Tíminn - 17.05.1975, Blaðsíða 9

Tíminn - 17.05.1975, Blaðsíða 9
".8T8| Ik.ti ,TI iuj]8Íne3UfiJ Laugardagur 17. mai 1975. mm^ ég hefði ekki unnið undir stjórn Johnsons, væri mér eins innan- brjósts. Menn verða að vera sjálf- um sér samkvæmir. Mansfield hefur verið leiðtogi meirihlutans tvisvar sinnum lengur en Johnson, sem gegndi þvi starfi i sex ár. Ég spurði, hvort hann hefði aldrei beitt öldungadeildarmann þvingunum til að tryggja atkvæði, öll þessi fjórtán ár. — Ég kann það ekki og væri ekki rétti maðurinn til sllks. öldungadeildin myndi gjalda rauðan belg fyrir gráan, þegar fram i sækti. Til að -tryggja árangur, er bezta leiðin til að vinna með samþingmönnum min- um sú, að beita rökréttri hugsun, fortölum og málamiðlun. Mansfield leggur á það áherzlu, að hann og leiðtogi republikana i öldungadeildinni, Hugh Scott, geri sér grein fyrir þvi, að þótt þeir séu leiðtogar, verði þeir að taka tilli til annarra öldunga- deildarþingmanna og hafa hemil á stjórnsemi sinni. Tryggja verð- ur að öldungadeildin geri aðeins það, sem er bezt fyrir hana sjálfa og virðingu hennar. Þetta er mjög mikilvægt atriði. Vald eins öldungadeildarþingmanns er svo mikið, að hann gæti valdið mikl- um vandræðum. Ef hópur þeirra tæki sig saman, gæti það valdið þvi, að öldungadeildin hætti að fylgjast með timanum. — Það er mjög gott að vinna með Scott, segir hann. Við leggj- um spilin á borðið, en reynum ekki að leika hvor á annan. Ég vil ekki nefna nein nöfn, en i valdatið Johnsons lögðu menn spilin ekki alltaf hreint á borðið. Þegar L.B.J. var við völd, stjórnaði hann öllu sjálfur. Allir valda- taumar vóru i höndum hans. Ég lærði af þvi að fylgjast með en ekki af reynslu. öldungadeildin gortar oft af ótakmörkuðum umræðum sinum. Ég spurði hvort þingmenn deildarinnar gætu i raun og veru haft áhrif á úrslit atkvæða- greiðslu með rökföstum málflutn- ingi einum saman. — öll þau ár, sem ég hef verið hér, svaraði Mansfield, hef ég að- eins séð þrjá menn breyta úrslit- um atkvæða. Walter George gerði það vegna einhvers atriðis i utan- rikisstefnunni, sem ég man ekki lengur hvað var. Alan Barkley gerði það, er ég ákvað að fá skipaða sameiginlega þingnefnd beggja deilda til að kanna starf- semi CIA. Ég hafði tryggt mér undirskriftir fimmtiu og f jögurra manna. En þegar Barkley hafði talað gegn tillögunni, sat ég uppi með aðeins tuttugu og fjögur at- kvæði. Þriðji öldungadeildar- þingmaðurinn var Ed Muskie, sem kom i gegn frumvarpi með glæsilegri ræðumesnnsku sinni. Hahn bar af I umræðunni og sneri andstæðingum sinum til fylgis við sig. Mansfield benti á, að Muskie hefði unnið kappsamlega að lög- gjöf, sem hans eigið riki, Maine, hafði engan áhuga á. Erfiðustu stundir i lifi öldungadeildarþing- manns eru að hans.sögn, þegar hann ætti, samkvæmt samvizku sinni, að greiða atkvæði geg'n ósk- um samþingmanna sinna. Slika stund lifði hann 1968, vegna frum- varps um eftirlit með sölu skot- vopna. Mansfield minnist þess, að hann fékk um 25-30 þúsund bréf frá Montana gegn frumvarpinu. Það var mesta bréfaflóð, sem hann hefur fengið. — Það var ekki hægt að fá fólk til að skilja þetta. Málið var tilfinningalegs eðlis. Löggjöfin svipti fólkið ekki neinum réttindum. Hún olli engum vandræðum, þar sem fólk er æft i meðferð skotvopna. Lög- gjöfinni var beint gegn afbrota- svæðum borganna. Takmarkið var að koma á nánara eftirliti með sölu skotvopna, og auðvelda lögregluyfirvöldum að hafa hend- ur i hári morðingja. Reyndi Mansfield að „upp- fræða" Montanabúa um málið, áður en hann greiddi atkvæði sitt? — Ég hef aldrei reynt að „upp- fræða" neinn, svaraði hann. Ég hef ávallt fyígt þeirri reglu að hlusta á hinn aðilann. Ég hef það jafnan I huga, að verið gæti að hann hafi rétt fyrir sér. Það eru alltaf tvær hliðar á hverju máli, jafnvel fleiri. Kjósendur mlnir sendu mig hingað til að beita dómgreind minni, sem bezt ég get. Ég skýri málin og læt þar við sitia. Eg hef vist litið gert af þvi að stjórna um ævina, segir hann með brosgrettum svip, en án söknuð- ar. I flotanum var ég venjulegur sjómaður, óbreyttur hermaður i hernum og venjulegur hermaður I landgönguliðssveit flotans. Það er ekki algengt að menn gegni herþjónustu i þrem deildum hers- ins, en þetta var hlutskipti hins rótlausa New York-búa. Mansfield fæddist i New York 16.3. 1903. Foreldrar hans voru Patrik og Josephine (O'Brian) Mansfield. Þau voru irskir inn- flytjendur. Móðir hans andaðist, er hann var sex ára. Faðir hans var dyravörður á hóteli, og þegar móðirin andaðist, sendi hann drenginn með systrum sinum til Great Falls, Montana. Þar bjó hann hjá frændum sinum. Mansfield rifjar þetta upp: „Arið 1917 var strið, og ég vildi vera með i þvi. A sjálfboðaliða- skrifstofu flotans sagðist ég vera 18 ára, en var þó aðeins 14 ára. Eftir sjö ferðir yfir Atlantshafið i flutningaferðum var hann leyst- ur undan þjónustu i flotanum. Þetta var árið 1919. En hann var friðlaus og gekk þvi I herinn. Þar lét hann sér leiðast i eitt ár. Næst reyndi hann I landgöngudeild flot- ans. Þar hreppti hann hnossið, — þjónustu i Austurlöndum fjær. — Ég elskaði umhverfið, hljóðin, ilminn og kinversku þjóðina, sagði hann. Þar með hófust löng og mikil afskipti hans af Asiu. Mansfield sneri aftur til Montana 1922. Hann réð sig I eina starfið, sem honum stóð til boða, námamaður i Butt-koparnámun- um. Unnið var 2800 fet fyrir neðan yfirborð jarðar. En hann þráði dagsljósið, og innan tveggja ára hafði hann tvennt annað i takinu til viðbótar. Hann lauk mennta- skólanámi og las undir B.A. próf I háskóla námamanna. Einnig hafði hann tima og krafta til að leika i knattspyrnuliði háskólans — mjósleginn, 24 ára og sex fet á hæð. Ákafi Mansfield i æðri menntun átti rót sina að rekja til eins kennara hans úr menntaskóla. Það var Maureen Hays.sem kom úr háskóla heilagrar Marlu I Notre Dame. Þau giftu sig 1931. Bæði eru rómversk-kaþólks. Þau eiga eina dóttur barna. Heitir hún Anne og býr nú i Englandi með manni slnum, sem er hag- fræðiprófessor við Oxford-há- skóla. Arið 1934 lauk Mansfield meistaraprófi i stjórnmálavisind- um og hætti að vinna I námunum. Næstu tiu árin kenndi hann sögu S-Ameriku og Austurlandasögu við rikisháskóla Montana. Arið 1942 var hann kjörinn á þing. Hann var endurkjörinn fjórum sinnum, og árið 1952 bauð hann sig fram til öldungadeildarinnar og hefur átt þar sæti síðan. Mans- field hélt áfram að sérhæfa sig i utanrikismálum, einkum málefn- um Austurlanda fjær. Mansfield sagði mér frá þvi, er Roosevelt forseti kvaddi hann á sinn fund I Hvita húsinu. Mans- field var þá nýbakður þingmaður, árið 1944. Hann virtist enn -í"^-— - * Sagan segir frá þvl, aö drengir hafi oröið ástfangnir af kennurum sinum, en I fæstum tilfelium hafa þeir þó endað með þvf að giftast þeim. Það gerði Mike Mansfield. Maureen Hayes Mansfield var kennari Mikes, þegár hann var að ná sér I gagnfræðaskólaprófið sitt. Hér eru þau hjónin saman á mynd. undrandi er hann lýsti þessu: Ég var i skyndi leiddur til fundar við forsetanna á skrifstofu hans. Án nokkurra málalenginga sagði hann: „Ég kallaöi þig hingað til að biðja þig að fara i triínaðarferð fyrir mig til Kina. Ég hef fengið hagskýrslur og hernaðar- skýrslur, en mig vantar heildar- myndina. Ég held að þú sért rétti maðurinn til þessarar farar. Ég hef fylgzt með störfum þinum á þinginu." Mansfield flaug til meginlands Kina með leynileg fyrirmæli frá F. D. Roosevelt. Þar fór hann til fundar við ameriska og kinverka hershöfðingja ásamt fleiri. I skýrslu Mansfield, ásamt fleiri gögnum, kom fram sú skoðun, að þrátt fyrir alla sina galla væri Chiang Kai-shek æðsti hers- höfðingi eini maðurinn, sem gæti á ný sameinað. hið striðshrjáða land, þvi „hann er Kina ". Mansfield minnist Roosevelts á árunum 1944-1945.-Hann var sjúkur maður. Sennilega var álagið hræðilegt, enda sást það á honum. Ég spurði hann álits á forsetun- um fimm, sem hann hefur unnið með. Hann kallaði Harry Truman „góðan, alþýðlegan mann, sem tæki nafn fæðingar- bæjar síns sér til fyrirmyndar " Truman er fæddur i bænum Independence Missouri. Áður en striðinu við Japani lauk, kallaði hann mig til fundar i Hvita húsinu með Elbert Thomas, öldungadeildarþingmanni frá Utah, sem einnig var fyrrum prófessor. Hann spurði okkur, hvort leyfa ætti Hirohito Japans- keisara að snúa aftur til Japans. Við kváðum já við þvi og töldum það vera mikilvægt atriði. Mansfield ræddi næst um Eisenhower: — Mér féll vel við hann. Mér fannst hann þó geta gert meira en hann gerði, þvi þjóðin leit til hans sem föður. En þegar ég lit aftur til þessara ára, finnst mér hann hafa staðið sig mjög vel. Mansfield var fulltrúi demó- krata úr öldungadeildinni á Man- illa-ráðstefnunni árið 1954. Þá var stofnað S-Asiu-bandalagið. Meðan á ráðstefnunni stóð gerðist það i veizlu einni, að þáverandi utanrikisráðherra, John Foster Dulles, dró Mansfield út i horn og trúði honum fyrir þvi, að Arthur W. Radford aðmiráll, formaður herráðsins, hefði mælt með að Bandarikin gerðu loftárás á meginland Kina, sem svari við hótunum kinverskra kommúnista, til að „frelsa" Taiwan úr greipum kinverskra þjóðernissinna. Er Mansfield var spurður álits, sagði hann Dulles, að hann væri gersamlega mót- fallinn sliku, og að allar sllkar aðgerðir, sem leitt gætu til striðs við Kina , yrði sjálft þingið að ákveða. Þegar að þvi kom, að málið fór fyrir forsetann, frétti Mansfield, að Ike hefði sagt af- stöðu hans i þessu máli hárrétta. Fjórar myndir af Kennedy hanga á skrifstofu Mansfiels sem er á hæðinni fyrir ofan þingsalinn. Auk þess er ein teikning af JacquelineKennedy. — Samband okkar var mjög náið og hlýtt. Kennedy krafðist aldrei neins. Hann sagði manni aðeins það, sem hann óskaði að gert yrði. Þegar hinn myrti forseti lá á viðhafnarbörum i hringsal þing- hússins, var Mansfield einn þeirra, sem fluttu um hann eftir- mæli sem sjónvarpað var. Rödd hans var ólik þvi sem menn áttu að venjast, titrandi og þrungin tilfinningu. Hann ræddi um þau timamót, er þessi atburður markaði. Hreinskilni hans hneykslaði marga hinna háttsettu gesta, er viðstaddir v.oru. En Jackie Kennedy var gagntekin og likti mælsku hans við ræðusnilld Periklesar. Þegar ég innti hann eftir þvi, hvort hann hefði þurft aðstoð við undirbúning þessarar frægu eftirmælaræðu, svaraði Mansfield hljóðlega: — Nei, — hún kom fyrirhafnarlaust. Mansfield rifjaöi upp forsetatlð Johnsons: „Við vorum vingjarn- legir hvor I annars garð og skild- um hvor annan. Hann heimtaði aldrei neitt og þekkti mig býsna vel. En hann ræddi oft um mál- efni, sem snertu Vietnam, að ráðuneyti sinu og herráðinu viðstöddu. Þá leitaöi hann álits einstakra manna. Að minnsta kosti þrisvar var ég sá eini, sem var á öndverðri skoðun við hina. Hann lét sig hafa það, en ekki var hann þó hrifinn af þvi. Mánuði fyrir fulltrúaþing demókrata, 1964, kallaði Johnson mig á sinn fund i Hvita húsinu, og bað mig að vera varaforsetaefni sitt. Ég hafnaði þessu. Vitaskuld hefur hann sennilega spurt fleiri að þessu sama. En ég hefði ekki þegið þetta boð, þótt þvi hefði verið neytt upp á mig á fulltrúa- fundinum. Það var mitt takmark að verða þingmaður Montana. Þegar ég varð öldungadeildar- þingmaður, var það min æðsta ósk. Ég hef alltaf viljað vera minn eiginn herra, sagði hann til skýr- ingar. Forseti og varaforseti eru viðs fjarri því að ráða sér sjálfir. Aldrei hefur mig langað til að verða forseti. Ég hef oft furðað mig á þvi, hvers vegna svo marg- ir öldungadeildarþingmenn sækj- ast eftir þvi. En það gleður mig, að þeir skuli hafa hug á þvi. Það er meiri ábyrgð en ég kæri mig um". Mansfield hélt áfram að rifja upp forsetatið Johnsons: 1 marzlok 1968 fór ég til Hvita hússins dag nokkurn siðdegis. Ég var ekki fús til þeirrar farar, en sameiginlegir vinir minir og for- setans hvöttu mig hvað eftir annað til að fara til fundar við forsetann og ræða við hann um Vietnam. Ég taldi, að það myndi ekki koma að neinu gagni. Johnson fór fljótlega að tala um VIetna*n....spurði mig m.a., hvað mér þætti um að senda 40.000 her- menn til viðbótar.-Svar mitt var „Nei! Við verðum að losna úr þessu striði og hefðum aldrei átt að flækjast í það." Ég ræddi við hann i þrjár og hálfa klukku- stund. Það finnst mér langur timi að ræða við nokkurn mann (og langur timi að ræða við þig, PauD.Þegar ég kvaddi og gekk til dyra, sagði hann: „Ég vildi óska að flokksleiðtoginn minn styddi mig,Mike." En- ég var ekki leiðtoginn hans. Ég var leiðtogi öldungadeildarinnar. Þá sagði Framhald á bls. 39. Munið kappreiðar Fáks 2. hvífasunnudag kí. 14

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.