
in kom upp og ég sagði já já og bjóst við að ég yrði
mánuð að skrifa litla bók um afa minn. En þegar
ég byrjaði að skrifa opnuðust flóðgáttir og fyrsta
handritið sem ég skilaði var textabenda en með
ákveðnum tóni sem lagði línuna. Fræðslumolar
og tilvitnanir i texta voru þá inni í meginmáli en
klofnuðu fljótlega frá og svo hannaði Margrét E.
Laxness, frænka min, bókina með öllum þessum
tilbrigðum.
Strax í fyrstu textatilraun var ég bæði að segja
frá minni hlið og hans,“ heldur Auður áfram, „og
fyrri hluti bókarinnar þar sem bernska hans og
bemska mín fléttast saman varð til mjög fljótt. En
seinni hlutinn var marga mánuði í vinnslu, og
það sem vafðist aðallega fyrir mér var að
halda sömu stemningunni í text-
anum út í gegn þótt Dóri
yrði fullorðinn
og seinna gamall mað-
ur. Það er tónninn sem var erf-
iðast við að eiga.“
- Þú sagöist bæði segja frá þinni hlið og hans
og Halldór er bæði Dóri og afi í textanum ...
„Já, það tvinnast saman tvær frásagnir, en ég
reyndi að skilja þær að með hrynjandinni. Þetta
er afltaf sami maðurinn hvort sem hann er kallað-
ur Dóri eða afi.“
Ekta bernsk rödd
- Hvað var mest gaman við að gera þessa bók?
„Skemmtilegast var eiginlega að vita ekkert í
upphafi út í hvað ég var að fara og sjá efnið taka
á sig mynd smám saman. Það var líka gaman að
horfa á afa frá nýju sjónarhomi. Svo var gaman
að taka efni sem þykir þungt og finna að það get-
ur líka verið svo ótrúlega einfalt. Þegar maður er
byrjaður að segja frá í þessum einfalda stíl þá upp-
götvar maður að kannski eru hlutirnir ekkert
flóknari en þetta! Og það var gaman að geta
sýnt krökkum að þessi maður var einu sinni
lítill strákur og hann átti sér draum, og þótt
draumar geti verið óskaplega fjarlægir þá
er hægt að láta þá rætast."
- Sögulegur samtími Halldórs fær líka
nokkra umfjöllun, enda lifði hann nærri
alla 20. öldina og þar með tvær heims-
styrjaldir. Varstu ekki hrædd um að
þetta yrði stór biti fyrir unga lesend-
ur?
„Þegar mín kynslóð talar um
heimsstyrjöldina þá gætum við al-
eins verið að tala um
Tyrkjaránið,“ segir Auður og
hlær, „en hann lifði þessa tíma og
hafði ferðast um þessar fallegu
borgir, átti jafnvel vini þar. Svo
þegar hann kemur næst er búið
að sprengja allt í tætlur, hús og
fólk. Það hafði djúp áhrif á hann og
varð að vera með í bókinni."
- En hver fmnst þér vera megintilgangur þess-
arar bókar?
„Ja, ég vildi leggja mitt af mörkum til þess að
Halldór Laxness yrði ekki stofnun," segir Auður
hikandi. „Það hefur verið mikifl hátíðleiki kring-
um hann undanfarin ár, fyrst þegar hann dó og
svo núna á aldarafmælinu. Böm gætu vel orðið
hrædd við þennan stóra merkilega karl. En það
væri leitt því verkin hans eru svo lifandi,
skemmtileg og kröftug. Ég fann þegar ég var að
velja brot úr Sölku Völku að fyrra bindið er víða
fyrsta flokks barnabók. Það er ekta bemsk rödd í
sögum hans þegar hann skrifar um böm. Aðall
hans er ævinlega þessi ferska hreina tilfmning
sem hann sækir í sína eigin sál og gefur okkur
hinum. Það er ótrúlegur kjarkur og þor í bókum
hans. Ég sýni að hann var manneskja og enginn
þarf að óttast að lesa bækurnar hans.“
Bylting á ísafiröi
Dansverkið
Bylting hinna
miðaldra eftir
Ólöfu Ingólfs-
dóttur og Ismo-
Pekka Heikin-
heimo verður
sýnt i Edinborg-
arhúsinu á ísa-
firði annað
kvöld kl. 20.
Þaðan fer sýningin til Akureyrar
og verður sýnd i Ketilhúsinu á
laugardagskvöldið kl. 20. Þau Ólöf
og Ismo-Pekka dansa sjálf verkið.
Bylting hinna miðaldra var
frumsýnd í Borgarleikhúsinu 6.
mars sl. í mars og apríl var verkið
sýnt í Helsinki, Turku og
Rovaniemi í Finnlandi, á Full
Moon Dance Festival í Pyhajarvi í
Finnlandi í ágúst og í Tallinn í
Eistlandi í október. Hvarvetna hef-
ur það vakið hlátur og aðdáun. Nú
síðast var verkið sýnt á nýliðinni
Nútímadanshátíð í Reykjavík.
Ólöf eskimói
Á morgun kl. 17 mun Inga Dóra
Bjömsdóttir mannfræðingur flytja
erindi í stofu 101 í Odda um rann-
sókn sína á ævi Ólafar Sölvadóttur
sem þekkt varð i Bandaríkjunum
undir nafninu Olof Krarer the
Esquimaux Lady. í erindinu mun
Inga Dóra meðal annars íjalla um
vandann sem fylgir því að skrá
ævisögu konu sem villti á sér
heimildir alla ævi og leita skýr-
inga á því af hverju hið sanna um
uppruna Ólafar komst aldrei upp
meðan hún lifði.
Handan snæfjalla
■ Einar Bragi
hefur gefið út
bókina Handan
snæfjalla með
þýðingum sínum
á ljóðum Paulus
Utsi, brautryðj-
anda samískrar
ljóðagerðar.
Hann fæddist í
júlí 1918 i Lyngseidet í Noregi en
öll sín manndómsár bjó hann í
Porjus nyrst í Svíþjóð. Hann varð
úti á nýársdag 1975.
Ljóðin hefur Einar Bragi valið
úr þremur ljóðabókum skáldsins,
einkum ljóðasafninu sem kom út á
sænsku undir titlinum Följ stigen
árið 2000. Þetta eru persónuleg ljóð
um daglegt lif þar sem lesandinn
verður fús þátttakandi, finnur lykt
og sér með skáldinu. Örstutt brot
sýnir aðferð hans:
Vakna undir hreinstökunni
Finn þurrar nœfrar undir útnáranum
Kveiki upp, legg hrís
og viöarkubba á hlóðaeldinn
Skríð út gegnum reykinn
sópa snjó af tjaldinu
lyfti potti af hónum
Einar Bragi er ötufl þýðandi og
kynnir samískra bókmennta, þetta
er íjórða ljóðabókin sem út kemur
í hans þýðingu á tveimur árum.
Hann skrifar stuttan en fróðlegan
inngang að þessari bók um samísk-
ar bókmenntir.
Tónlist
Stormar lífsins
Hallgrímskirkja var full síðastliðinn sunnudag
og höfðu gestir lagt þónokkuð á sig tfl að mæta
þangað. Veðrahamurinn reyndist eiga ágætlega
við það stormasama lífshlaup sem Benjamin Britt-
en hafði um miðja síðustu öld fært í tónlistarbún-
ing og var þarna flutt undir stjóm Marteins Hun-
ger Friðrikssonar, organista Dómkirkjunnar í
Reykjavík og kórstjóra Dómkórsins.
Kantata Brittens, Saint Nicolas, er samin fyrir
tenór, kór, barnakór, fjórar drengjaraddir, píanó,
orgel og strengja- og ásláttarsveit. Þama voru auk
Dómkórsins Garðar Thór Cortes tenórsöngvari,
Skólakór Kársness undir stjórn Þórannar Björns-
dóttur, ellefu manna strengjasveit leidd af Auði
Hafsteinsdóttur, tveir píanóleikarar, orgelleikari
og tveir slagverksleikarar.
Lífshlaup dýrlings nokkurs sem Nikulás hét
virðist hafa verið allskrautlegt og nægir að nefna
fangelsun, biskupsstól og kraftaverk á borð við
endurlífgun myrtra bama. Satt að segja vekur
þessi saga ekki áhuga á dýrlingasögum, en von-
andi era flestar þeirra notalegri en þessi.
Hallgrímskirkja er erfitt hús og mismunandi
eftir staðsetningu hvað menn greina af t.d. texta
og hversu mikið hljóðið rennur saman og í hvaða
hlutfóllum. Þannig reyndist erfitt að hemja slag-
verkið í fimmta hluta og texti bæði kórs og ein-
söngvara var með öllu óskiljanlegur allan tímann.
Ágripið í efnisskrá bjargaði miklu í þessu sam-
bandi. En það náðist að gefa óteljandi blæbrigði
og skapa skörp skil í túlkun. Kórinn söng annan
þátt um fæðingu Nikulásar dansandi létt og Garð-
ar Thór söng ægifagurt í lok bænar sinnar í þriðja
hluta. Bænin eftir storminn á pákugrunni var líka
töfrandi. Fjölröddunin i sjötta hluta kom mjög
sterkt út, bamakórinn ekki síst yndislegur í
mýktinni eftir storminn og hljómur Dómkórsins
sérlega fallegur í áttunda hluta. Fiðlueinleikur
Auðar var hrífandi tær og tilfmningaríkur. Og
svona mætti lengi telja. Það sem samt heldur
áfram að hljóma í huganum er þessi seiðandi
bamakórshljómur og sérstöku drengjaraddimar
sem he'yrðust í sjöunda hluta. Það er með ólíkind-
um að hægt sé að þjálfa svona vel ungar raddir
þegar söngstarfið þarf að keppa við svo margt til-
boðið í lífi bamanna.
Viðstaddir risu úr sætum í lokin og þökkuðu
þessa góðu tónlistarstund í skjóli og lögðu svo
glaðir í hjarta út í myrkrið og stormhretið.
Sigfríður Bjömsdóttir
Bókatíöindi 2002
Eins og
landsmenn
hafa orðið varir
við eru Bóka-
tíðindi 2002
komin út, þessi
einstaka hand-
bók um nýjar
(og nýlegar)
bækur sem er
svo gott að
grípa til þegar maður er að velja
jólagjafir handa fjölskyldu, vinum
og ættingjum. Áuk þess er að
venju ókeypis happdrættismiði
innan á baksíðu allra eintaka og
verða vinningsnúmer birt í dag-
bókum DV og Morgunblaðsins.
Félag íslenskra bókaútgefenda
hefur líka opnað nýjan vef á slóð-
inni www.bokautgafa.is þar sem
hægt er að skoða Bókatiðindi 2002
ásamt eldri tíðindum með aðstoð
leitarvélar. Þar eru vinningsnúm-
erin líka birt.