Ársrit Ræktunarfélags Norðurlands - 01.01.1984, Blaðsíða 45

BJARNI E. GUÐLEIFSSON:
FORSÆLUBÆIR Á NORÐURLANDI
Það er kunnara er frá þurfi að segja að norðan við miðbaug er
sólargangur lengri að sumri en vetri. Mismunur á þessum
árstíðum verður meiri eftir því sem norðar dregur. Norðan
heimskautabaugs sest sól aldrei á sumarsólstöðum (21. júní)
og rís aldrei á vetrarsólstöðum (21. desember).
Við Norðlendingar búum rétt sunnan við heimskautabaug
og ættum því alla daga að sjá eitthvað til sólar, en ójöfnur
landsins valda því að víða sést ekki til sólar alllengi að vetri.
Væntanlega hafa menn forðum valið bæjarstæði eftir bú-
sæld. Oft fer langur sólargangur og búsæld, svo sem gróður og
önnur hlunnindi, saman. Þó ekki alltaf. Ýmsir bæir á Norð-
urlandi standa undir háum fjöllum og inni í þröngum dölum
eða víkum. Þarna hefur eflaust verið stofnað til búsetu vegna
nálægðar við gott beitiland eða slægjur og síðar vegna ná-
lægðar við fengsæl mið og góða lendingu.
Flestir þeir bæir sem lengst munu hafa verið í forsælu að
vetri eru nú líklega komnir í eyði. A bænum Baugaseli í
Barkárdal, sem gengur vestur úr Hörgárdal, mun sól ekki sjást
frá októberbyrjun og fram í byrjun mars. Baugasel fór i eyði
1965. Sól mun hverfa þar 4. október og sjást aftur 8. mars.
Samtals eru þetta 157 dagar eða tæpar 23 vikur, og fer þetta
því að nálgast hálft ár.
47