Íslendingaþættir Tímans - 12.05.1971, Side 16

Tómasína Ingibjörg TómasdóttLr
Fædd 27. apríl 1884.
Dáin 25. janúar 1971.
Við þá fregn að hún væri horf-
in sjónum, horfinn sá möguleiki
að mæla hana málum og njóta yls
frá auðugu hjarta hennar, titraði
tregasár strengur í hverju brjósti,
sem unni henni, tilfinning saknað-
arins var lík og þegar hárfínn
hörpuómur líður út í þögnina, ilm
ur blómsins hverfur og mildur
geislinn hnígur að djúpi. Ástvinir
áttu hér mikið að missa, en eru
þó auðugir eftir, því að þeir og
aðrir, sem áttu hér samleið um
lengri eða skemmri veg, geyma
minningu, sem mun fegra líf
þeirra fram að hinzta kveldi.
Hver sem slík áhrif hefur á föru
neyti sitt og umhverfi má með
réttu heita óskabarn.
Góðar vættir g áfu Tómasínu
Tómasdóttur í vöggugjöf það gull,
sem í höndum hennar á langri ævi
leið reyndist hvoru tveggja kyndill
og lyfsteinn, sem lýsti og græddi
og varð þannig hennar eigin og
annarra auðlegð. Slíkir rnenn
rnunu eigi hverfa, þótt móðir jörð
feli í skauti sér það, sem henni
er helgað. Þeir lifa með okkur í
verkum sínum, og vinarástúð og
perlunum fjölgar á festi minning-
anna.
Tómasína Ingibjörg Tómasdóttir
fæddist þann 27. apríl árið 1884
að Hróarsstöðum í Fnjóskadal. For
eldrar hennar voru Tómas Jónas-
son bóndi og skáld á Hróarsstöð-
um og kona hans, Björg Emilía
Þorsteinsdóttir frá Hlíðarenda í
Bárðardal. Tómas var af Reykja-
ætt í Fnjóskadal. Jónas faðir hans
var Bjarnason, Jónssonar Péturs-
sonar frá Reykjum. Kona hans og
móðir Tómasar var Sigríður Jóns-
dóttir, fósturdóttir Tómasar Jóns-
sonar bónda á Veturliðastöðum.
Ein af systrum Tómasar á Hróars-
stöðum var Sigríður kona Hall-
gríms Ólafssonar bónda í Fremsta-
felli í Köldukinn, en þau voru for-
eldrar Jónasar Hall friðdómara í
Norður-Dakota, föður Steingríms
Hall tónskálds. Önnur systir Tóm-
asar var Guðrún, gift Bjarna Jó-
hannessyni ættfræðingi frá Sel-
landi í Fnjóskadal. Þriðja systirin
var Guðný kona Guðlaugs Jóhann-
essonar bónda á Þröm í Eyjafirði.
Þau voru, sem kunnugt er, foreldr
ar sr. Sigtryggs á Núpi og þeirra
systkina.
Tómas missti föður sinn árið
1852, en móðir hans var þá látin
fyrir nokkrum árum. Allmörg
næstu árin mun Tómas hafa verið
vinnumaður eða lausamaður í
Fnjóskadal, Bárðardal og Eyjafirði.
En þegar hann kvæntist heimasæt-
unni á Hlíðarenda, tók hann þar
við búi, en fluttist vorið 1874 að
Hróarsstöðum í Fnjóskadal og bjó
þar til æyiloka.
Þau Tómas og Björg eignuðust
margt barna og komust sex á full-
orðinsaldur: Sigrún, Jón Emil,
Helga, Ármann, Jónas og Tómas-
ína. Hún fæddist að föður sínum
látnum og var eftir honum heitin.
Tómas Jónasson var fluggreind-
ur og um margt hinn merkilegasti
maður. Hugur hans mun snemma
hafa hneigzt til bókar, þóa ð eigi
væri kostur skólagöngu. Má það
teljast mikill skaði að hæfileikar
þessa sérstæða manns fengu ekki
notið sín sem skyldi sökum efna-
skorts og erfiðrar aðstöðu. Lætur
að líkum að búsýsla hafi ekki ver-
ið beint við hæfi Tómasar. Dag-
bækur hans og minnisblöð frá ár-
unum 1857—1883 munu sýna
mjög glögglega hvert hugur hans
stefndi, —- til bóklegra fræða og
skáldskapar. Tómas var prýðilega
skáldmæltur og er nokkuð til af
skáldskap hans. Væri verðugt að
safna slíku til varðveizlu og taka
saman þátt um þennan bókmennta-
mann í bændastétt. Akureyrar-
blöðin munu hafa flutt efni eftir
Tómas, einkum minningargreinar
og erfiljóð. En hann mun einnig
hafa ritað ýmislegt um uppeldis-
mál, búskap og garðrækt. Birtist
sumt af því í sveitablöðum, sem
út voru gefin í heimahögum hans.
Tómas hafði án tilsagnar komizt
svo niður í dönsku og ensku að
hann get lesið bækur á þeim mál-
um sér að gagni. Þrátt fyrir kröpp
kjör tókst honum að afla sér
merkra bóka. Bókareikningar hans
sýna, að hann hefur keypt dýrar
orðabækur og ýms rit á dönsku og
ensku, einkum um skáldskap og
heimspeki. Einnig mun hann hafa
verið áskrifhndi að ritum eftir
Shakespeare og fengið þau í hend-
ur allmörg. Þá má sjá að hann
hefur keypt biblíuna á ensku vafa-
laust til hjálpar við enskunámið. í
bókmenntafélagið gekk hann árið
1864 og efalaust hefur hann not-
fært sér þær bækur íslenzkar, sem
völ var á. En mesta áhugaefni Tóm-
asar var leikritagerð. Frá hans
hendi eru til fjögur leikrit og er
„Yfirdómarinn“ þeirra þekktast
og vinsælast.
Tómas á Hróarsstöðum lézt ár-
ið 1883, aðeins 48 ára að aldri. Við
það áfall sundraðist heimilið. Ekkj
an varð að skiljast við börn sín og
fela þau öðrurn á hendur, utan
yngstu dótturina, Tómasínu, sem
fylgdi henni að Steinkirkju
í Fnjóskadal. Þar gafst þeim mæðg
um hið bezta athvarf hjá hjónun-
um Sigtryggi Guðlaugssyni og Þor-
björgu Hallsdóttur og börnum
þeirra. Tengdust þar þau bönd
traustrar vináttu, sem ekki slitn-
uðu í straumi áranna. Er Ólöf
Sigtryggsdóttir frá Steinkirkju og
sr. Sigtryggur Guðlaugsson flutt-
ust að Þóroddsstað í Köldukinn,
þar sem sr. Sigtryggur þjónaði í
nokkur ár, fór Tómasína með
þeim, en hvarf síðan vestur til ísa-
fjarðar. En þangað voru þá fluttar
systur hennhr, Sigrún og Helga og
einnig var þar" busettur bróðir
hennar, Jónas, tónskáld og söng-
stjóri, sem með störfum sínum að
margþættum menningarmálum,
markaði djúp spor vestur þar, svo
sem kunnugt er.
Dvöl Tómasínu á ísafirði varð
ekki löng. Fnjóskadalur heimti
dóttur sína aftur heim. Þar ófust
16
ÍSLENDINGAÞÆTTIR