Dagblaðið Vísir - DV - 04.01.2003, Síða 19

LAUGARDAGUR 4. JANÚAR 2003
HetQcxrblað DV
I O
"Á síðustu árum hafa inargir höfundar leikhússins fjallað um miskunnar-
leysi manneskjunnar og grinimd en oftast eru persónur þeirra fyrirsjáan-
legar. Neil LaBute leiðir fram á sviðið hversdagslegar persónur, þær eru
vandar að virðingu sinni; smáborgarar sem eru góðir og nýtir þjóðfélags-
þegnar sem engum dytti í liug að byggju yfir slíkum leyndarmálum fyrr en
Neil LaBute hefur leitt þær fram á sviðið og undið ofan af þeim."
þeirri sýningu og gaman var að prófa. Þannig endur-
tekur leikhúsheimurinn sig. Með árunum verður
manni Ijós þessi sífellda endurtekning hugmynda-
fræði. Sumir leikarar hafa lent í sárri tilvistarkreppu
þegar þeir hafa komið út úr leiklistarskóla vegna
þess að á meðan þeir voru í skóla ríkti stjörnudýrk-
un í leikhúsunum en þegar komið var út hafði áhersl-
an breyst og sýningarnar voru orðnar mikilvægastar.
Framsæknir leikhópar rísa aftur upp því hver kyn-
slóð leikhúsfólks vill vinna að sínu eins og kemur
skemmtilega fram í Vesturporti. Það verður alltaf til
sú þörf hjá ákveðnum hópi leikhúsfólks að fá að
glíma við eigin verkefni. Annar hópur finnur sig best
í því að túlka og skapa innan hugmynda annarra og
það þarf líka að gera til að þessi jurtagarður verði
fagur.
Það er ekkert absólút rétt eða rangt í leikhúsi og
þegar maður uppgötvar það verður maður kannski
svona umburðarlyndur gagnvart sýningum annarra.
Maður áttar sig á því hvað maður var einstrengings-
legur í þeim misskilningi að halda að maður væri
avant garde maður. Heimurinn er svo flókinn og
erfitt að segja til um rétt og rangt: það er bara heið-
arleikinn sem skiptir máli, ekkert annað. Annað-
hvort er maður heiðarlegur í því sem maður gerir eða
óheiðarlegur. Og sá sem vinnur af heiðarleika í leik-
húsi er væntanlega á réttri leið.“ -sm
svartigaldur. Ég ætlaði mér að leika hana eina nótt í
Nýlistasafninu en það breyttist. Ég lagði mig mikið
fram á hverri sýningu til þess að hver sýning yrði
sérstök enda var hluti af hugmyndafræði sýningar-
innar að endurnýja sjálfan mig. Það var erfiðast og
eftir 280 sýningar gat ég ekki lengur verið trúr grunn-
hugmyndinni og hætti þvi. Auk þess óttaðist ég að
þurfa að eyða lífi mínu í að leika fyrir einn áhorf-
anda.“
Enginn sérstakur titill
Hefur EGG-leikhúsið ekki verið mikilvægt fyrir
listrænan þroska þinn?
„Ég hugsaði EGG-leikhúsið sem minn skóla og end-
urnýjast í gegnum tilraunir i EGG-leikhúsinu þar
sem mér leyfist allt. Þar geta í mesta lagi einhver fjár-
hagsvandræði sett strik í reikninginn. Ég vinn á
mínimalískum forsendum út frá leikhúsforminu með
áhugverðan texta og leikhúshugmyndir. Ég er heldur
ekki bundinn af því hjá EGG-leikhúsinu að hafa sýn-
ingar reglulegar. Ég tek mér pásu þegar ég vil og
kemst upp með þann lúxus. Ég get sett upp sýningu
sem brennur á mér án þess að nokkur biðji mig um
að gera hana þótt yfirleitt fari það saman sem mig
langar og ég er beðinn að gera. Það er samt gaman að
gera eitthvað sem enginn hefur óskað eftir. EGG-leik-
húsið varð fyrst og fremst til fyrir mig sem leikara en
ég haföi alltaf sterkar hugmyndir um hvernig ætti að
setja verkin upp. Þá fór ég að leikstýra sýningum í
stað þess að vera alltaf leikarinn sem alltaf skiptir sér
af.“
Byrjaðirðu að leikstýra í EGG-leikhúsinu?
„Nei. Ég hef heldur aldrei borið sérstakan titil í
EGG-leikhúsinu sem tengist hugmyndafræðinni í
sýningunni Ekki ég... heldur... þar sem sami maður-
inn var höfundur, leikstjóri og leikari."
Frumkvæði leikarans
Hversu langt er síðan þú útskrifaðist úr leiklistar-
skóla?
„Ég útskrifaðist árið 1976. Það má segja að leiklist-
aruppeldi mitt hafi hlotið að hrekja mig þá leið sem
ég hef farið því ég var einn af þeim sem stofnuðu SÁL
(Samtök áhugafólks um leiklistarnám) sem kom með
nýjar hugmyndir um kennsluaðferðir og nám í leik-
list til íslands. Módelið sem SÁL byggði á var síðar
notað þegar Leiklistarskóli íslands var byggður upp.
Þegar ég útskrifaðist fannst mér ekki sjálfgefið að
ég yrði að bíða eftir því að einhver fengi þá hugmynd
að nýta mig í leikhúsi sínu. Mér fannst ég hafa eitt-
hvað um það að segja sjálfur. Ég er leikhúslistamað-
ur og um það gildir það sama og aðrar listgreinar.
Málarar mála sínar myndir og rithöfundar skrifa sín-
ar bækur án þess að aðrir véli þar um. Mér fannst
mér einnig bera skylda til að hrinda eigin hugmynd-
um í framkvæmd án þess að hugsa um væntingar
annarra.“
Árið 1976 voru 26 ár liðin frá því fyrsta sýningin
var sýnd í Þjóðleikhúsinu.
„Já, og ég var ekki fæddur þá. Ég fór ungur í leik-
listarskólann," segir Viðar og hlær.
Það hefur ýmislegt gerst síðan í íslensku leikhúsi,
eða hvað?
„Jú, það hefur mikið gerst og miklar bylgjur riðið
yfir. Kennarar mínir voru af hippakynslóðinni: fólk
sem hafði stofnað Leiksmiðjuna og hafði mjög
ákveðnar skoðanir um leikhús. Sjálfstæðir leikhópar
voru þá framsæknir og sóttust eftir öðru en stóru
leikhúsin. Það var því sérkennilegt tímabil í kringum
Leikfélag Islands þegar frjálsu leikhóparnir urðu
íhaldssamastir allra. Þá fann ég mér vettvang innan
stóru leikhúsanna sem áður fyrr höfðu þótt óalandi.
og óferjandi en voru allt í einu orðin framsæknari en
frjálsu leikhóparnir. Núna vinn ég að mínum listum
þar sem ég vil.
Eftir að hafa lifað í leiklist í rúman aldarfjórðung
er mikilvægast að leita sér sifellt endurnýjunar. Hiut-
skipti mannsins er að sitja uppi með sjálfan sig sem
getur verið takmarkaður viðræðufélagsskapur. Ég
reyni því að leita mér ögrunar og örvunar víða. Ég
fer einu sinni á ári á stóra leiklistarhátíð til að kynna
mér stefnur og strauma í samtímanum auk þess sem
ég sæki ýmsar leiklistarsmiðjur, þing og ráðstefnur.
Eftir því sem maður eldist
verður erfiðara og erfiðara
að losa sig við það sem mað-
ur kann. Ég reyni að losa
mig við það sem ég hef lært
til að vera alltaf nýútskrifað-
ur. Reynslan er í sjálfu sér
góð en hún getur verið
manni fjötur um fót því
mönnum hættir til að leita
aö gamalli upplifun, gamalli
aðferð sem reynst hefur vel
áður og það getur á vissan
hátt bundið mann niður.
Maður verður því að glíma
við það að þroskast sem leik-
húslistamaður og líta þann
þroska gagnrýnum augum. Ég er til dæmis á leið i
nám í háskóla; ég sest á skólabekk í eitt ár í Endur-
menntunarstofnun Háskóla Islands og kynni mér
verkefnastjórnun og leiðtogaþjálfun. Þannig vil ég
„Éq i/inn á mínimalískum for-
sendum útfrá leikhúsforminu
með áhuqawerðan texta oq leik-
húshuqmyndir. Eq er heldur ekki
bundinn af þuíhjá Eqq-leikhús-
inu að hafa sýninqar reqluleqar.
Eq tek mér pásu þeqar éq vil oq
kemst upp meðþann lúxus.“
prófa reynslu mína sem eins konar verkefnastjóri og
leiðtogi í leikstjórnarvinnu. Leikstjórinn er einmana
og mig langar til að máta reynslu mína við kenning-
ar í öðrum starfsgreinum samfélagsins og sjá hvern-
ig það kallast á. Ég ætla að vera bljúgur á skólabekk
- og stilltur nemandi.“
Stjarna leikhússins
Hefur hlutverk leikhússins og leikarans breyst á
þessum aldartjórðungi?
„Það hefur litið breyst. I grunninn er þetta svipað
og var áður. Ég er kannski orðinn gegnsósa af því
sem hefur gerst í leikhúsinu
enda hef ég ekki náð fjarlægð á
þennan heim. Leikhúsið hefur
auðvitað átt sínar sveiflur þar
sem leikstjórinn og leikarinn
hafa skipst á að vera stjörnur
leikhússins. Stundum hefur
umgjörðin verið aðalmálið,
stundum innihaldið. Fólk hefur
sem betur fer farið á öfgafullan
hátt í báðar áttir og þannig
prófað þanþol leikhússins. Slð-
an kemur alltaf afturkippur og
þróunin gengur til baka. Með
Dýrlingagenginu hef ég til
dæmis reynt að þurrka út allar
klisjur varðandi hljóðmynd og
lýsingu; trix sem ég nota stundum í sýningum hefur
verið fleygt vegna þess að verkið nýtur sín best án
þeirra. Það er ekki langt síðan ég leikstýrði verki sem
var fullt af myndrænum effektum sem pössuðu i