Lesbók Morgunblaðsins - 23.12.1968, Blaðsíða 30

Lesbók Morgunblaðsins - 23.12.1968, Blaðsíða 30
Gyðingdwmsins. í Rómiverja- bréfinu sikrifar hann: „Eða vitið þér ekki, að allir vér, sem skírðir erum til Krists Jesú, erum skírðir til dauða hans? Vér erum því greftraðir með honum fyrir skírnima til dauðans, til þess að eins oig Krist ur var upp vakinn frá dauð- um fyrir dýrð föðurins, svo skul um vér og ganga í endurnýj- ung lífsins. Því að ef vér erum orðinr samgrónir honum fyrir líking dauða hans, munum vér einnig vera það fyrir líking upprisu hans." Þetta táknar með öðrum orð- um, að samkvæmt skilningi Páls fólst það í skírninni að nýir trúbræður sameinuðust Kristi í dauða hans til þess að síðar sameinast honum í upp- risu hans. Þegar Páll skrifaði sín bréf haf ði upprisu frá dauð um verið leitað í Egyptalandi í þrjú þúsund ár með því að sameinast á táknlegan hátt guð inum Ósíris, sem dó og reis upp. Þannig var fagnaðarerindið, sem Páli hafði fyrir guðlega opinberun verið falið að boða meðal heiðingjanna, að því er hann trúði sjálfur. Þar var Jes- ús boðaður sem guðlegur fréls- ari mannkynsins, en ekki að- eins Messías ísraelsmanna og þetta fagnaðarerindi gerði ráð fyrir því, að allir menn, hvort sem þeir væru Gyðingar eða grískir, þyrftu á sömu frelsun að halda. Þetta fagnaðarerindi var í grundvallaratriðum frábrugðið kenningu safnaðarins í Jerúsal- em og var honum viðurstyggð. Það var ekki aðeins að það gerði heiðingja Gyðingum jafna og svipti þá síðarnefndu þann- ig andlegum yfirburðum, sem þeir var mikils virði að væru viðurkenndir; það gerði Mess- ías ísraelsmanna einnig að frels ara heiðingjanna, sem höfðu svipt hann lífi og voru þjóð hans stöðugt andsnúnir. Þegar forstöðumenn safnað- arins í Jerúsalem höfðu gert sér grein fyrir eðli og inni- haldi kenningar Pá'ls, snerust þeir þegar öndverðir gegn henni.. Þeir höf ðu sterka að- stöðu til að gera þetta þar sem þeir gátu neitað að viðurkenna Pál vegna þess hve seint hann snerist til trúarinnar. Páll gat á hinn bóginn ekki véfengt orð þeirra, sem höfðu verið í læri- sveinahópi Jesú og sjónarvottar að verkum hans. í trausti þessa séndu þeir sendiboða til safn- aðanna, sem Páll hafði stofnað til að leggja áherzlu á að hjá þeim í Jerúsalem væri að finna upprunalega og sanna útlegg- ingu á trúnni. Starfsemi þessara sendiboða frá Jerúsa'lem ógnaði starfi Páls alvarlega eins og mál- snilld bréfa hans vottar. Þeir báru brigður á óskeikulleik hans og héldu því fram innan safnaðanna, serfi Páll hafði stofnað, að hann kenndi „ann- að fagnaðarerindi" og „annan Jesúm." Ástandið varð að lok- um það alvarlegt, að Páll ákvað að gera sér ferð til Jerúsa'lem til að semja einhverskonar bráðabirgðafrið við ieiðtoga safnaðarins þar. Hann reyndi að styrkja aðstöðu sína með því að taka með sér nokkra heíð- ingja, sem hann hafði snúið til kristni og álitlega fjárhæð, sem hann hafði safnað meðal safn- aða sinna handa móðurkirkj- unni í Jerúsalem. Páll virðist hafa gert sér grein fyrir því, að ferðin til Jerúsalem gæti orðið honum hættuleg, og samkvæmt frásögn Postulasögunnar fékk hann nokkrar yfirnáttúrlegar aðvaranir um yfirvofandi hættu. Sýnir það hve brýnt hann hefur talið að komast að samkomu'lagi við leiðtoga safn- aðarins í Jerúsalem, að hann skyldi halda för sinni áfram þrátt fyrir þessar aðvaranir. Frá árangri ferðarinnar er skýrt í 21. kapítula Postulasög- unnar. Líta verður á vitnisburð hennar í Ijósi þess afsökunar- tilgangs, sem gegnsýrir þetta rit, eins og þegar hefur verið bent á. Jakob tók á móti Páli að við- stöddum öldungum safnaðarins í Jerúsalem, og þar var honum gefið tækifæri til að skýra frá starfi sínu meðal heiðingjanna. Koma Páls hefur augljóslega valdið uppnámi með Gyðingum þar, og Jakob kemur beint að efninu, er hann segir: „Þú sér, bróSir, hve margir tugir þúsunda það eru meðal Gyðinga, sem trú hafa tekið, og állir eru þeir vandir að því að lögmálið sé haldið. En þeim hef ur verið sagt það um þig, að þú kennir öllum Gyðingum, er búa meðal heiðingja, fráhvarf frá Móse, þar sem þú segir, að þeir skuli hvorki umskera börn sín né fylgja siðum vorum. Hvað á þá að gjöra? Víst munu þeir spyrja það, að þú ert kom- inn." Ásökunin var í raun og veru rógur, en byggðist þó á því, að hægt var að leggja fleiri en eina merkingu í röksemdafærslu Páls. Þessi ábending Jakobs var kænleg aðferð til að leysa þau vandræði, sem heimsókn Páls hafði valdið. f framhaldi af þessu leggur hann fyrir Pái próf í gyðinglegum rétttrúnaði „Gjör því nú þetta, sem vér segjum þér. Hjá oss eru fjór- ir memn, sem bundnir eru heiti: tak þú menn þessa að þér og lát hreinsast með þeim, og ber kostnaðinn fyrir þá, að þeir geti rakað höfuð sín, og mega þá allir sjá,' að ekkert er til í því, sem þeim hefur verið sagt um þig, heldur gæt- ir þú lögmálsins sjálfur í breytni þinni". Með þessu var Páli komið í klípu. Jakob hafði vikið kæn- 'lega að veikasta atriði aðstöðu hans, sem var í því fólgið, að enda þótt hann í kenningu sinni hafnaði forréttindum Gyð- inga þá reyndi hann sjálfur að vera áfram rétttrúaður Gyðing ur. Nú skoraði Jakob á hann að sýna rétttrúnað sinn opinber- lega, þvi að athöfnin, sem Páll átti að taka þátt í, laiusn undan svonefndu Nasarítaheiti, fór fram í musterinu. Ef hann neitaði þessu, jafngilti það yf- irlýsingu um fráhvarf frá trú feðranna; en ef hanin gerði þetta, játaði hann með því gildi Gyðingdómsins fyrir söfnuðinn í Jerúsalem. Páll sá sig tilneyddan að láta undan, en framhaldið var honum afdrifaríkt. Meðan at- höfnin fór fram í musterisgarð- inum, réðst múgur Gyðinga að honum og hef ðu rómversku her- sveitirnar frá Antóníukastala ekki skorizt í leikinn, hefðu dagar Pá'ls verið taldir. Til að komast hjá ákæru og dómi gyð- inglegra yfirvalda, höfðaði P'áll til rómversk borgararéttar síns sem veitti honum rétt til að vera færður fyrir dómstól keisarans. Þegar lýst hefur verið björgun Páls í sjávar- háska á leiðinni til Róm, skilur höfundur Postulasögunnar við hann þar í fangelsi. Ekki ligg- ur fyrir hver urðu örlög hans að 'lokum. Samkvæmt gamalli arfsögn leið hann píslarvættis- dauða í Róm, og rík ástæða er að ætla, að honum hafi orðið árangurslaust að skjóta máli sínu til keisarans. Páll virðist hafa verið hand- tekinn árið 55, og eftir það er svo að sjá sem hann hafi ekki haft persónuleg samskipti við söfnuði sína.Hver urðu þá ör- lög hans? Eðlilegt gæti virzt að geta þess til, með tilliti til þess hver ógn Páli stóð af söfnuðinum í Jerúsalem, að málstaður hans hafi hlotið að bíða lægri hlut, er hann hafði verið handtek- inn sjáifur. Nú voru skoðana- bræður 'hans skildir eftir varn- arlausir gagnvart útsendurun- um frá Jerúsalem. Að þetta hafi raunverulega gerzt, virðist stað fest af spásagnarorðum, eign- uðum Páli, er hann kvaddi öld- unga safnaðarins í Efesus; orð- in eru tilfærð af höfundiPost- ulasögunnar, sem vissi hvað hafði gerzt: „Ég veit að inn muni koma tii yðar eftir burtför mína ólm- ir vargar, sem eigi þyrma hjörð- inni. Oig úr yðar eilgin hóp mumu rísa upp menn er fara með rangsnúna lærdóma, til þess að teygja lærisveinana á eftir sér". Ef þetta éstand hefði hald- izt, hefði túlkun Páls á krist- indóminum eflaust horfið af sjónarsviðinu og sú trú, sem Jesús vakti, hefði aðeins lifað sem trú lítils sértrúarhóps inn- an Gyðingdómsins. En þetta átti ekki eftir að gerast. Árið 66 gérðu þjóðernissinnaðir Gyðingar uppreisn gegn róm- verskum yfirboðurum í Júdeu. Eftir fjögurra ára hernaðar- átök var ríki Gyðinga yfirunn- ið, Jerúsalem eydd og musterið jafnað við jörðu. í þessum blóð- ugu átökum leið kristna kirkj- an í Jerúsalem undir iok. Afleiðingar þessara hörmu- legu atburða urðu þær, að fram tíð kristninnar var gerbreytt. Tök móðurkirkjunnar í Jerúsal em voru losuð og einstakir söfnuðir, dxeifðir um Róma- veldi, urðu að mæta örlögum sínum óstuddir. Gagnger undir- okun gyðinglegs kristindóms leiddi eðlilega til þess, að kenn- ing Páls var meira metin en áður og hann var rómaður sem helzti frumkvöðull kristninnar. f þann mund er höfundur Post- ulasögunnar skrifaði sína sögu um fyrstu daga kirkjunnar, þar sem hlut Páls er haldið fram, voru aðrir menn að leita áð ritum Pá'ls, sem þá voru tal- in innblásin kenning meistara og helgs manns. Að lokum var tekið saman Pálsbréfasafnið sem varð síðar hluti af Nýja testamentinu, en geymir í senni vitnisburð um mótbyri og end- urreisn Páls í kirkjunni. Fyr- ir mótun kristinnar guðfræði hefur endurreisn hans haft var- anlegt gildi. Grundvallarkenn- ingar kristindómsins eiga ræt- ur að rekja til kenningar Páls: holdtekja Guðssonarins í Jesú frá Nasaret, til þess að verða frelsari mannkyns. Jón Hnefill Aðalsteinsson þýddi. Einkennilegt er það, að rit- höfundurinn H. C. Andersen, sem ritað hefur svo mörg ynd- isleg ævintýri, hefur aldrei rit- að reglulega JÓLASÖGU. Hann, sem gaf dýrum og dauð- um hlutum mál og dreifði um ævintýri sín fjölda góðra vætta og engla, hefur í skáldskap sínum aðeins nálgast ytra ramma jólahelginnar. Ef til vill má orða þetta þannig, að JÓL- IN í skáldskap Andersens séu þar aðeins sem baksvið, til dæm is í „Síðasta draumi eikistrésins gamla", sem þó ber undirfyrir- sögnina „Jólaævintýri", af því að sagan gerist á jólanótt, þeg- ar ofviðrirð brýtur gamla tréð niður, og að „á jóladagsmorg- uninn, þegar sólin rann upp, var storminum slotað". f þrem öðrum ævintýrum er einnig einskonar jólablær, enda þótt engin þeirra sé raunveru- lega jólasaga. í „Skógavætt- inni" er kveikt á jólatrénu í stofunni: „það voru gjafir og gleði. Fíólínið ómaði í stofu bóndans, eplaskífurnar hurfu eins og dögg fyrir sólu, og jafnvel fátækustu börnin sögðu: „Það er þó sannariega yndisleigt á veturna." í „Far- lama drengnum" segir frá göml um hernagarði, þar sem „ljóm- andi vel skreytt jólatré stóð um jólakvöldið í gamla ridd- arasalnum", og í „Grenitrénu" er aagt frá gleði trésins, er það stendur fagurlega skreytt í stof unni, en er siðan rúið öliu sínu skrauti og kastað í skúmaskot á háaloftinu. Það er biturt æv- intýri. Raunar er miklu meira af JÓLUNUM-í nýjársævintýrun- um tveimur: „Tólf með póst- vagninum" og Litla stúlkan með eldspýturnar". f fyrra aév intýrinu kemur póstviagninn með tólf ferðamenn, mánuðina tólf, og síðasti farþeginn, sem stígur af vagninum, er gömul kona með glóðarker. „Hún bar urtapott með litlu grenitré. Ég ætla að hugsa vel um það og hlú að því, svo að það verði orðið stórt á jólun- um, nái alveg upp undir loft og standi með marglitum kert- um, gylltum epluwi og pappírs- skrauti. Glóðarkerið yljar eins og ofn, ég tek ævintýnabókina upp úr vasanum og les upphátt, og öll börnin í stofunni sitjia hljóð, en brúðurmar í trénu lifna, og litli vaxfuglinn efst í trénu veifar bómullarvængi- uinum, flýígutr afan úr trjátopp- unuim og ikysisir aila í stiofuinni, bæði stóra og smláa, já og iíka fátæku börnin, seim standa úti fyrir og syngja jólasönginn um Betlehemst j örnuna". „Litla stúlkan með eldspýt- urnar" er almennt áliðið vera jólaævintýri, en gerist þó á gamlárskvöld: „Það var níst- ingskuldi með fjúki og fann- komu, og það var orðið dimmt um kvöldið: það var líka síð- asta kvöldið á árinu: það var gamlárskvöld!" Á einum stað skjóta jólin þó upp kollinum: „Hún kveikti á þriðju eldspýt unni. Þá sat hún undir prýðis- fallegu jólatré: það var enn stærna en það, sem hún hafði séð gegnum glerhurðina hjá ríka kaupmanninum síðastliðið laðfangadagskvöld". Ævintýrið er varla skrifað í neinu jóla- skapi, því það varð til einn góðan sumardag, er almanaks- ritstjóri einn sendi skáldinu þrjár tréskurðarmyndir og bað hann að skrifa sögu um eina þeirra. Andersen valdi mynd- ina af litlu stúlkunni á dyra- þrepinu og gerði hana heims- fræga. H.C. Andersen hefur heldur ekki úthellt miklu bleki til þess að lýsa sínum eigin jólum! Gleggstar eru lýsingarnar af jálahátíðinni miklu í Róm 1833, ömurlegu jólunum í sömu borg 1840, hinum einmanalegu jólum í Berlín 1845 og hátíðlegu jól- unum í Nissa 1869. Hér má þó nefna jólin 1822 og 1823, er hann kom til Kaupmannahafnar úr skólanum í Slagelse og hélt jólin hátíðleg hjá Jonathan Balling pakkhúsráðsmanni í Nýhöfn nr. 18. Balling fór með skólasveininn í Konunglega leikhúsið, og í „Ævibókinni" segir Hans Christian: „ég skemmti mér konunglega, þeg- ar ég kom til borgarinhiar í jólaleyfinu." Árið 1883 hélt H.C. Ander- sen jólin hátíðleg í Róm í hópi listamanna frá Norðurlöndum, þar sem Thorvaldsen var mið- depillinn. í dagbók sína akrif- ar hann svo um jólakvöldið: „Við fengum ekkert húsnæði í borginni, þyí þetta var einka samkvæmi með söng. Þessvegna fórum við út í stóra húsið í Villa Borgheses-garði við Pinje skóginn rétt hjá Amfileiksvið- inu." Um morguninn fóru And- ersen og nokkrir aðrir lista- menn þangað til þess að undir- búa hátíðina. Málari, mynd- höggvari og H.C. Andersen bundu kransa, og Andersen segir frá því með örlitlu stolti, að hans krans hafi verið falleg astur, og bafi þessvegna verið ætlaður dönsku prinsessunni Karlottu Friðo:iku (síðar gift Friðriki sjöunda). Hún bjó i Róm, en tók hinsvegar ekki þátt í hátíð listamannanna, vegma kaþólskrar trúar sinnar. „Klukkan þrjú", segir Ander- sen, „fór ég heim til þess að snyrta mig og klæða mig uppá". Hann var jú dálítið hégómleig- ur eins og við vitum! Sænsk- ur málari hafði málað skjald- armerki Norðurlandanna þriggja og bengu þau uppi skreytt laufi og lárberjasveig um. H.C. Andersen hafði skreytt borðið með blómsveig, og við hvern disk lá efeusveigur til þess að skreyta með hárið. „Við byrjuðum við jólatréð", segir Andersen. „Það var skrautlegt, stórt lárviðartré og á því hengu ávextir og gjafir. Tilvilj un réði því, að ég fékk beztu og dýrustu gjöfina: silfurbikar með áletruninni: „Jólakvöld í Róim 1833". Hann kostaði 6% skudo", bætir skáldið við, ná- kvæmur í fjármálum að venju: — Undir borðum var sungið ljóð eftir H.C. Andersen, sem eins og sjá má hefur verið þama potturinn og pannan. Hann var annars ötull í und- irbúningi slíkra samkvæma og lagði margoft hönd að ýmsum skemmtiatriðum á dönskum herragörðum, þar sem hann war tíður gestur allt sitt líf. Klukk ,an 11 fór Thorvaldsen og nokkrir af þeim eldri frá gild- inu. „Ég fór líka með", segir Andersen. „Þegar borgarhliðin í Róm voru ekki opnuð, er við börðum í fyrsta sinn, barði ég aftur. „Chi es?" spurðu_ þeir. „Amice", svaraði ég, og þá opn- uðu þeir litla lúgu, sem við smeygðum okkur í gegnum. — Og þannig voru þessi jól — ógleymanleg fyrir H.C. Ander- sen. < 30 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 23. des. lð'6S

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.