Vikublaðið


Vikublaðið - 29.04.1994, Blaðsíða 5

Vikublaðið - 29.04.1994, Blaðsíða 5
VIKUBLAÐIÐ 29. APRIL 1994 Kaupmáttarrýrnun, atvinnuleysi og „fríður" á vinnumarkaðinum: Lægstu ráðstöfun- artekjur í áratug Kaupmáttur ráðstöfunartekna launafólks á hinum almenna yinnumarkaði er nú sá lægsti síðan 1985 eða í nær áratug, en hér er átt við þann pening sem fólkið heldur eftir þegar búið er að draga frá skatta og önnur gjöld. Hefur kaupmáttur ráðstöfunartekna skerst á sex af und- anförnum sjö árum, miðað við að spá Þjóðhagsstofnunar standist fyrir yfir- standandi ár. Á síðustu árum náði kaupmátturinn hæst árið 1987, en frá þeim tíma hefurhann skerst um 20 prósent miðað við fyrstu tölur á þessu ári. Fólksem hafði 113 þúsund krón- ur á mánuði til ráðstöfunar árið 1987 hefur í dag 90 þúsund krónur miðað við fast verðlag. Þrjú prósent kaupmáttar- lækkun á síðasta ári Ymsar ástæður eru fyrir minnkandi kaupmætti og ekki bara „erfiðar ytri aðstæður". Kannski vegur hvað þyngst að skatthlutfallið hefur hækkað afar mikið, skattleysismörk hafa lækk- að að raungildi og dregið hefur úr yf- irvinnu um leið og atvinnuleysi hefur vaxið gífurlega. Ofan á þetta hefur ríkt „þjóðarsátt", þar sem aðilar vinnu- markaðarins hafa samið um litlar og engar kauphækkanir. Reyndar sýnir reynsla síðustu ára að það er búið að kollvarpa öllum gömlum kenningum um að launþegahreyfingin beiti sér gegn hægri stjórnum með verkföllum og öðrum vinnustöðvunum - núver- andi ríkisstjórn hefur fengið áður óþekktan frið til að athafria sig án þess að þurfa að óttast læti á vinnumarkaði. Og breytir þessu í engu verkfall meinatækna sem nú stendur yfir. í fréttabréfi Kjararannsóknar- nefndar kemur fram að frá fjórða árs- fjórðungi 1992 til sama ársfjórðungs 1993 hafi mánaðarlaun landverkafólks í ASÍ hækkað úr 110.700 krónum í 113.100 krónur að meðaltali, miðað við fólk í fullu starfi. Þetta er 2,2 pró- sent bein hækkun, en með tilliti til hækkunar framfærslukostnaðar lækk- aði kaupmáttur launanna um 2,9 pró- sent. Á sama tíma hefur meðalfjöldi vinnustunda aukist úr 46 í 46,5 stund- ir á viku hjá fólki í fullu starfi. Með öðrum orðum lengdist vinnudagurinn en kaupmátturinn minnkaði. Verkamenn lækka mest en skrifstofukarlar minnst Þróunin varð að vísu nokkuð mis- jöfn eftir einstökum starfsstéttum landverkafólks í ASI, eins og kemur fram á meðfylgjandi töflu. Til að halda kaupmættinum hefðu launin þurft að hækka um 5,3 prósent, en sem sjá má náði aðeins ein starfsstétt því, verkakonur í ASÍ, en hjá þeim hækkuðu heildarlaunin úr tæpum 85 þúsund í rúm 89 þúsund á mánuði. Athyglisvert er að verkakonur í ASI sem störfuðu hjá ríkinu lækkuðu í launum á sama tíma eða um 1,5 pró- sent. Verkakonur hjá ríkinu, iðnaðar- menn, afgreiðslukonur og verkakarlar hjá ríki og borg áttu það sameiginlegt að hafa lækkað í launum í beinum krónum. Hjá þessum starfsstéttum var um sex til sjö prósent lækkun kaup- máttar á ári, sem er mjög áþreifanleg lækkun. Sem fyrr segir er kaupmáttur nú al- mennt sá lægsti síðan 1985 og á síð- ustu árum náði hann hæst árið 1987. Frá þeim tíma hefur kaupmáttur ráð- Þróun héildarlauna verkafólks á síðasta ári Þannig þróuðust heildarlaun starfsstétta milli fjórða ársfjórð- ungs 1992 og 1993. Til að halda kaupmætti hefðu laun þurft að hækka um 5,3 prósent. Starfsstéttir mán.laun'92 mán.laun '93 breyting Verkakarlar ASÍ......................... 106.900 110.700 +3,6% Verkakarlar ríki.......................... 126.600 121.700 -3,9% Verkakarlar borg........................ 115.500 113.900 -1,4% Verkakonur ASÍ......................... 84.700 89.400 +5,5% Verkakonur ríki.......................... 75.700 74.600 -1,5% Verkakonur borg........................ 71.800 73.200 +2,0% Iðnaðarmenn ASÍ...................... 142.900 141.100 -1,3% Iðnaðarmenn ríki....................... 163.900 163.100 -0,5% Iðnaðarmenn borg..................... 140.800 139.300 -1,1% Afgreiðslukarlar......................... 124.800 129.600 +3,8% Afgreiðslukonur......................... 91.600 90.500 -1,2% Skrifstofukarlar......................... 140.900 141.200 +0,2% Skrifstofukonur.......................... 100.400 104.900 +4,5% Kaupmáttur heildarlauna frá 1987 Þróun kaupmáttar frá 1987 sýnir 15,5 prósent rýrnun hjá land- verkafólki í ASÍ, en afgreiðslukörlum og skrifstofukonum hefur best tekist að stíga á bremsumar. Starfsstéttir 1987 1993 breyting Verkakarlar................................ 100 82,1 -17,9% Verkakonur................................ 100 85,4 -14,6% Iðnaðarmenn.............................. 100 83,7 -16,3% Afgreiðslukarlar.......................... 100 93,6 - 6,4% Afgreiðslukonur.......................... 100 85,5 -14,5% Skrifstofukarlar........................... 100 87,2 -12,8% Skrifstofukonur........................... 100 . 92,3 - 7,7% ASÍ-landverkafólk....................... 100 84,5 -15,5% Hvað verður eftir í buddunni? Launin 1987 og 1994 eftir skatt (sem hefur hækkað úr 35,2 pró- sent í 41,84 prósent) og persónuafslátt (sem hefur lækkað úr 26.590 í 23.915 krónur). Það athugist að enn er eftir að draga gjöld eins og orlof og lífeyrisiðgjöld frá. Starfsstétt........................................1987 1994 mismunur % Verkakarlar........................... 13.900 88.300 25.600-22,5% Verkakonur........................... 95.200 75.900 19.300-20,3% Iðnaðarmenn........................ 139.600 106.000 33.600-24,1% Afgreiðslukarlar.................... 112.600 99.300 13.300-11,8% Afgreiðslukonur.................... 92.500 76.500 16.000-17,3% Skrifstofukarlar.................... 133.600 106.000 27.600-20,7% Skrifstofukonur..................... 98.700 84.900" 13.800-14,0% Samanlagt............................ 113.100 89.700 23.400-20,7% Friðurinn á vinnumarkaðinum Vinnustöðvanir og þátttaka í þeim 1970-1993. Miðað við fjög- urra ára tímabil er átakaleysið síðustu árin einsdæmi í nútíman- um, ekki síst ef miðað er við ófriðinn sem ríkti 1974 til 1977 á valdatíma ríkisstjórnar Geirs Hallgrímssonar. Ar Vinnu-stöðvanir Dagar Fjöldi þátttakenda 1970-73 82 273 19.324 1974-77 631 251 127.853 1978-81 43 201 39.327 1982-85 38 300 59.548 1986-89 69 871 22.949 1990-93 14 87 1.452 (þaraf 1993 2 51 13) Ráðstöfunartekjur meðalmannsins í ASÍ hafa lækkað að raungildi úr 113 þúsund í 90 þús- und krónur frá 1987. Kaupmáttur landverkafólks dróst saman um þrjú prósent á síðasta ári og lækkar enn. stöfunartekna á mann lækkað um 20 prósent að meðaltali. Frá 1987 til 1993 lækkaði kaupmáttur heiidar- launa ASI-landverkafólks um að með- altali 15,5 prósent, en þróunin var einstökum starfsstéttum misjafnlega óvilhöll. Þannig sýna gögn Kjararannsókn- arnefndar að afgreiðslukörlum og skrifstofukonum hefur tekist best upp við að verja kaupmátt sinn frá 1987, hjá þeim hefur hann lækkað um „að- eins" 6,5 til 7,7 prósent, en mest hefur kaupmáttur heildarlauna lækkað hjá verkakörlum eða um nær 18 prósent. Goðsögnin um grimmdina gagnvart hægri stjórnum Astæðan fyrir því að kaupmáttur ráðstöfunartekna hefur lækkað meira en kaupmáttur heildarlauna er ekki síst aukin skattheimta hins opinbera þegar venjulegir launaþrælar eru ann- ars vegar, Síðari hluta árs 1987 var skatthlutfallið 35,2 prósent og per- sónuafslátturinn 26.590 krónur á nú- virði. Voru skattleysismörkin þá 75.530 krónur á verðlagi dagsins í dag. Nú er skatthlutfallið 41,84 pró- sent og persónuafslátturinn 23.915 krónur. Skattleysismörkin eru komin niður í 57.150 krónur. Þannig er því staðan hjá launafólki gagnvart Friðrik Sophussyni og hans kónum: Skatthlutfallið hefur hækkað um 6,64 prósentustig, persónuafslátt- urinn hefur lækkað um 2.675 krónur að raungildi eða um 10 prósent og skattleysismörkin hafa lækkað um 18.400 krónur eða um tæpan fjórðung að raungildi. Frammi fyrir minnkandi kaupmætti og miklu atvinnuleysi blasir við að síðustu fjögur árin, 1990 til 1993, hafa verið þau rólegustu um árabil þegar litið er tíl verkfalla. 1993 voru aðcins tvær vinnustöðvanir, verkfall tveggja stýrimanna á Ilerjólfi í 49 daga og verkfall 11 starfsmanna á leikskóla og í áhaldahúsi Fáskrúðsfjarðar í rvo daga. A þessu fjögurra ára tímabili urðu vinnustöðvanir „aðeins" 14 í alls 87 daga og voru þátttakendur í það heila 1.452. Til samanburðar má nefna að á fjögurra ára tímabili 1974 til 1977 var fjöldi vinnustöðvana 631 í alls 251 daga með þátttöku 127.853 manna. Reyndar hefur veruleiki síðustu ára kollvarpað öllum kenningum um að launþegahreyfingin sé hægri stjórnum sérlega grimm. Rólegustu árin á síð- asta aldarfjórðungi eru 1983, 1990 og 1993. Aðeins eitt tímabil styður kenning- una; á valdatíma ríkisstjórnar Geirs Hallgrímssonar 1974 til 1977 var mikrð um verkföll. Að því tímabili slepptu er meðaltalið hjá „hægri" stjórnum 12 til 13 vinnustöðvanir um 4.600 manna í 42 daga, en hjá „vinstri" stjórnum 10 vinnustöðvanir um 6.800 manna í 120 daga. % re-

x

Vikublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vikublaðið
https://timarit.is/publication/310

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.