Dagblaðið Vísir - DV - 17.04.2003, Side 11

FIMMTUDAGUR 17. APRÍL 2003
11
Skoðun
mmrn
Hótelið mitt selt
Það kemur fyrir að það hleypur á
snærið hjá manni eða gæti að
minnsta kosti gert það. Slíkt henti
mig á dögunum. Ekki það að ég hafi
unnið í happdrætti, fjarri því. Ég er
slappur i þeirri iðju þótt það komi
fyrir að ég kaupi lottómiða þegar
vinningurinn er orðinn sexfaldur.
Nei, happ mitt var af öðrum toga en
þó fjárhagslegum. Það er að vísu
ekki í hendi en gæti þýtt umtals-
verða kjarabót í framtíðinni.
Ég dottaði yfir útvarpsfréttunum,
hafði heyrt tiðindi af Saddam og Sýr-
landi, vísitölum og veðri þegar kom
að því sem mig varðaði. Ég hrökk
upp þegar fréttaþulurinn vék að að-
alfimdi Landssambands kúabænda.
Nú er það ekki svo að ég sé sérstak-
lega áhugasamur um kúabúskap þótt
ég geri mér grein fyrir mikilvægi
greinarinnar, hvorki holdanauta-
sæði, sem nefnt var, né gjaldskrá
vegna fjósaskoöunar. Það var ekki
fyrr en fréttalesturinn barst að líf-
eyrissjóði bænda að ég sperrti eyr-
un. Þar kom fram að skerða verði
réttindi sjóðfélaga þar sem mikið
vantar upp á að sjóðurinn eigi fyrir
heildarskuldbindingum. Það er auð-
vitað vont mál þótt það snerti mig
ekki beint, enda er ég ekki bóndi.
Það var hins vegar framhaldið sem
vakti mig til umhugsunar.
Sérstök skattlagning
Fram kom í útvarpsfréttunum að
aðalfundur Landssambands kúa-
bænda legði áherslu á að reynt yrði
að ná samningum við ríkisvaldið
um að arður af hugsanlegri sölu
hótela, sem nú eru í eigu Bænda-
samtaka íslands, geti runnið til
bænda sem lífeyrisgreiðslur, án
þess að skerða annan lífeyrisrétt. í
fréttinni sagði að bændur hefðu ver-
ið skattlagðir sérstaklega þegai- Hót-
el Saga, eða Bændahöllin öllu held-
ur, var byggð á sínum tíma. Nú þeg-
ar sverfur að hjá bændum vilja þeir
fá þennan sérstaka skatt til baka.
Þeir eiga jú Bændahöllina, stórhýsi
Hótel Sögu sem heitir víst útlensku
nafni núna eins og hæfir tíðarand-
anum.
Krafa bænda um arðinn er ekki
aðeins eðlileg, hún er sjáifsögð. Til
þess að hægt væri að byggja glæsi-
hýsið á Melunum, sem hýst hefur
flesta helstu þjóðhöfðingja heims
undanfama áratugi, var innheimt
gjald fyrir hvem dilk sem slátrað
var. Gott ef þetta var ekki á við-
reisnarárunum sælu, þegar höftum
var að öðra leyti aflétt af lýðnum og
frelsi aukið. Það er þetta viðreisnar-
gjald sem mér kemur við, þótt ótrú-
legt sé. Þar fara hagsmunir mínir og
bændastéttarinnar saman.
Ég var nefnilega smali í sveit á
fyrrgreindum viðreisnarárum, þeg-
ar Ingólfur á Hellu var landbúnað-
arráðherra og Bændahöllin var
byggð fyrir gjald sem lagt var á
hvert lamb sem leitt var til slátrun-
ar. Smalastörfum gegndi ég frá því
að ég var á áttunda ári og fram yfir
fermingu, störfum á hefðbundnu
fjárbúi hjá góðu fólki í því fagra
héraði, austurhluta Barðastrandar-
sýslu. Það játast að ekki var mikið
gagn að mér fyrsta sumarið, tæpast
annað og þriðja en eftir það nýttist
smalinn betur, hvort heldur var í
sauöburði, kúarekstri, smala-
mennsku eða heyskap.
Fjárbóndi
Nú þarf að greiða stórfé með
börnum í sveit. í mínu ungdæmi
var ekki svo. Kaupamaðurinn var
matvinnungur en ekki nóg með það.
Strax á fyrsta sumri fékk ég lamb
fyrir hina meintu þjónustu, óverð-
skulduð laun að vísu en þau glöddu
mig mikið. Ekki endilega verðmæti
lambsins heldur það að ég var orð-
inn fjárbóndi, maður meö mönnum.
Lambið mitt var tekið á hús, óx og
dafnaði, varð gemlingur og síðan
fyrirtaks ær, frjósöm og fógur í mín-
um augum. Hún fékk nafnið Gletta
og bar það með rentu.
Hvað sem þeirri skoðun
leið var Ijóst að sauðfjár-
eigendur þess tíma
byggðu flottasta hótel í
Reykjavík, Hótel Sögu,
þar á meðal ég. Þótt ég
hafi ekki flíkað því öll
þessi ár hef ég vitað
innra með mér að ég
væri hóteleigandi í
Reykjavík, að kóngar
jafnt sem forsetar gistu
mín híbýli.
Gletta brást ekki vonum hins
unga kaupamanns. Hún var af
góðu kyni, grá að lit. Það var kost-
ur. Þá var uU eftirsótt, ólíkt því
sem nú er, og gráar gærur verð-
mætastar allra. Grár litur móður-
innar jók líkumar á því að lömbin
væru í sama dýra litnum, einkum
ef Glettu var valinn hrútur svip-
aðrar náttúru og henni samboðinn.
Hún var gjaman tvílembd og af-
raksturinn lagður inn á mínu
nafni, ýmist í kaupfélögunum á
Patreksfirði eða Króksfjarðarnesi.
Mér safnaðist auður.
Þar kom, með hærri aldri og
auknum þroska, að framlag mitt til
bústarfanna var endurmetið. Víst
nægði Gletta mér og lömbin henn-
ar en það breytti því þó ekki að ég
hafði auga með öðru ungviði sem
kom í heiminn. Eitt vorið fæddist
óvenju litfagurt lamb, svart með
fínlegt, hvítt lauf á höfði. Ég fékk
dálæti á þessu yndisfríða sköpun-
arverki, orðinn bóndi í mér. Það sá
heimafólk og um haustið, þegar fé
kom af fjalli, var Laufa sett á og
meira en það, hún varö kaupauki
minn þannig að bústofninn tvöfald-
aðist.
Inneignin í sparisjóðsbókunum
tveimur, hvort heldur var á Pat-
reksfirði eða Króksfjarðarnesi,
gildnaði stórum vegna þess að
Laufa skilaði hlutverki sínu ekki
síður en Gletta. Þetta voru tvílemb-
ur. Hagur minn átti enn eftir að
batna þegar dóttir Glettu bættist í
fjárstofninn þegar nokkuð var liðiö
á feril minn sem fjárbóndi. Það að
eiga þrjár stólpaær þýddi að á góðu
hausti lagðist inn á reikninga mína
afrakstur sex gildra dilka.
Hóteleigandi
Ég viðurkenni það nú, áratugum
siðar, að ég gerði fjármálaráð-
herrum viðreisnarstjómarinnar,
hvorki Gunnari Thoroddsen né
Magnúsi frá Mel, grein fyrir fjár-
stofni mínum á skattaskýrslum og
því síður innlegginu hjá kaupfélög-
unum. Ég var ekki vel að mér í
skattamálum, enda innan við ferm-
ingu. Hins vegar heyrði ég heimil-
isfólk á bænum, ekki síst bónda,
stundum nefha sérstakan skatt sem
lagður var á hvem dilk svo byggja
mætti Bændahöllina í Reykjavík.
Að sönnu er langt um liðið og ekki
víst að barn geri sér grein fyrir
hugrenningum fullorðna fólksins
en ég hafði það á tilfinningunni að
bónda þætti þessi sérstaka skatt-
heimta varla verjandi, að minnsta
kosti ekki í monthýsi stéttarinnar í
Reykjavík.
Hvað sem þeirri skoðun leið var
ljóst að sauöfjáreigendur þess tíma
byggðu flottasta hótel í Reykjavík,
Hótel Sögu, þar á meðal ég. Þótt ég
hafi ekki flíkað því öll þessi ár hef
ég vitað innra með mér að ég væri
hóteleigandi í Reykjavík, að kóngar
jafnt sem forsetar gistu mín híbýli.
Arð hef ég engan fengið, ekki frek-
ar en aðrir bændur, og því síður af-
slátt þessi tvö skipti sem ég hef
leyft mér þann munað að bjóða
konunni á Grillið, veitingastaðinn
fína á efstu hæðinni í hótelinu
mínu.
Fróm ósk
Þess vegna hrökk ég upp þegar
þulur útvarpsins sagði þá frétt að
selja ætti þessa eign mína, því Hót-
el Saga er mín að sönnu og nokk-
urra annarra sem stunduðu sauð-
fjárbúskap á sjöunda tug aldarinnar
sem leið. Lömbin mín stóðu undir
byggingu stórhýsisins.
Það kann þó að vera að ég gefi eft-
ir minn hlut, renni söluandvirði
hótelsins í lífeyrissjóð bænda. Sú
góða stétt á það skilið. En fari svo
þætti mér ekki fráleitt að lífeyris-
stjórnin hengdi á vegg mynd af
Glettu minni, tvUembdri. Ég á hana
í gömlu albúmi.