Tíminn Sunnudagsblað - 12.07.1964, Blaðsíða 2

Hvalreki á
Hornströndum
Vorið 1912 rak stórhveli mikið
norður í Hrolllaugsvík á Ströndum,
austan Hornbjargs. Sást fljótlega, að
ekki hafði skepna þessi orðið sjálf-
dauð, því að í henni hékk skutull
mikill, merktur norsku útgerðarfé-
lagi. Hugðust forsvarsmenn þess hér
ná hvalnum út, en urðu að gefa það
upp á bátinn, því að mikið grunn-
sævi er þarna út af.
Jörðin Bjarnarnes er á nesi því, er
Bjarnarnes heitir, vestan vikurinnar,
og tilheyrði Grunnavíkurhreppi. Var
Bjarnarnes komin í eyði fyrir nokkr-
um árum, og er gefizt var upp við
að ná hvalnum á flot aftur, varð
hann sameign þeirra Grunnavíkur-
bænda. Létu nú forráðamenn hrepps-
ins þau boð út ganga, að öllum utan-
hreppsmönnum væri stranglega
bannaður skurður í hval þessum og
þung viðurlög þar á, ef út af yrði
brugðið.
í Hælavík á Hornströndum bjuggu
þeir bændur, Guðni Kjartansson og
Kristján Jónsson, og tvímenntu á
jörðinni. Guðmundur, sonur Guðna,
er segir þessa sögu, var þá um tví-
tugt, Sigmundur, bróðir hans, þremur
árum yngri og svo var Jakob, fóstur-
sonur Kristjáns, á svipuðu reki og
Sigmundur. Þegar fréttin um eig-
anda hvalsins og bannið, sem var
hnýtt þar aftan í, barst um Horn-
strandir, voru fyrri eggjasig að byrja.
Vildu menn um lítið annað að hugsa
— og hvorki skurðbann þeirra
Grunnvíkinga né skurð í hval yfir-
leitt. En húsfrcyjunum í Ilælavík
varð tíðrætt um hvalinn. Fóru þær
um það mörgum fögrum/ orðum,
hvað hvalkjöt og rengi væri góður
matur. Nú færi sumarið í hönd með
næga mjólkursýru, svo að ekki væri
vandi a höndum að koma hvalnum í
geymslu til þess tíma, er hans yrði
þörf. Þó nú væri nóg að bíta og
brenna, þá gætu þeir tímar komið,
að slíkur matur þætti etandi.
Fáir sinntu þessu tali húsmæðr-
anna. Bjuggust menn við, að ekki
fengist svo mikið sem biti af skepnu
þessari nema fyrir beinharða pen-
inga, og það var ekki oft, að mikið
væri til af slíkum varningi í Hælavík.
Leið nú fyrra sigið, og var fengur
allgóður.
Það hafði ætið verið vani í Hæla-
vík að í'ara i mógrafir á milli siga.
Sá tími var venjulega í kringum
viku. Svo var einnig gert nú. Ein-
muna blíðviðri höfðu staðið undan-
farinn hálfan mánuð. Var ekki laust
við, að okkur þremenningunum hrysi
hugur við mGgröfum í slikri veður-
blíðu. Fóru konurnar nú að taka upp
sitt fyrra tal um hvalinn, og ekki
leið á löngu, að þær höfðu sýlt okk-
ur þremenningana svo hastarlega, að
við sáum bókstaflega ekki annað en
hvali, hvert sem litið var. Eða kann-
ske hefur það aðeins verið óbeit okk-
ar á mógrafarfjöndunum, sem örlög-
um okkar réði.
Við Jakob fórum til Kristjáns,
fóstra hans, og báðum hann að Ijá
okkur bát til farar austur í Hroll-
laugsvík, því að við ætluðum að
reyna, hvort ekki mundi unnt að
fá að hjálpa þeim Grunnvíkingum
við hvalskurð og hreppa bita fyrir.
Ekki hefur Kristján víst talið ráð-
legt að ljá okkur bátinn, og taldi
hann mörg tormerki þar á. Sjálfsagt
hefur hann verið minnugur óhappa-
verka, sem unnið höfðu verið á hval-
fjörum Austur-Hornstranda áður
fyrr, og ekki viljað stuðla að því að
neitt slíkt endurtæki sig. Var því ekki
í annað að leita en til karls, föður
míns. Gengum við á hans fund og
töluðum fagurlega um ágæti hval-
kjöts og rengis, sem gnótt væri af
austur í Hrolllaugsvík, og vantaði
okkur aðeins bát til að fanga þann
mikla munað. Varð gamli maðurinn
hálfglettinn við og kvað á, þótt
lánaði okkur kænuna austur þangað,
þá mundum við bæði sigla og róa
sem við mættum af fundi þeirra
Grunnvíkinga. Ekki töldum við okk-
ur hættu búna af þeirra völdum, og
varð úr, að við fengum bátinn léðan.
Tókum við nú að safna saman öllum
hnífum, er í stærra lagi voru, því að
hálft í hvoru gerðum við okkur von-
ir um, að við fengjum að kroppa í
hvalinn, þrátt fyrir bannið, Við fund
um gamla og ryðgaða hákarlalensu,
sem Kristján átti, síðan hann stund-
aði hákarlalegur á sínum yngri árum.
hvöttum nú vopn þetta lengi dags,
þar til það virtist allbiturlegt orðið
og hið álitlegasta tæki til þess verkn-
aðað, er við hugðum hvalskurð vera.
Svo undir miðnætti eitt kvöld ýttu
þrír ákafir matvinnungar frá landi i
Hælavík.
Þennan dag hafði veðrið verið al-
veg einstaklega gott, sem og undan-
farna daga, og þetta kvöld var það
eins og það getur fegurst orðið á
þessum slóðum og þeir, sem til
þekkja, fegurst í öllum heiminum.
Þegar við rerum út víkina, var spyrnt
við fótum og látið sjást, að ekki
mundu þeir menn mergsviknir, er
þar væru undir árum. Hvergi sást
skýskaf á lofti. Sólin var að byrja
að tylla rönd sinni á hafsbrúnina úti
við sjóndeildarhringinn. Smátt og
smátt færðist Iogagullinn bjarmi frá
þessari eldkringlu yfi láð og lög.
Hann læddist yfir rennisléttan haf-
flötinn kringum litlu bátkænuna,
sem virtist vera allt of veraldleg í
allri gullnu birtu. Hann læddist inn
í hugi þriggja vonglaðra manna, er
reru fyrst knálega, en fyrr en varði
var róður þeirra orðinn hægur og
hljóðlátur, líkast því sem þeir læddu
árunum í sjóinn til þess að trufla
ekki þessa hljóðu, undursamlegu
tign. Það var sem gulldropar hryndu
af klunnalegu árunum við hvert ára-
tog. Hver hóll og hvert barð í landi
var vafið rauðgullinni srikju, hvert
sem litið var. Hástemmdari tign og
fegurð fær aldrei nokkurt mannlegt
auga litið. Og sem í leiðslu lögðum
við upp áuarnar og horfðum berg-
numdir á þessa sýn. Meira að segja
fuglar bjárgsins, sem aldrei þagna,
sátu hljóðir og agndofa þessa.stund,
meðan sólin var að renna sér undir
hafsbrúnina.
Við höfðum hagað ferð okkar svo,
að við höfðum austur-fallið með
okkur austur, en heim aftur átti
vesturfallið að flýta för okkar. Okkur
sóttist greitt austur. Róðurinn var
okkur leikur einn í svona veðri. Þó
held ég, að fáa fýsti að fara þessa
leið róandi nú til lítils eða einskis
hagnaðar, svo sem útlit var fyrir um
okkar ferð.
í kringum miðja óttu voruni við
komnir austur í Holllaugsvík og
brýndum bátnum hjá hvalshræinu,
sem ekki virtist í fljótu bragði vera
en beinin tóm. Hvernig urðum við
varir við neitt það, er gæfi til kynna,
að Grunnvíkingar væru hér enn.
Hugðum við, að þeir mundu hætta
skurðinum og famir til síns heima.
Beindist athygli okkar nú að hvaln-
um, og sáum við brátt, að þar mætti
kroppa eitthvað, því að víða hafði
spik og kjöt sigiö niður með síðum
skepr.unnar og undir hana. Þegar
búið var ao skera og opna að ofan,
varð okkar furðu vel ágengt, og náð-
um við mörgum vænum bita. Dugði
nú vel hákarlalensan, svo sem til var
ætlazt. Töldum við gerð okkar hafa
orðið hina giftusamlegasta.
En Adam var ekki lengi í Paradís.
Klukkan var eitthvað í kringum sex.
Sóhn var komin svo hátt á loft, að
hún náði að skína þarna inn í vík-
ina. Lýsið vall og rann um alla
fjöruna, og hitinn var að verða lítt
þolandi, svo að við ákváðum að hætta
skurðinum, enda komið hátt í bátinn
Verður þá einhverjum litið heim að
Bjarnarnesi, og sáum við þá að þar
var tekið að rjúka. Blágráa reykjar-
súlu lagði þráðbeint upp í hið hreina
og tæra morgunioft. Þó að upp hefði
verið kveðinn yfir okkur þremenn-
ingum dauðadómur, hefðum við ekki
orðið skelkaðri heldur en að sjá
„þessa sakleysilega reykjarstróka
625
IIMINN - SUNNUDAGSBLAO