Fréttablaðið - 17.06.2006, Blaðsíða 50
Skuldir heimilanna nálægt því
þrefölduðust frá því sumarið 2004,
þegar samkeppni komst á á mark-
aði húsnæðislána, fram til síðustu
áramóta. Sem hlutfall af vergri
landsframleiðslu fóru skuldirnar
úr 89 prósentum í 103 prósent og
árleg greiðslubyrði lána fór úr
92,8 milljörðum króna í 103 millj-
arða. Meðallánstími hefur lengst
um fimm ár, en greiðslubyrði sem
hlutfall af tekjum dregist saman
um eitt prósent. Þannig borgar
fólk heldur minna þótt það skuldi
meira.
Yfirdráttur heimilanna hefur
hækkað um 32 prósent frá því
hann náði lágmarki í desember
2004 en þá voru væntanlega komin
inn að fullu áhrif endurfjármögn-
unar fólks á húsnæðislánum. Frá
því um síðustu áramót hefur yfir-
drátturinn svo hækkað um sem
nemur fimm prósentum og ef til
vill hægt að álykta sem svo að
róðurinn sé að þyngjast hjá
heimilum landsins.
Verðbólgan breytir byrðinni lítið
Verðbólgan gerir þó að verkum að
róðurinn þyngist í heimilishaldi
landsmanna. Edda Rós Karlsdóttir,
forstöðumaður greiningardeildar
Landsbankans, segir þó að áhrifin
af verðbólgunni á greiðslubyrði
fólks sem hlutfall af tekjum séu
minni en margur kynni að halda.
„Ég hef gert á þessu næmnigrein-
ingu þar sem hægt er að prófa
mismunandi verðbólgustig. Fari
svo að hér verði alveg hrikaleg
verðbólga verður greiðslubyrðin
samt minni en hún var 2000 og
2001 þegar hér kom verðbólgu-
skot.“ Hún segir að verði verð-
bólga heilum fimm prósentustig-
um meiri en þau átta prósent sem
hún gerir ráð fyrir í útreikningum
sínum verði áhrifin á hlutfall fólks
af ráðstöfunartekjum til afborg-
ana lána innan við eitt prósent.
„Og þá gefur maður sér í raun að
tekjur rýrni, því í þeim útreikn-
ingi er gert ráð fyrir verðbólgu án
þess að hækka ráðstöfunar-
tekjur.“
Mikilvægt er að slá á þenslu og
væntingar um framkvæmdir, að
mati sérfræðinga í efnahagsmál-
um. Þannig hafa nokkrir haft á
orði að glapræði hafi verið af
nýjum borgarstjórnarmeirihluta
að lofa mislægum gatnamótum
Miklu- og Kringlumýrarbrautar
innan tíðar. Hagfræðingar segja
margir hverjir að stíga þurfi á
bremsuna nú þegar í öllum fram-
kvæmdum og jafnvel kynna til
sögunnar aukna skattheimtu til að
draga úr eftirspurn. Helst er þar
horft til jaðarskatta á borð við
virðisaukaskatt en einnig hefur
verið nefnt að hækka mætti trygg-
ingargjald sem fyrirtæki greiða.
Viðhorfið er engu að síður það að
almenningur þurfi að taka á sig
skerðinguna, því ekki megi raska
samkeppnisstöðu eða
rekstrarumhverfi fyrirtækjanna,
þau séu jú undirstaða áframhald-
andi velferðar. Af tvennu illu kann
þó margur fremur að vilja tíma-
bundið greiða hærri skatta, því
þar má þó ef til vill sjá á eftir pen-
ingunum sínum til einhvers gagns,
heldur en að sjá á eftir aurunum í
verðbólguhít. Að minnsta kosti ef
fólk sér fram á að gripið verði til
trúverðugra efnahagsaðgerða. Að
þessu miða svo viðræður stjórn-
valda og aðila vinnumarkaðarins,
en áhersla er lögð á að hert verði
á ólinni á sama stað og áður var
slakað, það er að breiðari bökin
taki á sig skerðinguna meðan
hugað verði að kjarabótum fyrir
þá sem ekki hafa notið góðærisins
til jafns við hina.
Taka þarf peninga úr umferð
Tryggvi Þór Herbertsson, for-
stöðumaður Hagfræðistofnunar
Háskóla Íslands, hefur reiknað út
hversu mikla peninga þyrfti að
losa úr hagkerfinu til að ná og við-
halda stöðugleika. „Ég gerði smá
útreikning á þessu í byrjun ársins.
Það leiddi í ljós að miðað við for-
sendur síðasta árs hefðu hverjir
níu milljarðar í minnkuðum ríkis-
útgjöldum getað lyft svona 0,70
prósentum af Seðlabankanum. Ef
maður svo spáir í hversu mikið
eftirspurn þyrfti að minnka til að
losa um spennuna í hagkerfinu, þá
þyrfti að skoða hversu mikil fram-
leiðsluspennan sé. Ef hún er fimm
prósent af landsframleiðslu, sem
er þúsund milljarðar þá þyrfti að
minnka eftirspurn um 50 millj-
arða króna,” segir Tryggvi.
Arnór Sighvatsson, aðalhag-
fræðingur Seðlabankans, segir að
síðustu spár bankans geri ráð
fyrir framleiðsluspennu sem nemi
um fjórum prósentum af lands-
framleiðslu, en gert er ráð fyrir að
hún verði 1.100 milljarðar á þessu
ári. Hann áréttar þó að þarna geti
tölum skeikað þar sem eingöngu
er um áætlanir að ræða. Sam-
kvæmt útreikningi Tryggva þórs
þyrfti því að létta af hagkerfinu 44
milljörðum með einhverjum hætti
á þessu ári.
„Þetta er náttúrlega ekki
nákvæmt en gæti verið stærðar-
gráðan,“ áréttar Tryggvi og bætir
við að fleiri leiðir séu færar en nið-
urskurður einn á framkvæmdum.
„Við gætum líka hækkað skatta
eða frestað skattalækkunum. Það
þýðir þá jafnframt að dregið verði
úr eftirspurn.“ Hann segir þó ekki
vænlega leið að hækka aftur skatta
á fyrirtækin. „Alls ekki, frekar á
einstaklingana. Það væru allt of
bjagandi aðgerðir,“ segir hann og
telur líka þurfa að slá á væntingar
um frekari stóriðju. „Til dæmis
mætti gefa út yfirlýsingu um að
ekki yrðu hafnar neinar nýjar
samningaviðræður um stóriðju
næstu tvö árin.“
Meðal annarra framkvæmda
sem Tryggvi Þór segir strax eiga
að fresta er hátæknisjúkrahús,
Sundabraut, mislæg gatnamót í
Reykjavík og aðrar slíkar. „Svo
þarf að skipuleggja hvernig fram-
kvæmdir koma inn aftur þannig
að þær setji ekki efnahagslífið úr
skorðum.“ Hann segir þó ljóst að
margur kunni að vera vantrúaður
á aðgerðir, sérstaklega í ljósi þess
að fram undan sé kosningaár. „En
ég held að lífsspursmál sé að koma
fram með raunhæfar aðgerðir
sem virka ef menn ætla að halda
til streitu þeirri peningamála-
stefnu sem við höfum. Við eigum
svo eftir að sjá hversu grimm ný
ríkisstjórn verður í þessum efnum.
Ráðherrarnir segja að minnsta
kosti að efnahagsmálin séu nú í
algjörum forgangi.“
17. júní 2006 LAUGARDAGUR34
������ ������
��������������� ��������������������
������������ ������ ������
������������ � �
��������� ���������������� � ������� ������
����������������������� � ������ �����
����������������� � ���� �����
���������������� � ����� ����
����� � ��� ����
������� � ��� � ����
��������� � ������ ������
���������� � ���� ����
������������������������ � ����� ����
��������������������� � ����� ���
������������������������ � ������� ������
����������� ������� � ����� ����
������
������ ������
��� ��
������
������
�������������� �������� ����������������
��
Skuldsett þjóð þarf með góðu
eða illu að draga úr neyslunni
ÁHYGGJURNAR ÞJAKA Flókin staða er uppi í efnahagslífinu. Kjarasamningar eru til endurskoðunar í haust, en til að slá á þenslu og eftir-
spurn þyrftu stjórnvöld að sögn sérfræðinga að grípa til aðgerða sem tæpast verða vinsælar hjá almenningi. NORDICPHOTOS/GETTY IMAGES
Óvissa ríkir um framvindu efnahags-
mála, en til að ná stöðugleika þyrfti að
draga úr hagkerfinu 40 til 50 milljarða
króna. Ríkisstjórnin á í viðræðum við
aðila vinnumarkaðarins um aðgerðir
sem auka eiga líkur á að friður hald-
ist á þeim vígstöðvum. Óli Kristján
Ármannsson spurði sérfræðinga hver
staða heimilanna væri í öllu þessu.
����������
���
����������
���
����������
���
����������
���
����������
���
����������
���
����������
���
����������
���
����������
���
����������
���
������������������ ��������������������������
�����������������
���� ��
�������
�������
�������
�������
�������
�������
���������
���������
�� ������
�������������
����� ����
���
����� ����
���
����� ����
���
����� ����
���
����� ����
���
����� ����
���
����� ����
���
����� ����
���
����� ����
���
����� ����
���
� � � � � �� � � � � � �
�� ��� ���� �
��
�� ��
�� �
�� �
�� �
�� �
�� ��
��� �
��� �
��
�� �� � �� �