Fréttablaðið - 30.11.2003, Síða 19

18 30. nóvember 2003 SUNNUDAG
■ Viðskipti
Kastljósið beindist að kjörumstjórnenda þegar tilkynnt var
um valréttarsamninga stjórnenda
Kaupþings Búnaðarbanka. Kjör
æðstu stjórnenda hafa verið á
uppleið um allan heim. Sú þróun
hefur teygt anga sína til Íslands.
Bandaríkin hafa farið fremst í
flokki og leitt þessa þróun, eins og
á svo mörgum sviðum viðskipta-
lífsins.
Tímariti Economist hefur
fylgst með þróun launa stjórn-
enda um áratugaskeið. Blaðið hef-
ur verið gagnrýnið á þessa þróun;
bæði hvað varðar
laun stjórnenda,
svo og kauprétti
þeirra í fyrirtækj-
um.
Valréttarsamn-
ingar stjórnenda
hlutafélaga náðu
líklega hámarki í
t æ k n i b ó l u n n i
miklu í lok tíunda
áratugarins. Vaxt-
arfyrirtæki í
t æ k n i g e i r a n u m
sáu sér hag í því að
greiða stjórnend-
um sínum í formi
kaupréttar í stað
hærri launa. Væntingar til þess-
ara fyrirtækja voru miklar og í
sumum tilvikum varð eignaaukn-
ing forstjóranna gríðarleg, á
pappírunum að minnsta kosti.
Þessi þróun smitaði út frá sér. Í
maíhefti Economist árið 1999 er
spurt hvort nokkur forstjóri geti
verið 200 milljón dollara virði,
hversu góður sem hann annars
kunni að vera. Verðbréfabólan
var í hámarki og stjórnendur fyr-
irtækja tóku inn stórar summur í
kaupaukum ýmiss konar. Mel
Karmazin, yfirmaður CBS-sjón-
varpsstöðvarinnar, þénaði 200
milljónir dollara, á annan tug
milljarða, árið 1998. Launin hans
og bónusar voru 9,8 milljónir doll-
ara, um 700 milljónir. Restina
fékk hann í gegnum valréttar-
samninga. Hann var þó ekki nema
hálfdrættingur á við starfsbróður
sinn hjá Walt Disney sem hafði
576 milljónir dollara upp úr krafs-
inu. „Það hefur aldrei verið betra
að vera forstjóri,“ sagði
Economist árið 1999 og gagnrýndi
það að stjórnendur fláðu feitan
gölt á kostnað hluthafa. Meðal
þeirra sem töldu kaupréttarsamn-
inga vond býti var hinn kunni
fjárfestir Warren Buffet, sem
taldi þá skila litlu og vera dýra
fyrir hluthafa.
Formælendur nýja hagkerfis-
ins voru á öðru máli. Kaupréttar-
samningar gerðu til að mynda
Jeff Bezos forstjóra Amazon.com
kleift að stela fimmtán manns úr
tæknideild verslunarrisans Wal-
Mart. Stemning var í kringum
Amazon þó mikill halli væri á
rekstri þess. Wal-Mart var hins
vegar arðsamt fyrirtæki. Hækk-
un hlutafjár þess sagði aðra sögu.
Bréf Amazon hækkuðu um 995%
árið 1998 á meðan bréf Wal-Mart
hækkuðu um 83%. Þetta átti þó
eftir að breytast.
Græðgi fellir þjóðhetju
Kaupréttir stjórnenda komust í
hámæli í kjölfar hneykslismála á
Wall Street. Enron-hneykslið og
bókhaldsbrellur World.com skuku
stoðir hlutafjármarkaðarins á
Wall Street og rýrði traust stjórn-
enda stórfyrirtækja. Græðgi
þeirra og kaupréttur höfðu leitt
þá í freistni þess að láta rekstur
fyrirtækjanna líta betur út en
raun var, allt í þeim tilgangi að
halda gengi bréfanna háu í stað
þess að birta raunverulegt gengi
fyrirtækjanna. Hagsmunir stjórn-
enda af því að gengi bréfa héldist
hátt voru að mati margra orðnir
of miklir. Þær upphæðir sem voru
í spilunum gera valréttarsamn-
inga stjórnenda Kaupþings Bún-
aðarbanka að skiptimynt í saman-
burðinum.
Hitt sjónarmiðið er að kaup-
réttarsamningar tengi saman hag
hluthafa og stjórnenda. Almennt
er það talið traustvekjandi þegar
innherjar, stjórnendur, stjórnar-
menn og eigendur kaupa bréf í
fyrirtækjum. Það er til marks um
trú þeirra á framtíð fyrirtækisins.
Til eru þeir almennir fjárfestar
sem elta slík kaup og sumir vænt-
anlega með ágætum árangri. Hins
vegar verja samningar, eins og
þeir sem gerðir hafa verið hér á
landi, stjórnendur fyrir því að
tapa á samningnum. Að margra
mati er slíkt áhættuhvetjandi og
til þess fallið að skammtímasjón-
armið verði ofan á í rekstri fyrir-
tækjanna, fremur en langtíma-
sjónarmið. Skammtímasjónarmið-
in eru í mótsögn við þá almennu
ráðgjöf á fjármálamarkaði að
hlutabréf séu langtímafjárfest-
ing.
Það eru ekki bara valréttar-
samningar sem valda deilum. Í
Bandaríkjunum og víðar eru
margir sem telja að stjórnendur
séu orðnir frekir til fjárins. Auk
þess að hagnast verulega á vel-
gengni fyrirtækjanna eru þeir
jafnframt vel tryggðir, afþakki
eigendurnir frekari þjónustu
þeirra. Gylltar fallhlífar er nafnið
sem risavöxnum starfslokasamn-
ingum hefur verið gefið. Staða
forstjóranna er orðin þannig að
mati margra að þeir græði hvern-
ig sem fer.
Sú umræða sem orðið hefur í
íslensku samfélagi á sér samsvör-
un víða um heim. Stjórnendur
Skandia í Svíþjóð hafa staðið í
ströngu eftir að kjör þeirra
komust í hámæli. Í Bandaríkjun-
um féll stjórnarformaður Kaup-
hallarinnar í New York, Richard
Grasso, af stalli þjóðhetju þegar í
ljós kom að uppsafnaður kaupauki
hans í ár næmi 140 milljónum
dollara, rúmum 10 milljörðum
króna. Grasso varð þjóðhetja þeg-
ar hann kom hjólum markaðarins
í gang á ný eftir 11. september. Á
einni nóttu varð hann holdgerv-
ingur græðgi bandarískra for-
stjóra.
Gagnkvæmar gælur
Laun forstjóra í hlutfalli við
flestar aðrar stærðir efnahags-
lífsins eiga sér sínar skýringar.
Ein skýring er það sem menn
nefna árátta til að gera betur en
meðaltalið. Fyrirtæki sem ráða til
sín forstjóra vilja tryggja að hann
fái ekki betra tilboð frá sam-
keppnisfyrirtækjum. Menn
reikna því út meðaltal þeirra og
gera mun betur. Næsta ráðning
tekur svo mið af því meðaltali
sem hefur hækkað vegna síðustu
ráðningar og þannig koll af kolli.
Eftirsóttustu starfskraftar vinnu-
markaðar njóta því þessara hækk-
ana sem bíta í skottið á sér. Eng-
inn vill borga stjóranum sínum
minna en næsti maður. Menn vilja
senda þau skilaboð að besti for-
stjórinn hafi verið ráðinn. Afleið-
ingin er að laun forstjóra eru
komin úr öllu samhengi við aðra
þætti viðskiptalífsins.
Enn er fjárfestirinn kunni
Warren Buffet kallaður til sög-
unnar. Í bréfi sínu til hluthafa
sjóðs hans, Berkshire Hathaway,
segir Buffet þessa þróun ekki
skrifast á slaka löggjöf, heldur
fremur á það sem hann kallar
„andrúmsloft stjórnarherbergj-
anna“. Viðhorfið sé: „Ef þú klórar
mér, þá skal ég klóra þér.“ Eigin-
leg laun forstjóra hafa ekki
hækkað í sama mæli og kauprétt-
ur, aukagreiðslur og starfsloka-
samningar. Þegar laun stjórn-
enda eru ákveðin eru oftar en
ekki kallaðir til rándýrir ráðgjaf-
ar og segir Buffet þá ráðleggja
háa valréttarsamninga. And-
rúmsloft stjórnarherbergjan
er þannig, segir Buffet, að þ
væri eins og að ropa við matbo
ið í fínu boði að reyna að fá þ
nefndir fyrirtækjanna s
ákvarða laun til að endursko
forstjórasamningana.
Straumurinn er gegn forstjó
laununum. Í alþjóðlegum sam
burði eru íslenskir forstjó
hreinir ölmusumenn. Milljar
forstjórarnir bandarísku stjó
líka margfalt stærri fyrirtækj
en þeir íslensku. Hluthafar
stjórnmálamenn eru farnir
spyrna við fótum. Raddir áhr
mikilla fjármálamanna eins
Warrens Buffets eru farnar að
eyrum sífellt fleiri. Buffet se
að í óefni stefni ef þessi þró
haldi áfram. Launanefndir fy
tækjanna verði að setjast
teikniborðið og teikna upp á ný
Það verði erfitt að finna þá stjó
armenn í skjallbandalagi of
launanna sem stigi fram og h
þor til að brjóta ofurlaunaísinn
haflidi@frettablad
ÖLMUSUMENN
Hávær umræða um stjórnendur Kaupþings Búnaðarbanka dró athygli að háum launum forstjóra. Bandaríkin hafa farið fremst í flokk
harðsvíruðustu kapítalistar telja forstjóra stórfyrirtækja á svo svimandi háum launum að það taki engu tali. Við hlið milljarðaforstjóran
eru íslenskir forstjórar hreinir ölmusumenn.
Geymdu það ekki til morguns
sem við getum gert í dag.
Eins
og
skot
Sími: 505 0400
Fax: 505 0630
www.icelandaircargo.is
Ný
sending!
100 ferðir á viku til 13
áfangastaða í USA og Evrópu
tryggja þér stysta mögulega
flutningstíma með
hagkvæmasta hætti
sem völ er á.
Hér fyrir neðan sérðu dæmi
um verð frá USA og Evrópu
og upptalningu á þeirri
þjónustu sem innifalin er í
verðinu. Við veitum þér
alhliða þjónustu í öllum
þáttum, s.s. gerð tollskjala og
við færum þér vöruna beint
upp að dyrum.
Geymdu það ekki til
morguns sem við getum
gert í dag.
Verðdæmi
New York
17.000 kr./100 kg
m.v. flug frá JFK til Keflavíkur.
Afgreiðslugjald á báðum
flugvöllum innifalið.
Tökum einnig að okkur
tollskýrslugerð og heimakstur
gegn vægu gjaldi.
CARGO
Ofurlaunamennirnir
Umræða um há laun forstjóra er ekki séríslensk. Hneykslismál ofurlaunaforstjóra hafa oft skot
upp kollinum í Bandaríkjunum. Forstjórar stórfyrirtækja taka tugmilljarða á ári í aukagreiðslu
og kauprétti. Jafnvel hörðustu kapítalistum þykir nóg um og vilja snúa þessari þróun við.
WARREN BUFFET
Andrúmsloft stjórnarherbergjanna e
þannig, segir Buffet, að það væri eins
að ropa við matborðið í fínu boði a
reyna að fá þær nefndir fyrirtækjann
sem ákvarða laun til að endurskoða f
stjórasamninganna.
FR
ÉT
TA
B
LA
Ð
IÐ
/R
Ó
B
ER
T
■
Eftirsóttustu
starfskraftar
vinnumarkaðar
njóta því þess-
ara hækkana
sem bíta í
skottið á sér.
Enginn vill
borga stjóran-
um sínum
minna en næsti
maður. Menn
vilja senda þau
skilaboð að
besti forstjórinn
hafi verið ráð-
inn.