Tíminn - 17.05.1975, Blaðsíða 18

Tíminn - 17.05.1975, Blaðsíða 18
18 TÍMINN Laugardagur 17. mai 1975. Mikilvægur áfangi í hafréttarmálum: Genfarfundurinn tryggði raunveru- lega 200 mílna efnahagslögsögu Þdtt þaö geti dregizt i eitt eöa tvö ár enn, eða jafnvel lengur, að ný hafréttarlög öðlist gildi, markaði þriðji fundur haf- réttarráðstefnunnar, sem hald- inn var i Genf 17. marz til 9. mai, mikilvægan áfanga i þá átt. Það er næstum óhætt að fullyrða, að efnislega lauk fundurinn í raun og veru af- greiðslu þess þáttar, sem ekki náðist um samkomulag á haf- réttarráðstefnunni 1958 og 1960 og siðan hefur veriö mikið deiluefni, en hér er átt viö efna- hagslögsöguna. Eftir fundinn i Genf er það augljóst, að strand- rfkin munu fá viðurkenndan rétt til að hafa allt að 200 milna efnahagslögsögu, þar sem þvi verður komið við, og náist ekki endanlegt formlegt samkomu- lag um þetta mjög fljótlega, munu þau telja sér heimilt að taka hann einhliða, I samræmi við það ótviræða fylgi, sem hann hefur hlotið á fundum haf- réttarráðstefnunnar, sem skýr- ast kom þtí f Ijós á nýloknum fundi I Genf. Hér hefur þvi náðst gifurlega mikiisverður árangur. Hann ætti að geta gert íslendingum miklu auðveldar en ella að færa efnahagslögsög- una út i 200 milur á þessu ári, eins og heitið er i stjórnarsátt- málanum. Þaöer nií ljóst orðið, að það var rétt ráðið að færa efnahagslögsöguna ekki úl fyr- ir sfðustu áramót, heldur að fresta henni fram yfir Genfar- fundinn, eins og Framsóknar- menn beittu sér fyrir. Það, sem greint er frá hér að framan, er meginniðurstaðan, sem kom fram i viðtali, sem Tim- inn átti nýlega við Þórarin Þórarinsson ritstjóra, en hann sat Genfarfundinn sem fulltrúi Framsóknarflokksins. Seinvirk vinnubrögð — Það heyrist oft, sagði Þórarinn Þórarinsson enn frem- ur, að mikill seinagangur sé á hafréttarráðstefnunni. Þetta stafar af þvl, að menn gera sér ekki nægilega ljóst, hve mikil- vægt verkefni hennar er og hve seinvirkar slfkar ráðstefnur eru. Menn mega ekki vera of óþreyju- fullir, þegar unnið er að þvi að leysa viðkvæm og vandasöm deilumál á grundvelli friðsam- legrar þróunar. Slík vinnuaðferð er tvlmælalaust æskilegust I al- þjdðlegu samstarfi, en hUn þarfn- ast yfirleitt lengri tima en þegar málin eru leyst með snöggri vald- beitingu þess, sem meira má sln. Ég hefi áður látið i ljós þá skoðun, að ég állti það góðan árangur, þótt ný hafréttarlög tækju ekki gildi fyrr en 1980, og hefi ég þá miðað við, hve viðfangsefnin eru vandasöm, sem fengizt er við, og hve seinvirk vinnubrögðin eru, þegar unnið er að samningum á alþjóðlegum grundvelli. NU tel ég nokkrar horfur á, að ný hafréttar- lög geti tekið gildi fyrr, sérstak- lega ef flýtt væri fyrir þvi á þann hátt, að strandrlkin gripu til ein- hliða Utfærslu á efnahagslögsög- unni eftir. aö hún hefur fengiö jafn traust alþjóölegt fylgi og ljóst er eftir fundinn I Genf. Þá væri það verkefni ráðstefnunnar raun- verulega leyst, og hiín gæti snúið sér betur að öðrum verkefnum. Stórfelld verkefni Rétt er að minna á, að þegar hafréttarráðstefnunni 1960 lauk, voru meira en 10 ár liðin slðan hafinn var á vegum Sameinuöu þjóöanna undirbúningur nýrra hafréttarlaga. Þá voru rikin, sem tóku þátt I ráðstefnunni, næstum helmingi færri en nU og gerði það málsmeðferðina að sjálfsögðu óflóknari og auðveldari. Þrátt fyrir þetta tókst ekki á ráðstefn- unum 1958 og 1960 að leysa tvö viðkvæmustu deiluefnin, viðáttu landhelginnar og efnahagsrétt- indi strandríkisins utan hennar. Viðtal vio Þórarin Þórarinsson fulltrúa Framsóknarflokksins á hafréttarráðstefnunni NUverandi ráðstefna fékk til meöferðar þessi työ óleystu deilu- mál, en þeim til viðbótar hafði aukin tækni bætt við tveimur slzt minni vandamálum. Annað var það, að nU er hægt að vinna Ur hafsbotni oliu og málma á miklu meira, — eða réttara sagt marg- falt meira — hafdýpi en menn al- mennt óraði fyrir þá. Þetta hefur ýtt undir stóraukið kapphlaup um þessi auðæfi. Hitter það, að aukin tækni hefur stóraukið mengunar- hættuna. Það er nU orðið stórfellt. alþjóðlegt vandamál, hvernig á að verjast henni, og rekast þar t.d. harkalega á hagsmunir siglingaþjóða og annarra strand- þjóða. Þótt ekki sé litið á annað en það, sem hér er greint, nægir það til að sýna, hve flókin og vanda- söm verkefni hafréttarráðstefn- unnar eru. t framhaldi af þessu, skal minnt á, að hafsbotnsnefndin tók ekki til starfa fyrr en á árinu 1968, og fjallaði hUn þá eingöngu um vinnslu auðæfa ntan lögsögu strandrikja. Þaö var svo fyrst I ársbyrjun 1971, sem hUn hóf einn- ig að fjalla um landhelgina, efna- hagslögsöguna og mengunarmál- in. Þessi mál hafa þvi verið til mun skemmri meðferðar nU en I sambandi við ráðstefnurnar 1958 og 1960. Sé þetta haft I huga, er minni ástæða en ella til að tala um óeðlilegan seinagang nU. Haf- réttarráðstefnan lýtur því lög- máli, að friðsamleg þróun er oft- ast hægfara, en það gildir einnig um hana, að sigandi lukka er bezt. Uppkastið Það má teja meginárangur fundarins i Genf, að lagt var fram I lok hans af hálfu formanna "hinna þriggja nefnda, sem fjalla um einstök verkefni hennar, upp- kast að nýjum hafréttarlögum. Þetta uppkast er að visu ekki neitt bindandi og lögð er áherzla á, að hér sé aðallega um að ræða eins konar plögg til að byggja á samkomulagsviðræður. Það er hins vegar opinbert leyndarmál, aö nefndarformennirnir hafa reynt að byggja uppkast sitt á þeim siónarmiðum, sem hafa haft almennast fylgi á ráðstefn- unni og komið hefur fram I um- ræðum þar. Þess vegna er litið svo á, að þetta uppkast sé mjög mikilvæg vlsbending um það, hvert þróunin stefnir og hver endanleg niðurstaða muni verða. Ef naha gslögsagan viðurkennd Frá sjónarhóli Islendinga hlýt- ur þetta uppkast að teljast mjög þýðingarmikið. Samkvæmt þvi hefur strandrfkið ótviræðan rétt til að tileinka sér 200 milna efna- hagslögsögu, þar sem það hefur fullan yfirráðarétt yfir nýtingu auðlinda jafnt I botninum sjálfum og yfir honum. Varðandi fiskveið- ar er það tekið fram, að strand- rlkið hafi rétt til að ákveða há- mark þess afla, sem megi veiða innan efnahagslögsögunnar, og jafnframt hafi það rétt til að ákveða hvað það geti hagnýtt mikið sjálft. Ef það telur sig ekki geta ;. hagnýtt aflamagnið til fulls, ber þvl að leyfa öðrum rlkj- um að hagnýta afganginn sam- kvæmt sérstöku samkomulagi. Þetta er byggt á þvi sjónarmiði, sem á sterkt fylgi á ráðstefnunni, að það sé jafnrangt að vannýta fiskimiðin og að ofnýta þau, þvi aö sveltandi mannkyn þurfi á öll- um þeim fiski að halda, sem hægt sé aö veiða án ofnýtingar. Um fiskinn gildir llka annað lögmál en málma eða oliu en önnur svo- kölluð dauð auðæfi. Þau er ekki hægt að endurnýja eða rækta, en öðru máli gegni um fiskinn eða önnur lifandi auðæfi. Fyrir íslendinga er vel hægt að sætta sig við þetta sjónarmið, þar sem þeir stefna að því að fullnýta fiskimiðin við Island, en ofnýta þau ekki. Evensen-nefndin og 77-rikin Áður en formennirnir birtu uppkastið, hafði svokölluð Even- sen-nefnd, sem er undir forustu Norðmannsins Jens Evensens, gengið frá uppkasti að frum- varpsgreinum um efnahagslög- söguna, og komu þar fram öll framangreind sjónarmið. í þess- ari nefnd, sem ekki er I formleg- um tengslum við ráðstefnuna, eiga nU sæti formenn 40-50 sendi- nefnda, og er Hans G. Andersen einn þeirra. Hann hefur átt góðan þátt I að móta uppkast Evensen- nefndarinnar á þann veg, að það samrýmdist hagsmunum Is^ lendinga. Þótt uppkast Evensen- nefndarinnar væri ekki bindandi fyrir neinn, hefur það tvfmæla- laust haft veruleg áhrif, m.a. á áðurnefnt uppkast nefndarfor- mannanna. Þetta gildir þó ekki slður um uppkast, sem 77-rfkin gerðu að efnahagslögsögu og byggðu að verulegu leyti á tillög- um Evensen-nefndarinnar. Hér er um að ræða samtök rlkja I Afriku, Suður-Ameriku og Asiu, en þau eru nU orðin rúmlega-100, sem taka þátt í þessum samtök- um, þótt upprunalegu tölunni sé haldið. I uppkasti þeirra fólust öll framangreind sjónarmið. Allt þetta þrennt, uppkast nefndarfor- mannanna, uppkast Evensen- nefndarinnar og uppkast 77 rikj- anna, er ótvfræð staðfesting þess, að 200 milna efnahagslögsaga nýtur I reynd orðið alþjóðlegs samþykkis. Landluktu rikin Rangt væri að geta þess ekki, að nokkur hætta getur stafað af samtökum, sem landlukt riki og svo kölluð afskipt riki, þ.e. strandriki, sem fá litla eða enga efnahagslögsögu, hafa myndað. Þessi samtök krefjast m.a., sér- réttinda innan efnahagslögsögu nágrannarikja. Um 50 riki taka þátt I þessum samtökum og gætu þau haft stöðvunarvald á ráð- stefnunni, ef þau stæðu saman, þar sem tvo þriðju atkvæða þarf til lögmæts samþykkis. Veruleg- ar horfur eru hins vegar á, að þessi samtök geti riðlazt, þegar á hólminn kemur, eða á þann hátt, að þessi réttindi landluktra og af- skiptra rlkja verði eingöngu bundin við þróunarlönd, eins og gert er ráð fyrir f tillögum nefndarformannanna og 77-rikj- anna. Islandi myndi þá ekki stafa nein hætta af þessu ákvæði, þar sem þau eiga ekki nein vanþróuð rlki að nábUa. Tvær ráðstefnur enn Þótt sá árangur hafi náðst, að fyrir ráðstefnunni liggi nU eitt uppkast I stað margra áður, er enn mikið verk óunnið. Sam- kvæmt starfsreglum ráðstefn- unnar á að reyna til þrautar að ná samkomulagi um öll deiluatriði. Hver sérstök grein uppkastsins, sem eru hátt á annað hundrað, veröa teknar til meðferðar og má vænta margra breytingatillagna við þær. Þá eru væntanlegar til- lögur, sem enn hafa ekki verið lagðar fram formlega, um sér- stakan gerðardóm og geta orðið miklar deilur um þær. Á fundin- um var samþykkt að leggja það til við allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna I haust, að það kalli saman næsta fund ráðstefnunnar 29.marz 1976ogstandihann I átta vikur. Jafnframt var lagt til við allsherjarþingið, að það veiti heimild til, að annar fundur verði haldinn sumarið 1976, þar sem flestir voru sammála um, að meira en einn fund þurfi til að ljUka ráðstefnunni, áður en hægt væri að halda lokafundinn I Caracas, þar seiri endanleg undirritun á að fara fram. Fullséð er þvl, að ráðstefnan mun enn dragast nokkuð á langinn, og ýtir það að sjálfsögðu undir það, að tslendingar fresti ekki útfærsl- unni í 200 mllur. útfærsla íslendinga Verulegt umtal var um það á" ráðstefnunni, að mörg riki myndu grlpa tækifærið til að færa efna- hagslögsöguna eða fiskveiðilög- söguna Ut mjög fljótlega og blða ekki eftir næsta fundi ráðstefn- uhnar. Vist er, að rlki eins og Kanada, Noregur og Bretland hafa þegar tekið ákvörðun um Ut- færslu I 200 mllur, en hafa enn ekki ákveðið hvað lengi þau blöa. Almennt er þvi spáð, að Banda- rlkjaþing muni á þessu ári sam- þykkja Utfærslu á fiskveiðilög- sögunni 1200 milur. En hvað, sem þessu llður, geta fslendingar ekki beöið. t sambandi við fyrirhugaða Ut- færslu á Islenzku fiskveiðilögsög- unni, þykir mér rétt að ljUka þessu spjalli með því að rif ja upp niðurlagskafla á erindi, sem ég flutti um þessi mál á aðalfundi miðstjórnar Framsóknarflokks- ins 18. april sl. Hann hljóðaði á þessa leið: „Vafalltið verður reynt að halda þvi fram, að tslendingum sé það ekki neitt brennandi hags- munamál að færa fiskveiðilög- söguna Ut I 200 mflur einu árinu fyrr eða seinna. Það verður bent á, að íslendingar veiði sjálfir litið á svæðinu milli 50-200 mílná, veið- ar Utlendinga séu ekki miklar heldur á þvl svæði og fiskstofnar þar séu ekki álitnir ofveiddir, nema ef vera skyldi grálUðan. Út af fyrir sig er það rétt, að útfærsl- an I 200 mllur hefur ekki eins mikla efnahagslega þýðingu fyrir ísland, a.m.k. ekki f upphafi og utfærslurnar i 4 milur, 12 mílur og 50 mflur á slnum tima. Stærsta sporið var stigið, þegar fiskveiði- lögsagan var færð út I 50 milur. Glöggt dæmi um það eru þær upp- lýsingar Hafrannsóknarstofn- unarinnar, að um 97% alls þorsk- afla, sem veiddur er á tslands- miðum, eru veidd innan 50 mflna markanna, 98-99% ýsuaflans, 82- 86% ufsaaflans og um 50% karfa- aflans. Þessar tölur sýna bezt hvfllkt risaskref var stigið I fisk- veiðimálum tslendinga, þegar fært var Ut I 50 mflur. Þá var I raun og veru tekið það, sem mestu skipti. En Utfærslan I 200 m. hefur verulega þýðingu samt. Með þeirri Utfærslu tryggjum við, að við getum betur tryggt hóflega friðun ufsans og karfans, og jafn- framt tryggt okkur nýtingu fisk- tegunda, sem enn hafa verið Htið veiddar, eins og blálöngu, lang- hala, gulllax. Þá getur það veitt okkur I framtlðinni betri aðstöðu I sambandi við loðnuveiðar og sild- veiðar. Siðast en ekki sfzt kemur það svo I veg fyrir, að Utlendingar beini skipum sfnum á þessar slóð- ir, þegar önnur fiskimið lokast þeim. Einmitt þess vegna þurfum við að verða á undan öðrum I þessum efnum. Mér finnst ekki ur vegi að minnast á það nokkrum orðum, hvernig við eigum að vinna að framkvæmd útfærslunnar I 200 mllur. Mér finnst t.d. ekki koma til mála að draga miðlínu milli ts- lands og Jan Mayen, meðan ekki er séð hvaða afstöðu hafréttar- ráðstefnan tekur til eyja eins og Jan Mayen. Mér finnst rétt, að þær þjóðir, sem hafa veitt á svæð- inu milli 50-200 milna-, fái nokkurn umþóttunartima og að um Framhald á bls. 29.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.