Tíminn - 17.08.1975, Blaðsíða 6

Tíminn - 17.08.1975, Blaðsíða 6
TÍMINN Sunnudagur 17. ágúst 1975 Ingólfur Davíðsson: Byggt og búið í gamla daga LXXXV Langt, fremur lágt hiis með bröttu gráu helluþaki, brúnum gafli og miklum gluggum með svartri ræmu yfir — Austur- stræti 22 — vekur jafnan at- hygli, enda gamalt og sögu- frægt. A okkar timum al- kunnugt sem Ilaraldarhúö og Herrabúðin, en nú berast tónar þaðan frá „Karnabæ" ut á göngugötuna. Húsið byggöi Is- leifur Einarsson árið 1802, en þrem árum seinna keypti þaö Friðrik Trampe greifi fyrir stiftamtmannsibúö. Trampe hafði skrifstofu i tveimur her- bergjum i vesturendanum og þar handtók Jörundur hann 1 innri stofunni sumarið 1809 — og hélt þar ögn slöar fræga veizlu. A árunum 1819-1873 hafði yfir- rétturinn aðsetur i húsinu, en flutti þá i hegningarhúsið, en ' það var byggt 1871. 1 stað réttarins flutti prestaskólinn I húsið, sem orðið var sjötugt, og var þar til 1911, er hann fékk inni i alþingishúsinu. Húsið var mikíð farið að láta á sjá þegar prestaskólinn flutti i það (vesturendann), gólfið fúið og gifs I lofti sprungið. í austurendanum var bæjar- þingsalur. Réttarsalur og skjalageymsla hafði verið i vesturendanum, en fanga- klefar uppi á lofti. Sunnan við húsið var skiðgarður svo hár að hann nam við þakbrún, og varð af hálfdimmt I skóla- - stofunni. Þar blasti við há- timbraö salerni. Rúður voru þá .úr grænu flöskugleri, margar mjög sprungnar. ,,Er hægt að hugsa nokkra ærlega hugsun I svona greni"? er haft eftir ein- um stjórnmálaskörungi þeirra tlma. 1873-1884 fékk nýstofnað stúdentafélag Reykjavlkur að halda þarna fundi á laugardags kvöldum og voru þeir oft f jörug ir. Að lokum gerðust einstaka stúdentar æði ódælir og skutu jafnvel til marks I fundarher- berginu! Framan af var veitingasala I húsinu og snemma var verzlað I þvi. Drýgði m.a. Trampe tekjur sinar þar með „greifaverzlun" sinni. Dansleikir og sjónleikir voru stundum haldnir I húsinu og bekkir þá fengnir að láni i dómkirkjunni. Húsið hefur verið endurbætt oftar en einu sinni, sklðgarðurinn og salernið há- timbraða löngu horfið. Húsið hefur sannarlega frá mörgu að segja. Þar hafa verið að störf- um strangir dómarar, kvlða- fullir fangar, mektugir bæjar- fulltrúar, fjörugir stúdentar, ibyggin skáld, tindilfættir verzlunarmenn, verðandi prest- ar og biskupar. 1 þessu húsi hafa örlög furðu margra verið ráðin. Minnizt þess, þið, sem nú gangið um hellurnar I Austurstræti. (Heimildir aðallega „Saga prestaskólans", eftir Benjamln Kristjánsson 1947) A næstu byggingu, Austur- stræti 20, stendur letrað stórum stöfum „Hressingarskálinn". Einnig það hús kynni frá mörgu að segja. Það er nu rauðbrúnt að lit, með bláu bröttu þaki hægra megin, en eins konar grænum kvisti til vinstri. Skarsúð til hægri en marglitir tiglar til vinstri. „Tlmanna tákn", kóka-kóla auglýsing, , ber hátt til vinstri, en Týli er meira jarðbundin til hægri I húsinu. Húsið er að stofni til 170 ára gamalt, reist sem sýslu- mannsbústaður 1805, flutt inn tílhöggvíð frá Svlþjóð og Iengi kalla svenska húsið. Hafa margir valdsmenn búið I þvi. Rétt fyrir miðja 19. öld settist Vilhjálmur Finsen land- og bæjarfógeti að i húsinu, og siðan (1860) eftirmaður hans Arni Thorsteinsson, er bjó þar til æviloka (1907). Var húsið bústaður landfógeta 1850-1904. Arni stækkaði húsið og breytti— þvl talsvert. Fyrsta lánastofn- un, Sparisjóður Reykjavlkur, var um skeið I húsinu. Arni landfógeti var hinn mesti áhugamaður um garðrækt og einn af aðalhvatamönnum að stofnun „Hins islenzka garð- yrkjufélags," ásamt Schierbeck landlækni. Arni gerði fagran blóma- og trjágarð sunnan við húsið — og undi þar löngum I frltímum slnum. Nú er litið eftir af garðinum. Þó bera Hressingarskálamenn þar veitingar á borð á góðviðrisdög- um að sumrinu og sitja gestir sumir undir allstórum lauf- gerðum trjám, sem gætu verið frá dögum Arna eða sonar hans Hannesar bankastjóra, sem einnig lét sér mjög annt um garðinn. „Garðurinn var stór og i honum ræktaði Arni fjölda plantna, sem aldrei fyrr höfðu verið ræktaðar hér á landi," segir Einar Helgason i minningargrein um Arna. Garðurinn var gerður á árunum 1862-1865. Gömlu byggingarnar Haraldarbúð og Hressingar- skálinn eru fjörlegar á svipinn. Það er miklu léttara yfir þeim, en þyngslalegum stóru stein- húsunum i grenndinni, þó þau séu miklu yngri að árum. Arni landfógeti i garði slnum 1899. Huraldarbúö (Herrabúöin) vib Austurstræti (1975) Hressingarskálinn við Austurstræti (1974) .

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.