Tíminn Sunnudagsblað - 12.07.1964, Blaðsíða 17

Kláfur er á Jökulsá, skammt frá ÉiríksstöSum. (Ljósm.: Þorstelnn Jósepsson).
för séra Bjarna Jónssonar. — Bæn-
hús hafði verið á Brú allt
frá Kaþólskum sið.- Á búsetu-
tíma Einars og Sólveigar, 1776, var
það löggilt til messugerðar. Eftir
það áttu Eiríksstaðarmenn messu-
sókn þangað fram til 1911, sem síð-
ar getur.
Þeir feðgar, Einar og Þorkell, dóu
1810 og 1811. Við búi tók þá Gunn-
laugur, sonur Þorkels. Hann var
kvæntur Guðrúnu Finnsdóttur frá
Skeggjastöðum á Jökuldal, systur
séra Sigfúsar Finnssonar í Hofteigi.
Árið 1816 hafa þau 13 manns í búi,
þar af fjóra vinnumenn og þrjár
vinnukonur —hafa því sýnilega rek-
ið stórbú.
Gunnlaugur Þorkelsson varð braut
ryðjandi i ræktun sauðfjár og kyn-
bótum þess af eigin stofni. Að dæmi
hans í því efni fóru eðlilega fyrstir
nágrannabændur á Brú, Hákonar-
stöðum og í Möðrudal.
Upphaflega var þessi kynbætti
sauðfjárstofn nefndur Eiríksstaðafé,
en síðar einnig kendur við Möðrudal,
Brú og Hákonarstaði. Eftir að hann
var orðinn útbreiddur á Efra-Jökul-
dal, var hann nefndur einu nafni
Jökuldalsfé.
Brátt tóku bændur á Fljótsdalshér-
aði að fá af Jökuldal hrúta til kyn-
bóta á fé sínu. Páll sagnfræðingur
Melsted getur þess í endurminning
um sínum af Austurlandi, að faðir
sinn, Páll Melsted sýslumaður á
Ketilsstöðum, hafi bætt sauðfé sitt
með hrútum af Jökuldal. Guttormur
prófastur Pálsson í Vallanesi lýsir
árangrinum af kynblöndun við
Jökuldalsfé í Austfjarðalýsingu
sinni. Þegar Þingeyingar tóku að
bæta sauðfé sitt um 1850, fengu
þeir til þess hrúta frá Möðrudal og
af Jökuldal.
Frumkvæðis Gunnlaugs bónda Þor
kelssonar á Eiríksstöðum til kynbóta
sauðfjár af innlendum stofni hefur
minni athygli og viðurkenning verið
veitt en vert er.
Gunnlaugur bjó á Eiríksstöðum,
til banadægurs, 1857. Alllöngu fyrr
hafði hann sökum heilsubrests feng-
ið Jón Jónsson, einn af Möðrudals-
bræðrum, til að standa fyrir búi sínu
og þá að sjálfsögðu einnig fyrir fjár-
ræktinni. Gunnlaugur náði heilsu aft
ur og tók við búsforráðum, en Jón
kvæntist Guðrúnu, dóttur hans
(1836), og fékk ábúð á jörðinni með
tengdaföður sínum og alla jörðina
eftir hans dag.
Jón og Guðrún voru samvalin að
atgervi og áliti. Hún var orðlögð fyr-
ir greind og ættvísi, hann fyrir vöxt
og vænleik, nær til jafns við
Metúsalem, bróður hans 1 Möðrudal.
Hann þótti og afburða fjármaður og
mikill búhöldur.
Stuttur var búskapur Jóns í ein-
býlinu. Hann dó 23. marz 1860, tæp-
lega sextugur að aldri. Séra Þorvald-
ur Ásgeirsson í Hofteigi skrifaBi
mjög lofsamlega um hann í blaðið
Norðra á Akureyri.
Guðrún bjó eftir mann sinn með
forsjá sona sinna, Jóns og Gunnlaugs.
Tveimur árum eftir dauða manns
síns keypti hún jörðina. Vottar það
þrifnaðinn í búskap þeirra Jóns. Síð-
an hafa Eiríksstaðir verið í sjálfs-
ábúð eftir aldalanga leiguábúð í tíu
ættliði niðja Þorsteins jökuls.
Með hjúskap Jóns og Guðrúnar
tengdist Brúarætt og Möðrudalsætt,
hvort tveggja þróttmiklar ættir.
Dætur Jóns og Guðrúnar voru Aðal
björg, gift ísaki Jónssyni verzlunar-
stjóra á Seyðisfirði, Anna, síðari
kona Gísla Jónssonar gullsmiðs á
Seyðisfirði, Guðlaug, gift Jónasi Ei-
rikssyni, síðar skólastjóri á Eiðum,
Ragnhildur og Sigurbjörg (giftust
ekki). Guðlaug og Jónas giftust á
Eiríksstöðum haustið 1880 22. októ-
ber og bjuggu þar á móti móður
hennar fjögur næstu fárdagaárin, en
síðar á Ketilsstöðum i Hlíð, áður en
Jónas varð skólastjóri.
Haustið 1867 (8. nóveinber) kvænt
ist Jón, sonur Guðrúnar, systrungu
sinni, Aðalbjörgu Metúsalemsdóttur
frá Möðrudal, og fékk ábúð á móti
móður sinni, en Gunnlaugur stóð
fyrir búi hennar. Jón hafði fengið
fótamein illkynja um öklalið og lézt
af því — að talið va r— 21. septem.-
ber 1873, rúmlega fertugur að aldri.
Hann var sem faðir hans mikill mað-
T 1 M 1 N N — SUNNUDAGSBLAÐ
64