Morgunblaðið - 05.03.2005, Page 37

MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 5. MARS 2005 37
UMRÆÐAN
MENNTAMÁLARÁÐHERRA
hefur boðað frumvarp um styttingu
náms til stúdentsprófs. Allt bendir
til þess að þar verði
lagt til að nám í fram-
haldsskóla taki þrjú ár
í stað fjögurra og hluti
af námsefni fram-
haldsskólans verði
flutt til grunnskólans.
Flestir skólameist-
arar framhaldsskóla
telja vel mögulegt að
stytta nám til stúd-
entsprófs um eitt ár
en sú leið sem mælt
er með í áðurnefndri
skýrslu hugnast fæst-
um þeirra eins og sjá
má af nýlegum við-
tölum og greinum í Mbl. Sömu
skoðun lýsti formaður Skólastjóra-
félags Íslands nýlega. Hún taldi
vænlegra að stytta grunnskólann.
Hvetjandi og einstak-
lingsmiðað nám
Síðustu þrjátíu árin hefur orðið
gríðarleg þróun í framhaldsskólum
landsins sem miðar sérstaklega að
því að námsefni, námsform og
námshraði séu sniðin nánast að
hverjum einstaklingi. Þessi þróun
hefur ekki orðið vegna fyrirmæla
„að ofan“ heldur hafa skólarnir
unnið að bættu námsumhverfi af
miklum metnaði og í samkeppni
hver við annan. Þannig hafa nem-
endur fjölbreytt val um náms-
brautir, þeir geta valið sér bekkja-
skóla eða áfangaskóla, dagskóla,
kvöldskóla eða fjar-
nám og í áfangaskól-
unum hafa þeir nánast
sjálfdæmi um hve
marga áfanga þeir
velja sér á hverri önn
þó að ákveðnu lág-
marki uppfylltu.
Með því að nem-
endur framhaldsskól-
anna hafa árum saman
getað stjórnað náms-
hraða sínum ljúka þeir
stúdentsprófi á allt frá
þremur árum og upp í
fimm og hálft ár.
Þannig ljúka margir
nemendur einingunum 140 á þrem-
ur og oftar á þremur og hálfu ári
án nokkurrar eftirgjafar. Öðrum
hentar að vera lengur og veigamik-
il ástæða þess er dýr lífsstíll unga
fólksins sem kallar á vinnu með
skóla og verður fremur að laga
skólana að þeim aðstæðum heldur
en afneita þeim. Með mikilli fjölgun
þeirra sem ljúka stúdentsprófi eru
líka fleiri sem þurfa meira fyrir
náminu að hafa og nýta til þess
meiri tíma.
Annað sjónarhorn
Þróun grunnskólanna hefur orðið
nokkuð á annan veg. Mikil áhersla
hefur verið lögð á félagslega aðlög-
un og samskipti nemenda með
áherslu á að jafnaldrar séu saman í
stað þess að velja saman nemendur
eftir þroska eða námsgetu. Þeir
sem minna mega sín hafa notið sér-
staks stuðnings, bæði innan og ut-
an námshópsins. Mjög lítil hreyfing
er á nemendum á milli námsára.
Þar stöndum við langt að baki
Dönum sem finnst ekki tiltökumál
að færa börn ári fyrr, eða ári
seinna, úr leikskóla í grunnskóla og
þar er algengt að í námshópi í
grunnskóla séu börn úr þremur ár-
göngum. Til þess að koma til móts
við þá sem mesta námsgetuna hafa
hefur grunnskólinn í vaxandi mæli
boðið nemendum 10. bekkjar nám í
framhaldsskóla í stað valgreina í
verk- og listnámi. Ekki hefur
skipulega verið unnið að því að út-
skrifa nemendur einu ári fyrr úr
grunnskóla þó að fyrirmyndin blasi
við í framhaldsskólunum og allar
heimildir séu fyrir hendi í lögum og
námskrám. Skýtur þar nokkuð
skökku við í samanburði þegar
svigrúm grunnskóla er tíu ár en
framhaldsskóla fjögur ár. Enn
styrkir það röksemdir um meira
svigrúm í grunnskóla að með 10
ára skólaskyldu og lengra skólaári
hefur skólatími lengst um sem
næst tvö skólaár á meðan hann
hefur lengst um 12 vikur eða 1⁄3 úr
skólaári í framhaldsskóla. Eftir
sem áður væri eðlilegt og í sam-
ræmi við þarfir nemenda að ein-
hver hluti þeirra lyki grunnskóla á
10 árum.
Áfangakerfi er góð lausn
Hugmyndin um að koma á
áfangakerfi á unglingastigi grunn-
skólans og útskrifa flesta þá, sem á
annað borð stefndu á stúdentspróf,
eftir 9 ára nám er viðruð í skýrsl-
unni en ekki útfærð. Ég er sann-
færður um að sú lausn nægir ein
og sér. Með því eru einstaklings-
þarfir best uppfylltar. Helstu rök-
semdir gegn henni eru annars veg-
ar að það sé ekki heppilegt að
senda börn hinna dreifðu byggða
ári fyrr að heiman og hins vegar að
þau séu betur sett eitt ár enn í
vernduðu umhverfi grunnskólans.
Hvað varðar fyrri röksemdina kem-
ur í ljós við athugun á búsetu 16
ára nemenda í framhaldsskólum í
gögnum Hagstofu fyrir árið 2003
að af 3.902 eiga aðeins 274 þeirra
eða 7% lögheimili svo langt frá
framhaldsskóla að hvorki getur
komið til heimanganga né akstur.
Síðari röksemdin um nauðsyn hins
verndaða umhverfis grunnskólans
orkar tvímælis í ljósi þess að sjálf-
ræðisaldur hefur verið hækkaður í
18 ár og starfsemi framhaldsskóla
hefur tekið miklum breytingum í
kjölfarið. Eftirlit með félagslífi hef-
ur stóraukist og reglulegt samstarf
við foreldra hefur víðast verið tekið
upp.
Aukin þjónusta – meiri gæði
Með því að auka sveigjanleika og
taka meira mið af þroska og náms-
getu nemenda frá því í leikskóla og
með því að koma á áfangakerfi á
unglingastigi grunnskólans gætu
flestir nemenda grunnskólans út-
skrifast eftir 9 ára nám. Með
óbreyttum framhaldsskólum er fyr-
ir hendi nægur sveigjanleiki fyrir
þá sem þess óska að stytta námið
um hálft ár og þeir afkastamestu
geta lokið stúdentsprófi á þremur
árum, átján ára gamlir.
Þetta er mögulegt án þess að
skerða þær námskrár sem nú eru í
gildi. Ekki væri heldur ástæða til
að lengja skólaárið í framhalds-
skólum og breyta öllum áfangalýs-
ingum með miklum kostnaðarauka.
Á þennan hátt tækist bæði að
stytta meðalnámstíma til stúdents-
prófs um a.m.k. eitt ár og tryggja
að námið veitti jafngóðan eða betri
undirbúning fyrir nám á há-
skólastigi. Mestu skiptir að með
þessu móti fengi sérhver nemandi
kærkomið tækifæri til að vera í að-
alhlutverki í metnaðarfullu og
skapandi skólastarfi.
Stúdentspróf –
þarfir nemenda í fyrirrúmi
Guðmundur Birkir Þorkelsson
fjallar um styttingu náms til
stúdentsprófs ’Þetta er mögulegt án þess að skerða
þær námskrár sem nú
eru í gildi.‘
Guðmundur Birkir
Þorkelsson
Höfundur er skólameistari Fram-
haldsskólans á Húsavík.