Lesbók Morgunblaðsins - 23.12.1968, Blaðsíða 15

Lesbók Morgunblaðsins - 23.12.1968, Blaðsíða 15
ylduna var að h endruir. þurfti h um hin Éi Lundúna. Híuin var'ö gágntekinn af lífinú i E hverfunum og þessu tímabili má finna í kafla úr bók hans „Farísearnir" sem skrif uð er níu árum síðar: „Reyndar voru gotur bqrg- arinnar honum mikið umhugs- unarefni, eftir hina löngu fjarveru í Austurlöndum — hin kyniega sjálfsánægja ísvip"" vegíarenda, endalaus ysinn, hið . hræðilega ¦ samsaf n- ¦ vesalla, þrælkaðra kvenna og þriflegra karla með lymskuleg, þrútin augu ...- skelfileg hringiða af hörkulegum kvensniftum með ögrandi klæðaburð ' og hvítleit-; um karlmönnum, hundeltu-m á svip, af akandi glæsifólki og bétlandi töturhypjum — harð- rieskján ög tilbreytiragarleys- ið." .¦ : Hann kom í ¦ vændishús og rölti, um göturnar að • nætur- lágiivHann sagði vinum sírium'. frá ^pyí hversu skelfilegt á- . standið væri. Þeir samsinntu honum og spurðu: „Hversvegna gerirðu ekki eitthvað í því?" En. áhyggjur Galsworthys út;, af þjáningum fólksing snerust meira um þá kvöl, sem vitneskj an um þær olli honum en um kvölina sem sjálf reynslan olli fólkinu: aðstaða hins viðkvæma frjá'lshyggjumanns í hnotu- skurn — og í það minnsta betra en algert tilfinningaleysi. En þegar þessi umhyggja hafði einu sinni náð tökum á Gals- worthy, bar hún hann ofurliði. Eins og oft viU verða, snerist hún upp í tilfinningasemi. Hún skýrir ummælin sem Ford Ma- dox Ford hafði um það þegar hann sá Galsworthy tárast út af sögu um Turgenev og sveita stúlkuna hans: „Allt í einu fannst mér eins og hann væri veikbyggð vera, eins og hann þyrfti vernd gegn grimmum veruleika lífsins .. . Sjúkdóm- urinn, sem bún þjiáðist af, var meðaumkun ..." Og meðaumkun, sem er öðr- um þræði linkind við sjálfan sig, er versti óvinur lista- mannsins. Jafnvel um áldamót- in voru ekki allir fátæklingar alltaf á heljarþröminni, en annaS verður ekki ráðið af verkum Galsworthys. Conrad ráðlagði honum síðar að reyna að skrifa af meiri efagirni og gekk meira svo langt að væna Galsworthy um að hafa ill- kvittnislega áriægju af að lýsa þjáningum lítilmagnans og gæfuleysingjans. Galsworthy sjáifum var þetta allt vel Ijóst og varaði aðra vi'ð því. „Með- aumkvun er vitleysa," lætur haran eiraa sögupersónu sína segja við sjálfa sig hvað eftir annað. En allt kom fyrir ekki: bann var alltaf ánauSugur þræll viðkvæmninnar jafnt í listinni og lífinu sjálfu. Þó var hann einnig raun- verulega greiðvikinn maSur, á- vallt reiSubúinn aS leggja fram fé til styrktar góSu málefni, jafnvel þótt það höfðaði á eng- an hátt til tilfinningaseminnar. Sagt er að hann hafi gert sér aS reglu að lifa aðeins á helm- ingi tekna sinna (sem aS vísu voru ríflegar) og gefa afgang- inn. Ef til vill var þaS einnig af tilfinningasemi — eða eins- konar friðþæging fyrir smáraar- finni: áthygli V ur en í einu boðr.. síns, og svip 'stérl nari laik- ið undir fyrir hann því hún vat í.yrsta -flokks píanóleikari. Það- varð svb ékki' meira,- en þegar harm kpm heim aftur lirintu systur hans ekki frá- sögnunum af öllum þeim skelfi- legu hörmungum," s;6m aunjingja Aéa yrði aö bola athend} Ar-t- : hurs, sem lýst var sern drykk:.. felldúm a-udda. Hér voru -e'nri meiriþjsningar— og það í hans- eigin stétt! ¦ . Ada " var dóttir kvénsjök- dómafræðings frá Norwich, sérvitrings, sem hafði byggt sér gnafhýsi og. sat og horfði á það alla sunnudaga, tottandi píp'u sína. Þegar hann fluttist alfarinri í grafhýsið, fór Ada til Lundúna ásamt móður sinni en síðan lögðu þær af stað á eiginmanns-veiðar um alla Ev- rópu. Þrátt fyrir tónlistarhæfi leikana leið nokkur tími áður en Arthur Galsworthy beit á öngulinn í Biarritz og hjónin settust að í Lundúnum. Hversvegna hún giftist hon- 'um verður ekki yitað, nema það hafi eingöngu verið til aS losna úr hinum smánarlega gullleitarleiðangri (og hann var þó gamall Eton-maður með mikla framtíðarmöguleika). Hitt er aftur á móti vitað, að ef frá eru dregnar staðhæfingar hennar sjálfrar, er ekkert því til sönnunar að Arthur hafi veriS þessi djöfull í manns- mynd en margt sem bendir til þess að hann hafi í rauninni verið skapmildur og hófsamur maður. Þrátt fyrir það var kannski engin von til að hjóna bandið yrði traust. Ástalíf þeirra var ekki farsælt, þeim „kom ekki saman" eins og hann orSaði það síðar, þó virðist harla ólíklegt að hann hafi nokkurn tíma nauðgaS henni, eins og Soames Forsyte er lát- inn nauðga konu sinni Irene í „Eignamaðurinn". Honum var lítt um tónlist gefið og hún kom skiljanlega hvergi nærri hinum einu raunverulegu á- hugamálum hans, riddaraliðs- sveitinni og bridgeleiknum. Þegar Ada og John hittust á ný, það var yfir dúfnasteik við hinn árlega krikket kappleik milli Eton og Harrow — hlýtur hann að hafa litið haraa nýjum augum. í þetta sinn var með- aumkunin vissulega systir ást- arinnar. Fundirnir urðu fleiri. Svo viar þaS á páskunum árið 1895 að Ada og móðir hennar fóru í skemmtiferð til Monte Carlo — John var með í för- inni. Þar var horf zt lengi í augu á gistihússvölum við Miðjarð- arhafið, og allt látið uppi. Galsworthy gefur okkur í skyn aS mikið ástríðubál hafi kviknaS á milli þeirra. Sex mánuðum siðar, eftir mikla og sársaukafulla sjálfsafneitun, urSu þau elskendur. En áSur en það yrði, gerðist anraað miklu afdrifaríkara. Þau voru stödd hjá bókhlöðu á Gare du Nord á leiS heim, og Ada sagði viS John: „Af hverju skrifar þú ekki?" ÍKiía) einkaritara, Ada itaði og hrei' í'yi'ir hann. Dí; lionum verð*- ur svo líðrætt. í hverri bók- í, um könuna, sem ¦ bundin er í ástlausii hjóna- bandi,, er ekki ósanngjarnt að • 'ætla að hún hafi leitt hann í ýmsan sannleika um það iri - Galsworthy byrjaði á þvi að reyna að stæla Bret Harte óg Kipiing . Fyréta saga haris,: „Hugmynd 'Dick Derivers" fjall aði um aðferð amerísks fjár-r hættuspilai-a við að fi-elsa konu úr klóm hrottahs sern hún er gift (m.a. er ságt frá einvígi í helli). í annarri sögu 'endar ..parið stolnar hamingju- stundir með því að deyja í faðmlögum þegar vagriinn, sem flytur það aftur í „fangelsið'-^- fangelsið — fangelsið" rekst á járnbrautarlest. Freud hefði ekki orðið skotaskuld úr að skýra þessi hugarfóstur, en bókmenntafrömuSum er ef til vill nokkur vorkunn þótt þeir tækju ekki eftir þeim, þegar þau voru gefin út — á kostnað Gaísworthys og undir nafnina John Singer — árið 1897. Ada var sú eina, sem af til- trú sinni sá hvað í þeim bjó. Þau John hittust nú reglulega í Lundúnum. Enginn vissi um það nema systur Galsworthys — og að líkindum móSir Ödu. En þau hittust ekki eingöngu í vinnustofu hans í Campden Hill, þar sem hann svaf, og ef til vill þau bæði, á ferðabedda hlöðnum villidýrafeldum frá veiðiferðum hans, við hliðina á tyrkneskum baðklefa sem hann hafði komið sér upp vegraa giktarinnar. Þeim gáfust jafn- vel tækifæri til að skreppa sam- an til útlanda. Arthur hafði mikiS að gera í riddaraliðs- sveitinni. En hversvegna voru þau nokkuð að leyna því hvernig komið var? Af tillitssemi við fjölskylduna? Já, að vissu marki. Jafnvel þegar hið sælu- ríka tímabil vegna fjarveru Arthurs í Búastríðinu var á enda við heimkomu hans, og hún yfirgaf hann alveg, gerSi ekkert þeirra neiraa tilraun til aS fá skilnaS. ÞaS virSist ógern ingur aS sneiða hjá þeirri ves- aldarlegu niSurstöSu, að þess- ir tveir menn — annar fertug- ur, hinn þrjátíu og fjögurra — hafi verið heldur ófúsir að hætta eyðslueyri sínum eða jafnvel arfinum ef feður þeirra skyldu fara að ygla sig (eins og Galsworthy lætur gamla Jo- lyon gera við unga Jolyon, fagurkerann í fjölskyldunni, sem var í því frábrugðinn skap ara sínum, að hann fórnaði föð- urástinni til þess að geta búið opinberlega með konunni, sem hann elskaði). Hversu mjög sem við dáumst að sjálfstæðinu, mundu að lík- indum fá okkar hafa haldið fast við það undir svipuðum kringumstæðum. Hvort sem teljiast má rétt eða rangt, þá v^r, Galsworthy reiðubúinn að fara í einu og öllu eftir leik- reglum fjölskyldunnar. Ef mn i ali. ið. Smátt og s^á:r vai-ð C- worthy k .' bökme: heimi Lundúna aðallega f atbeina aldavinar sins Cor sem nú var seztur að í Eng- landi og þegar orðinn vel. þekktur meðal' menntamanna. Hann var líka að reyna að fyrirgefa Edward Garnett, hinni ágætu liósmöð'.vr í heimi skáldsagnahöfimda, -fyrit þá umsögn hans til bókaútgef- anda, að þessi höfundur yröi aldrei listamaður, heldur mundi hann alltaf horfa á lífið eins og út um glugga á klúbbnum sínum. (Garnett veitti mörgum brezkum höf undum, þar á meS- ál Galsworthy, Conrad og D.H. Lawrence, sömu þjónustu og Thomas Wolfe hlaut síSar á jafnvel enn róttækari hátt af hendi Maxwell Perkins í Bandaríkjunum). Síðar, þegar ^setrunum, sem allt_ til- heyrði hinu atiðuga millis arþióðfélagi sem meinaði ödu aðgang á svo grimmúðlegan hátt. Skáldsogunni var hafnað hvað eftir annaS þar til útgef- ahdinn Heinemann tók hana fyrir tilmæli Conrads. (Con- rad stóð þá í smjaðurslegum bréfaskriftian við Galsworthy, sagði vinum sínum að lítið væri í verk hans spunnið, en hafði samt 511 spjót úti við að koma þeim á markaðinn. Þar sem bæk ur Conrads færðu honum eng- ar tekjur þrátt fyrir orðstír hans, hefur hann ef til vill leiðzt út á þessa vafasömu braut af vitundinni um auð og örlæti Galsworthys). Þegar John og Ada, kona hans í skógi í Arizona á einu hinna mörgu ferðalaga sem hann tókst á hendur eiginkonunni til heilsubót- ar. þeir voru orðnir góðvinir og Galsworthy reiddi sig mjög á ráSleggingar hans, kom Garn- ett sér aftur útúr húsi með því að segja að rithöfundurinn hefði ekki átt að reyraa aS skrifa um yfirstéttarfólk, þar sem hann þekkti of lítið til. „Gals- worthy kvað mig i kútinn", segir Garnett, „meS því að senda mér lista yfir 130 yfir- stéttarmenn og konur, sem hann hefði hitt eSa þekkt". Galsworthy reyndi, í ádeilu- síkáldsögu sinni „The feland Pharisees" aS hrista af sér í- mynd klúbbfélagans með því aS taka á sig gervi ungs ævin týramanns frá Belgíu, sem hann hafði kynnzt, lífsþreytts flakkara sem aldrei skorti háSsglósur um þá sem ráSsett- ir voru. Það lánaðist engan- veginn — hann lét furðufugl- inn vera í sögunni, en gerði „The Island Pharisees" kom út árið 1904, var henni dauflega tekið. Galsworthy skrifaði síð- an skoplega raunasögu rithöf- undar, sem hlýtur lof hjá vin- um sínum en enga lesendur og verður að lokum jafnvel sjálf- um sér til leiðinda. En nú lézt faðir hans. Arf- urinn var kominn heill í höfn og hann flutti opinber'lega með Ödu á sveitabæiran í Dartmoor, þar sem átti eftir að verða eitt heimili þeirra. Svo skoraði • hann á Arthur að sækja um skilnað, sem hann og gerSi. En Galsworthy, sem nú var far- inn að skrifa stöðugt í marg- ar klukkustundir á dag, eins og hann gerði það sem eftir var ævinnar, hafði sagt sig úr klúbb sínum og var byrjaður á skáldsögunni „Eignamaðusrinn". í hinum glæsilega byrjunar- Framhald á bls. 20. 23. des. 1968 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 15

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.